Batys Qazaqstan ólkesindegi ulttyq baspasóz tarıhyn zertteı júrip, gazet ardagerleriniń qolynda saqtalǵan kóne qujattar men sarǵaıǵan sýretterdi jınastyratyn edik. «Oral óńiri» gazetinde kóp jyl qyzmet etken Idııat Muratov aǵamyzdyń jeke arhıvinen osyndaı qundy sýret qolymyzǵa tústi.
Bul S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq Memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetinde 1945–1950 jyldar aralyǵynda oqyǵan túlekterdiń oqý bitirgen kezde jasalǵan toptyq sýreti eken.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtala salysymen ýnıversıtetke túsip, qıyn kezeńde bilim alǵan bul toptyń ishinen keıin talaı-talaı tanymal tulǵa shyqqan.
Buǵan áýelgi sebep – sol kezdegi stýdentterge bilim birgen oqytýshy ǵalymdardyń erekshe shoǵyry bolsa, alapat soǵystan keıin ǵylym-bilimge sýsaǵan shákirtterdiń ystyq yqylasy da áser etken shyǵar degen oıdamyz.
Fotosýretten sol kezdegi oqý ornynyń basshysy áıgili Tólegen Tájibaev bolǵany kórinip tur. Soǵys kezinde Qazaq KSR-nyń halyq aǵartý komıssary bolǵan Tólegen Tájibaıuly 1948–1953 jyldary ýnıversıtet rektory bolyp, qazaqtyń mańdaıyna bitken eń joǵary oqý ornyn qalyptastyrýǵa, aıaǵynan tik turǵyzýǵa kóp eńbek etipti.
Al fılologııa fakýltetinde sabaq bergen professorlar tizimine qarasańyz, ataǵynan at úrketin myqtylardy kóresiz: Belgibaı Shalabaev, Qajym Jumalıev, Nyǵmet Saýranbaev, Muhtar Áýezov, Ybyraıym Mamanov, Ismet Keńesbaev, Esmaǵambet Ismaıylov, Beısenbaı Kenjebaev... Muǵalimderdiń tiziminde keıin ǵylym kandıdaty, dosent bolǵan qaratóbelik Orynbasar Tólegenov te bar eken. «Abaıdyń ómiri men tvorchestvosy» atty eńbek jazǵan tarıhshy, ǵylym doktory Musataı Aqynjanov ta joǵarǵy qatarda tur. Bul ǵalymdardyń birazy qazaq tili men ádebıeti úshin ter tógip qana qoımaı, stalındik repressııanyń dıirmeninen de ótip shyqqan bolatyn.
Top sýrette barlyǵy 18 oqytýshy, 48 túlek beınelenipti. Stýdentterdiń 17-si – qyz bala eken. Sýretke kóz salǵanda túlekterdiń bet-júzinen eresek tartyp, eseıgen jandardy baıqaımyz. Shynynda da soǵystan keıin oqýǵa túsip, tuńǵysh bitirip otyrǵan beıbit túlekteriniń birazy kúni keshe qolyna qarý ustaǵan maıdanger bolatyn.
Sonymen túlekterdiń arasynan kimdi tanydyq? Sýrette turǵan retimen qarasaq, joǵarǵy qatarlardyń birinde aqyn, keıin Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi bolǵan Nursultan Álimqulovty, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, tanymal professor Káken Ahanovty kóremiz. Úshinshi qatardy qazaqtyń alǵashqy foto-kıno jýrnalısteriniń biri, taıpaqtyq Rysqalı Dúısenǵalıev bastap tur. Osy qatarda akademık jazýshy, ádebıet zertteýshisi Zeınolla Qabdolov, qapaldyq ǵalym, qazaq tili tarıhyna, epıgrafıkaǵa qatysty kóptegen eńbek jazǵan Aıdarbek Mahmutov kórinedi. Keıin qazaq tiliniń stılıstıkasy jaıly kóptegen ǵylymı eńbek jazǵan tanymal ǵalym Barı Manasbaev, til bilimi mamany, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, shymkenttik Muhıtdın Srajıev, UǴA akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Shora Sarybaev tórtinshi qatarda ornalasypty. Al belgili qalamgerler, Qazaqstannyń halyq jazýshysy Safýan Sháımerdenov pen Amanjol Shámkenov eń tómengi qatarda qońsy tur.
Al osy bir qundy sýretti saqtaǵan ardager tilshi Idııat Muratov tórtinshi qatardyń orta shamasynan oryn alǵan. 1927 jyly Oral oblysy Jympıty aýdany Buldyrty aýylynda týyp-ósken ol mektep janyndaǵy ınternatta tárbıelengen eken. 1945 jyly mektep bitirisimen Almatyǵa attanyp, QazMÝ-dyń stýdenti atanǵan. Dıplom alyp, elge kelgen soń 1958 jylǵa deıin muǵalimdik qyzmet atqaryp, keıin biryńǵaı jýrnalıstıka salasyna kóshken. 1988 jylǵa deıin oblystyq «Oral óńiri» gazetinde ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi boldy. 2010 jyly Oral qalasynda dúnıeden ótti.
Mine, talaı marqasqanyń basyn bir jerge qosqan kóne sýrettiń mán-jaıy osyndaı.
Batys Qazaqstan oblysy