Investısııalyq áleýet birtindep artyp kele jatyr. «ASER» konsaltıng agenttigi arnaıy zertteý jasap, elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyna qatysty birqatar faktordy tizbeleıdi. Onyń ishinde – qolaıly geografııalyq ornalasý, turaqtylyq pen ashyqtyq jáne ınfraqurylymdy belsendi damytý bar.
Úsh mańyzdy krıterıı
Konsaltıng agenttiginiń paıymynsha, jobany baǵalaý kezinde ınvestor ózine kapıtaldy salý nemese salmaý týraly sheshim qabyldaýǵa kómektesetin birneshe mańyzdy krıterııdi nazarǵa alady:
Rentabeldilik. Investor birinshi kezekte jobanyń kútiletin kiristiligine taldaý jasaıdy. Olar bıznestiń rentabeldilik ındeksine (PI), ósim áleýetine, aqsha aǵynyna, ınvestısııa qaıtarymyna (ROI) jáne basqa da mańyzdy qarjylyq kórsetkishterge baǵalaý júrgizedi. О́teý merzimi. Investorlar úshin salǵan kapıtaldan túsken taza kiristiń shyǵynmen teńesetin merzimin bilý óte mańyzdy. Merzimdi baǵalaý kezinde esepteýdiń qarapaıym nemese dınamıkalyq tásili qoldanylady. Qarapaıym baǵalaý kóp jaǵdaıda ótelý merzimi 1-3 jyl aralyǵyn quraıtyn qysqamerzimdi jobalardy esepteý úshin qajet bolady. Al dınamıkalyq tásilmen eseptegen jaǵdaıda kiristiń árqalaı túsimi jáne múmkin táýekelder eskeriledi, sondyqtan bul tásil áldeqaıda dál bolyp sanalady. Táýekel deńgeıi. Táýekelder ártúrli bolýy múmkin: qarjylyq, naryqtyq, operasııalyq, quqyqtyq jáne taǵy basqa.
Investorlardy qaıdan tabýǵa bolady?
Respýblıkada ártúrli jeke jáne memlekettik ınvestısııalyq agenttikter bar. Sonymen birge, joba úshin áleýetti ınvestorlardy izdeýmen aınalysatyn uıymdar da jumys isteıdi. Kompanııa solardyń eń mańyzdysy men tanymaldaryn tizbeleıdi.
«Damý» kásipkerlikti damytý qory». Shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa jáne qoldaýǵa arnalǵan memlekettik qor kásipkerlikti damytý úshin grant pen ınvestısııalardy qosa alǵanda, túrli baǵdarlama men qural usynady. «Ǵylym qory» AQ. Qordy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi qurǵan (keıin bul vedomstvonyń ataýy jáne qurylymy aýysyp ketti). Ol joǵary kommersııalyq tabys ákelýi múmkin perspektıvaly ǵylymı jobalardy granttyq qarjylandyrýmen qamtamasyz etedi. Kandıdattarǵa qoıylatyn basty talap – el ekonomıkasynyń basym salalaryndaǵy mańyzdy mindetterdi sheshý. Qor qyzmeti sheńberinde 140-tan astam joba júzege asyp úlgerdi.ASER sarapshylary túrli jobalardy qarjylandyratyn negizgi banktik uıym retinde Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankin aıtady.
«Bank túrli saladaǵy (energetıka, ınfraqurylym, hımııa ónerkásibi, týrızm, agroónerkásip kesheni, «jasyl» tehnologııalar) shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaıdy jáne qarjylandyrady. Eldegi jumys istegen ýaqytynda bank jalpy somasy 10 mlrd dollardan asatyn 300-den asa jobany qarjylandyrdy. Qazir de bul qarjy uıymymen yntymaqtastyq sátti jalǵasyp jatyr», delinedi zertteýde.
Elde sondaı-aq startaptar úshin resýrs pen qoldaý usynatyn bıznes ınkýbatorlar men akseleratorlar bar. Sonyń ishindegi eń tanymaldary:
Astana Hub. Hab Techpreneurs, Scalerator, Startup Academy, Seed Money dep atalatyn túrli ınvestısııalyq baǵdarlamalar kómegimen startaptar men ınnovasııalyq jobalarǵa qarjylyq qoldaý kórsetedi. Tech Garden. Bul – ınnovasııalyq jobalar men tehnologııalyq startaptardy qoldaýǵa mamandandyrylǵan bıznes ınkýbatory men akseleratory. Munda tabıǵı jer qoınaýyn paıdalanýshylar ınvestor bolady. Nuris Technopark. Tehnoparktiń maqsaty – tehnologııalyq jobalar men ınnovasııalyq startaptardy qoldaý jáne damytý. Rezıdentterge 2 baǵdarlama qoljetimdi, olar – 12 aptaǵa sozylatyn «ABC Incubation» jáne 10 aptaǵa eseptelgen «QUICK START XIV».Elimizde ósim áleýeti joǵary jas kompanııalar men startaptardy qarjylandyratyn birneshe venchýrlyq qor jumys isteıdi.
MyVentures. Kompanııanyń basymdyq beretin baǵyttary – fintech, e-commerce, jasandy ıntellekt, medısına, korporatıvtik baǵdarlamalyq qamtamasyz etý. Activat VC. Qor áli damý satysynda turǵan perspektıvaly IT-startaptardy izdeıdi. Sturgeon Capital. Joǵary tehnologııalyq startaptardy izdeýmen jáne damytýmen aınalysatyn brıtanııalyq ınvestısııalyq kompanııa. Falconry. IT salasyndaǵy jobalardy qoldaýǵa mamandanǵan qor. Kásibin endi bastaǵan jas kásipkerlerge eksperttik qoldaý kórsetýmen aınalysady.
Kedergiler men táýekelder
Salalar men óńirlerdi damytýdyń jalpy strategııasynyń bolmaýy; О́ńirge ınvestısııa tartý jónindegi jumystyń qaralyp otyrǵan óńirdiń naqty qajettilikterimen úılespeýi; Jer ýchaskelerin bólý úderisinde ınfraqurylym men ashyqtyqtyń joqtyǵy; Tehnıkalyq jaǵdaı jáne qajetti ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etýdiń álsizdigi; Gazdandyrýdyń júıesiniń baıaýlyǵy, elektr energııasynyń tapshylyǵy jáne qoıma úı-jaılarynyń bolmaýy.Elimiz 2029 jylǵa taman ekonomıka aınalymyn 450 mlrd dollarǵa jetkizemiz jáne soǵan deıin 150 mlrd dollar tikeleı sheteldik ınvestısııa tartamyz dep josparlap otyr.