2017 jyldan bastap jyl saıyn Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Arhıvi men Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti jáne Reseı memlekettik gýmanıtarlyq ýnıversıteti birlese otyryp, jas arhıvshilerdiń halyqaralyq jazǵy mektebin ótkizip keledi. Bıylǵy jas arhıvshilerdiń VII halyqaralyq jazǵy mektebi QazUÝ-dyń Ál-Farabı kitaphanasynda saltanatpen ashylyp, aýqymdy is-shara 100-den asa qatysýshynyń basyn qosty. Halyqaralyq forým Qazaqstan Prezıdenti Arhıviniń 30 jyldyǵyna jáne Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń 90 jyldyǵyna arnalǵan mereıtoılyq is-sharalar aıasynda ótkizildi.
2024 jylǵy 12-14 maýsym aralyǵynda Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne О́zbekstannyń ortalyq, oblystyq jáne aýdandyq arhıvterinen jas mamandar, «Arhıvtaný jáne qujattaný» mamandyǵy boıynsha oqıtyn ýnıversıtet stýdentteri, magıstranttary men doktoranttary, sonyń ishinde Italııa, Qytaı, Tanzanııa jáne Fransııa elderinen almasý boıynsha bilim alýshylar dáristerge, semınarlarǵa jáne sheberlik synyptaryna qatysty.
Ýnıversıtet tórindegi jas arhıvshiler jıynyn Prezıdent Arhıviniń dırektory Álııa Mustafına ashty.
– Osy jyldarda jazǵy mektepte 1 000-nan asa jas arhıvshi biliktiligin arttyrdy. Alǵashynda forým jumysyna TMD elderi arhıvteriniń jas mamandary qatysqan bolsa, jazǵy mektep jyl ótken saıyn óziniń geografııalyq aýqymyn keńeıtip keledi. Qazirgi ýaqytta Memleket basshysy tarapynan otandyq arhıv salasynyń damýyna erekshe nazar aýdarylyp otyr. Dástúrge aınalǵan forýmnyń bıylǵy taqyryby «Sıfrly transformasııa jaǵdaıyndaǵy arhıvterdi jınaqtaý máselelerine» arnalady, – dedi Álııa Qusaıynqyzy.
Arhıv dırektory forým qatysýshylaryna Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń basshysy Baqytjan Sarıevtiń quttyqtaý hatyn oqyp berdi. «Qazirgi sıfrlyq tehnologııalardyń qarqyndy damyǵan ýaqytynda arhıv isiniń de mańyzdylyǵy artyp jatyr. Dástúrli qaǵaz negizdegi qujattarmen qatar elektrondyq qujat aınalymyna basymdyq berilip otyr. Bul turǵyda arhıvterdiń jumysyn qaıta qaraý, qaǵaz qujattarmen qatar elektrondyq qujattardy qalyptastyrýdyń jańa talaptary men standarttaryn jetildirý qajettiligi týyndap otyr. Osyǵan oraı bıylǵy jazǵy mektep taqyryby arhıv salasynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – qujattardy jınaqtaý men qalyptastyrýdyń ózekti máselelerine arnalady. Arhıv mamandary Ulttyq arhıv qoryna memlekettik saqtaýǵa qabyldanatyn qujattardy irikteý, olardyń qundylyǵyn saraptaý, sıpattaýda ózderiniń joǵary jaýapkershiligin sezinýi qajet», delingen Baqytjan Shómishbaıulynyń quttyqtaý hatynda.
Sondaı-aq jas arhıvshiler forýmynyń jumysyna tabysty seriktes bolyp kele jatqan dostastyq elderi arhıv isiniń basshylary men jetekshi ókilderi onlaın formatta qatysyp, forým jumysyna sáttilik tiledi. Reseı memlekettik gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń prezıdenti, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Efım Pıvovar, QazUÝ-dyń ǵylym jáne ınnovasııalyq qyzmet jónindegi departamentiniń dırektory Marǵulan Ibraımov, TMD Atqarý komıteti Ekonomıkalyq yntymaqtastyq departamentiniń keńesshisi Marına Kýlagına, О́zbekstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligi janyndaǵy «О́zarhıv» agenttiginiń dırektory Ýlýgbek Iýsýpov, Búkilreseılik qujattaný men arhıvtaný ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń dırektory Pavel Kıýng, Belarýs qujattaný jáne arhıv isi ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń dırektory Andreı Rybakov halyqaralyq jıynnyń mańyzyn atap ótip, sıfrlandyrý dáýirinde arhıv isin uıymdastyrýdyń tıimdi tusy týraly óz pikirin jetkizdi. Sıfrlandyrý – aqparattyq qoǵamnyń ajyramas bir bólshegi. Arhıv – osy qoǵamnyń mańyzdy elementi. Jańa, sıfrlyq álemdi qabyldaý arhıv isiniń strategııasyn, qurylymyn, qyzmeti men nátıjesin qaıta qaraýdy mindetteıdi. Al arhıv aqparattarynyń qoljetimdi bolýyn sıfrlyq tehnologııany paıdalaný jolymen qamtamasyz etý búkil arhıvshilerdiń ortaq muraty bolýǵa tıis. Qazaqstannyń arhıv isi salasyna «sıfrlandyrý» degen uǵym 2017 jyly «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń bekitilýimen birge myqtap ornyqqanyn aıtqan Prezıdent ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Dýlat Júkenov óz oıyn bylaısha sabaqtady:
– Áriptesterdiń nazaryn myna máselege erekshe aýdarý qajet. Sandyq tehnologııa jaǵdaıynda arhıvterdi sapaly jınaqtaýǵa qujattarmen jumys isteýdiń barsha tehnologııalyq tizbegi baılanysty, olardy izdeý yńǵaıly bolý maqsatynda ǵylymı-anyqtamalyq apparat jasaý jáne eń aqyrynda qujattardy paıdalanýshyǵa usyný. Osyǵan oraı qaısybir tuǵyrnamalardy ázirleýdiń bastapqy kezeńinde júıe jolaqtaryn durys ári anyq belgileý asa mańyzdy, sodan ári qaraı sapaly jáne qolaıly izdeý týyndaıdy, sol arqyly qajet qujatty tabady. Sonymen birge izdeý tek arhıv isiniń mamandaryna ǵana emes, basqa adamdarǵa da qolaıly ári túsinikti bolýy qajet. Sonymen qatar neırotoraptyń qaryshtap damyp bara jatqanyn esepke ala otyryp, qajetti qujatty jasandy ıntellekt ońaı taba alýy kerek.
Keıingi jyldary eldegi arhıv mekemelerinde sıfrlandyrý úderisi belsendi júrgizile bastady, soǵan sáıkes arhıv salasy órkenıetti damý kezeńine qaraı qadam basty. Alaıda ekonomıkany sıfrly tehnologııaǵa kóshirýdiń búgingi jaǵdaıynda sapaly elektrondy qujattardy paıdalaný men saqtaý máselesi asa ózekti ekenin atap ótken de mańyzdy. Sondaı-aq búgingi kúni arhıv qujattaryn saqtaýdyń birneshe júıesi jumys isteıdi. Alaıda arhıvterdi jınaqtaý-tolyqtyrý úderisi áli de bolsa qolmen jasalady, al bul – ýaqyt shyǵyndaıtyn tıimsiz júıe. Bul ártúrli toptaǵy paıdalanýshylar úshin arhıv qujattaryn tıimdi basqarý men aqparatqa qoljetimdilikti arttyrýdy qamtamasyz ete otyryp, Qazaqstan arhıvterin tolyqtyrýdy sapaly avtomattandyrý úderisin jeńildetip, jedeldete túsedi.
Bul sharanyń bári de barlyq deńgeıdegi paıdalanýshylardy – sala mekemeleriniń mamandaryn da, arhıv salasyna qatysy joq qarapaıym azamattardyń da arhıv qujattaryn ıgilikke paıdalanýyna mursat beredi. Iаǵnı Memleket basshysy atap ótkendeı, arhıvti tek saqtaý úshin ǵana saqtamaý kerek, búkil qoǵamnyń sapaly paıdalanýy úshin saqtaý kerek.
Qazirgi kezeńdegi arhıv jumysyn jetildirý boıynsha jazǵy mektep baǵdarlamasy túrli mańyzdy taqyryptardy qamtyp, qatysýshylardy toptarǵa bólip, óz aldyna jeke kirispe dáris, sheberlik sabaqtaryn uıymdastyrdy. Negizgi dáriskerler Prezıdent Arhıviniń qyzmet pen ortalyqtarynyń basshylary, RMGÝ men Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń ǵalymdary men oqytýshylary boldy. «Vedomstvolyq arhıvterdiń jumysyn uıymdastyrýdyń keıbir máseleleri», «Jınaqtaý kózderi – memlekettik uıymdardyń vedomstvolyq arhıvteri qyzmetiniń tıimdilik reıtıngi», «Elektrondyq qujattarmen jumysty uıymdastyrý. Elektrondyq qujattardy arhıvtik saqtaý júıesi», «Arhıvterdi elektrondyq qujattarmen jınaqtaýdyń máseleleri», «Arhıv isin ádistemelik qamtamasyz etýdi ázirleýdiń teorııalyq negizderi», «Jınaqtaý kózderi uıymdarynyń Ulttyq arhıv qorynyń quramyna kiretin arhıv qujattaryn qalyptastyrýdaǵy jáne olardy memlekettik arhıvterge tapsyrýdaǵy memlekettik baqylaýdyń róli», «Sıfrlyq transformasııa jaǵdaıynda arhıvterdi tolyqtyrý kezinde qujattardy esepke alý», «Arhıvter jáne mýzeıler: jeke tekti qujattardy jınaqtaý jáne paıdalanýdaǵy jańashyldyq», taǵy basqa ózekti taqyryptarda baıandamalar jasalyp, Qazaqstan jáne dostastyq elderi arhıv salasynyń laýazymdy tulǵalary máselelerdi birge talqylap, óz eli mekemesiniń tájirıbesi negizinde oı-pikir almasty.
Forým aıasynda otandyq jáne sheteldik ǵalymdardyń, arhıv salasynyń tájirıbeli mamandary men jas arhıvshilerdiń arasynda atalǵan taqyryp aıasynda syndarly dıalog qurylyp, ǵylymı izdenis jolyndaǵy qatysýshylar óz jobalaryn qorǵady.
ALMATY