Ata-ana úshin de, bala úshin de jaz mezgilindegi demalystyń orny erekshe. Oıyn oınap, án aıtyp, asyr salmasa, ol bala bola ma? Jazǵy demalystyń bastalýy, árıne, kóńil qýantady, alaıda balanyń qaýipsizdigi men ómirine birqatar qaýip tónetini de aqıqat. Ata-analar jaz maýsymyndaǵy qaýipsizdik erejelerin qatań saqtap, esten shyǵarmaǵany oryndy. Osy maqsatta QR Prezıdenti Is basqarmasy Medısınalyq ortalyǵy «Qarlyǵash» balabaqshasynyń ádiskeri Juldyz Sársebaevamen tildesip, jaz mezgilindegi qaýipsizdik erejelerin pysyqtap qaıttyq.
Mamannyń aıtýynsha, jaz mezgilinde sýdaǵy qaýipsizdik erejelerin saqtaý mańyzdy. Sebebi jazataıym oqıǵalardyń basym bóligi shomylý maýsymynda jıi tirkeledi.
«Sýda júze almaıtyn balalar belden joǵary keletin tereń jerge bara bermeıdi. Sondyqtan sýda júze almaıtyn balalar emes, kerisinshe, ózine senimdi balalar qaıǵyly jaǵdaıǵa ushyrap jatady. Shomylý maýsymynda tek ruqsat etilgen arnaıy ózen-kólderge baryp, belgi qoıylǵan jerlerden aspaı, ondaǵy erejeni qatań saqtaný qajet», deıdi tájirıbeli maman Juldyz Muhtarqyzy.
Neni bilý kerek?
Qatty daýyl nemese úzdiksiz tolqyn bolǵan jaǵdaıda shomylýǵa tyıym salynady.
Beıtanys, belgileri kórsetilmegen jerlerge jaqyndaýǵa bolmaıdy. Sonymen qatar belgi qoıylǵan jerden asyp júzýge bolmaıdy. Tıisti belgi ornatylmasa, jaǵadan alys júzbeý kerek.
Taıaz jerge nemese belgisiz tereńdikke sekirýge bolmaıdy.
Júzý erejelerin bilmeıtin balalardy arnaıy sý quraldarynsyz jiberý qaýipti.
«Oıynnan ot shyǵady». Sýǵa shomylǵanda balalardy qyzyq kórip sýǵa batyrýǵa bolmaıdy, sebebi tunshyǵýy múmkin.
Balalarǵa 10-15 mınýttan artyq uzaq shomylýǵa bolmaıdy.
Odan bólek, tabıǵat aıasyndaǵy demalysta da qaýipsizdik erejelerin ustanǵan abzal.
Neni este saqtaý kerek?
Balaǵa úlkenderdiń qaraýynsyz alysqa uzap ketpeý keregin eskertý qajet.
Balalardyń basyna kepka nemese panama, jabyq bas kıim kıgizý kerek, sebebi dalada ýly jándikter bolýy múmkin.
Balalarǵa ormandaǵy tanys emes jemistermen qatar, sańyraýqulaqtar men jemis-jıdekterdi jeýge bolmaıtynyn aldyn ala túsindirý qajet.
Balalarǵa tabıǵat aıasynda qoqys tastaýǵa, ot jaǵýǵa bolmaıtynyn eskertken jón.
Eresekter men balalar jolda júrý erejesin de esten shyǵarmaý kerek.
Biraz erejeler qarapaıym bolyp kórinse de, kóp jaǵdaıda eskerýsiz qalyp jatady. Saqtaný sharalary qaýipten qorǵaıtynyn bilip júrińiz.
Ne istemeý kerek?
Jol ústinde dop qýyp, oınaý qaýipti. Tyıym salynǵan jerlerden alshaq bolǵan jón. Joldan ótkende aınalany baqylap, kólikterdiń joq ekenine kóz jetkizý mańyzdy. Jol ústinde baǵdarsham belgileri boıynsha qozǵalý kerek. Balalardy eresekterdiń qaraýynsyz qaldyrmaǵan abzal.Balalar - bizdiń bolashaǵymyz, elimizdiń erteńi. Balalardyń deni saý, salaýatty ómir súrýine, eń aldymen, ata-ana jaýapty. Bala densaýlyǵyn ómirge kelgennen bastap qolǵa alyp, ony durys tamaqtandyryp, qajetti kútim jasaý - ana men ákeniń basty mindeti.
Mamannyń aıtýynsha, bala terisi de arnaıy kútimdi qajet etedi.
«Bala terisin kún kózinen qorǵaý qajet, dalaǵa shyǵar aldynda, dálirek aıtqanda, 30 mınýt buryn kúnnen qorǵaıtyn arnaıy jaqpa maılardy jaǵý qajet. Biraq bul jaqpa maıdy balanyń búkil denesine jaǵýǵa bolmaıdy, sebebi teriniń tynys alýy buzylýy múmkin. Balany qatty terletip nemese tońdyryp alýǵa da bolmaıdy, bóbektiń qosymsha kıimderin únemi alyp júrý qajet», deıdi Juldyz Sársebaeva.
Jaz mezgilinde balalardyń qaýipsizdigine tek demalys oryndarynda ǵana emes, qoǵamdyq oryndarda da qaýip tónýi múmkin. Osy tusta maman birneshe usynysyn aıtty.
«Balańyzǵa kún ótpes úshin jaz mezgilinde únemi, ásirese ystyq kúnderi mindetti túrde bas kıim kıgizý kerek. As isher aldynda qol jýýdy ádetke aınaldyryńyz. Jaz mezgilinde tamaqtan ýlanyp qalý qaýpi artady, sondyqtan kez-kelgen ónimdi jaqsylap jýý kerek. Balańyzdy baǵdarsham tústerin ajyratýdy úıretip, jol erejeleri týraly aıtyńyz. Balańyzdy órt qaýipsizdigi erejelerimen de tanystyryp, shyrpy - qaýipti zat bolyp sanalatynyn eskertińiz», dep tolyqtyrdy maman.