Memleket basshysy Joldaýda naqty sektorǵa kredıt berýdiń jyl saıynǵy ósimin 20% jáne odan joǵary deńgeıde qamtamasyz etý, sondaı-aq básekelestikti arttyrý úshin 3 sheteldik bankti tartý jóninde mańyzdy mindetti belgilegen edi. Osy oraıda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Nurlan Ábdirahmanov 2024 jylǵy birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha nesıe berý naryǵyndaǵy jaǵdaı jáne bızneske kredıt usynýdy keńeıtý jóninde málimet berdi.
Bıznesti nesıeleýdegi belsendi oıynshylar kimder?
Naqty sektorǵa kredıt berýdi keńeıtý maqsatynda agenttik Ulttyq bankpen jáne basqa da múddeli taraptarmen birlesip bankterdi prýdensııalyq yntalandyrýǵa, qorlandyrý bazasyn ártaraptandyrýǵa, sındıkattalǵan kredıt berý men qosa qarjylandyrýdy keńeıtýge, táýekeldi baǵalaý rásimderin odan ári sıfrlandyrýǵa baǵyttalǵan sharalar keshenin qabyldady.
«1 shildedegi jaǵdaı boıynsha ekonomıkaǵa berilgen kredıt jyl basynan beri 7,1%-ǵa ulǵaıyp, 30,1 trln teńgeni qurady. Ekonomıkaǵa kredıt qurylymynda bızneske kredıt 4,5%-ǵa, 11,8 trln teńgege deıin ulǵaıdy. Onyń ishinde shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) sýbektilerine beriletin kredıt 3,2%-ǵa, 5,9 trln teńgege deıin, jeke kásipkerlik kredıti 23,1%-ǵa, 1,9 trln teńgege deıin ósti. Iri bızneske beriletin kredıt boıynsha 0,9%-ǵa shamaly tómendeý baıqalady, bul negizinen osy sanattaǵy bankterdiń biriniń ShOB qaryzdary sanatyna qaıta jiktelýine baılanysty», deıdi Nurlan Ábdirahmanov.
Aıtýynsha, kredıt berýdiń ósýi barlyq derlik salada baıqalady. «Halyk Bank», «Sentr kredıtbanki», «Forte», «Kaspi», «RBK» korporatıvtik kredıt berý naryǵynda neǵurlym belsendi oıynshylar bolyp sanalady. Olar portfel ósiminiń jáne bızneske jańa kredıttiń negizgi kólemin qamtamasyz etti.
Negizgi úrdister
Kredıt berý naryǵyndaǵy negizgi oń úrdister bylaı jikteledi:
Birinshi. Bızneske berilgen kredıt boıynsha mólsherlemelerdiń birtindep tómendeýi baıqalady, bul aqsha-kredıt talaptarynyń jeńildetilýine baılanysty. О́tken jylǵy maýsym aıynda bızneske berilgen kredıt boıynsha ortasha alynǵan mólsherleme 19%-dy qurasa, osy jylǵy maýsym aıynda ol 18,6% deńgeıinde qalyptasty.
Ekinshi. Qunnyń tómendeýi aıasynda iri bıznes tarapynan bankterdiń kredıttik resýrsyna suranys ósiminiń jedeldeýi baıqalady. Nátıjesinde, 2024 jylǵy birinshi jartyjyldyqta iri bızneske jańa qaryzdar berý 2023 jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda 21,7%-ǵa ulǵaıdy.
Úshinshi. Bızneske kredıt berý merzimi birtindep ulǵaıyp jatyr. Korporatıvtik portfeldegi 1 jyldan 5 jylǵa deıingi merzimmen bızneske berilgen qaryzdar úlesi bir jyl ishinde 2023 jylǵy 1 shildedegi 34,6%-dan osy jylǵy maýsymnyń qorytyndysy boıynsha 36,3%-ǵa deıin ulǵaıdy.
Tórtinshi. Bıznestiń kredıttik ótinimderin qaraý úderisterin ońaılatý, bankterdiń skorıngtik modelderin jetildirý jónindegi bankterdiń belsendi jumysynyń nátıjesinde bızneske kepilsiz kredıt berý úlesiniń ósýi baıqalady. Olardyń jańa kredıt berýdegi deńgeıi 2023 jylǵy birinshi jartyjyldyqtaǵy 15,8%-dan 2024 jylǵy birinshi jartyjyldyqta 20,3%-ǵa deıin ósti.
Besinshi. Bıznes sýbektilerin banktik kredıt berýmen qamtýdy keńeıtý úrdisi jalǵasyn tapty. Máselen, 2024 jyldyń 5 aıynda qaryz alýshy ShOB sýbektileriniń sany 491 myńǵa deıin, 7%-ǵa ósti. Jumys istep turǵan ShOB sýbektileriniń jalpy sanyndaǵy qaryz alýshy – ShOB sýbektileriniń úlesi (2,0 mln birlik) 2023 jylǵy 22,2%-dan ulǵaıyp, 24,3%-dy qurady.
Altynshy. Bızneske berilgen kredıt portfeliniń sapasy jaqsardy. 90 kúnnen astam tólem merzimi keshiktirilgen qaryzdar úlesi maýsym aıynyń qorytyndysy boıynsha jyl basyndaǵy 2,3%-dan 2,2%-ǵa deıin tómendedi.
Retteýshilik sharalar ıgiligi
Agenttik Ulttyq bankpen jáne banktermen birlesip bankterdi korporatıvtik kredıt berýge belsendi qatysýǵa yntalandyrý úshin retteýshilik sharalardyń jańa keshenin ázirlegen. Retteýshilik sharalar sheńberinde ShOB jobalaryna kredıt berý jáne sındıkattalǵan kredıt berý kezinde bankterdiń kapıtalyna qysymdy tómendetý maqsatynda qabyldanǵan osyndaı qaryzdar boıynsha táýekel-saralaýdy tómendetý kózdelgen.
«2026 jylǵy 1 qańtarǵa deıin ShOB sýbektileriniń qaryzy boıynsha táýekel-saralaý koeffısıentteri 75%-dan 50%-ǵa deıin, sındıkattalǵan qaryz boıynsha 100%-dan 50%-ǵa deıin tómendetildi. Bul bızneske kredıt berýge 127 mlrd teńgege deıin qosymsha qarajat bólýge múmkindik beredi. Bankter qalyptastyratyn provızııalar deńgeıin tómendetý úshin májbúrlep qaıta qurylymdaý ólshemsharttaryn qaıta qaraý arqyly olardy esepteýge qoıylatyn talaptar jeńildetildi. Endi májbúrlep qaıta qurylymdaýǵa jeńildikti kezeńdi berý ne uzartý, kredıt boıynsha bir nemese birneshe tólemdi 60 kúnnen astam merzimge keıinge qaldyrý osy qaıta qurylymdaý nátıjesinde NPV-nyń 10%-dan astam tómendeýine ákep soqtyratyn qaryzdar jatady. Mundaı shara bankterge klıentterdiń kredıtine qatysty neǵurlym ıkemdi bolýǵa múmkindik beredi jáne kredıt berýdiń ulǵaıýyna yqpal etedi», dedi Ábdirahmanov.
Ákimshilik kedergilerdi azaıtý jáne kredıt berý týraly sheshim qabyldaýdyń jedeldigin qamtamasyz etý úshin qarjylyq eseptilik pen salyq deklarasııasy arasyndaǵy eleýli alshaqtyqtardy salystyrý jáne sıpattaý boıynsha talap 2026 jylǵy 1 qańtarǵa deıin keıinge qaldyryldy. Retteýshi kredıttik táýekeldi baǵalaý rásimderine qoıylatyn talaptardy, onyń ishinde kepildi qabyldaý jáne qaryz berý sheńberinde kepilge qarap tekserýdi júrgizýge, táýelsiz baǵalaýshylar tarapynan kepilmen qamtamasyz etý qunyn baǵalaýdyń obektıvtiligin qamtamasyz etýge qoıylatyn talaptardy jeńildetti.
Memleket pen jeke sektor ıntegrasııasy
Bankterdi uzaqmerzimdi qorlandyrýdy keńeıtý jáne bıznestiń ınvestısııalyq jobalaryna kredıt berý múmkindikterin keńeıtý úshin agenttik Ulttyq bankpen birlesip naryqtyq mólsherlemeler boıynsha bankterdiń oblıgasııalaryna zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaý tetigin ázirledi. Osy maqsattarǵa baǵyttaý josparlanyp otyrǵan zeınetaqy aktıvteriniń jalpy kólemi 7 jylǵa deıingi merzimge shamamen 500 mlrd teńgeni quraıdy. Berilgen qarajat ekonomıkanyń basym salalaryndaǵy bıznestiń ınvestısııalyq jobalaryna kredıt berýge baǵyttalýǵa tıis.
2024 jylǵy maýsymda Memleket basshysy sındıkattalǵan kredıt berý tetigin odan ári damytý úshin agenttik ázirlegen zańnamalyq túzetýlerge qol qoıdy.
Bankterde kredıt berýdi maquldaý rásimderin ońtaılandyrý jáne jeńildetý – jumystyń mańyzdy baǵyty. Kredıt berýdi sıfrlandyrý sheńberinde bankterdi «Smart Bridge» platformasy jáne elektrondyq Úkimet arnasy arqyly memlekettik derekqorlarmen ıntegrasııalaý jalǵasady. Qazir bankterdiń aqparattyq júıesin zańdy tulǵalar, jyljymaıtyn múlik, salyq derekteri, lısenzııalaý, zańdy tulǵalardyń kiristeri boıynsha qoldanystaǵy jáne jańa servıstermen yqpaldastyrý iske asyryldy.