Jalpy, ár jylǵy Joldaýdyń bir-birinen aıyrmashylyǵy jáne únemi baılanysy bolady. Olaı deıtin sebebim, máselen, 2022 jylǵy Joldaýda negizinen saıası baǵyt basym edi. Al byltyr Prezıdent kóbine ekonomıkalyq máselelerge keńirek toqtaldy. Bıylǵy Joldaýda negizinen barlyq sala, biraz baǵyt qamtyldy. О́zim «Aýyl» partııasynyń múshesi bolǵandyqtan, Joldaýda aıtylǵan onnan asa baǵyttyń ishinen meni asyraýshy salaǵa qarata aıtylǵan máseleler kóbirek qyzyqtyrdy. Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa baılanysty Úkimetten berilip jatqan qarjynyń jetpis paıyzy memlekettik bıýdjettiń aqshasy ekenin atap ótti.
Osyny durys ıgerý kerek. Qasym-Jomart Kemeluly sýbsıdııa máselesin azaıtyp, ornyna taýarly-kredıt berýdi kóbeıtý kerektigin basa aıtty. Bul máseleni men depýtat retinde de, azamat retinde de burynnan qozǵap júr edim.
Jalpy, men sýbsıdııa berýge qarsymyn. О́ıtkeni onyń aınalasyn jemqorlyq ta aınalshyqtap júredi. Eger Memleket basshysy aıtqan sharýalarǵa taýarly-nesıe nemese tómendetilgen nesıe beriletin bolsa, birinshiden, ol jerge sybaılas jemqorlyq jolamaıdy. Ekinshiden, nesıeniń ústindegi mólsherlemesi tómen bolatyn bolsa, oǵan orta bıznes te, shaǵyn bıznes te, aýylsharýashylyq taýarlaryn óndiretin fermerler de qyzyǵýshylyq tanytar edi. Bankten nesıe qarajatyn alǵannan keıin kez kelgen adam bul aqshany qaıtarýǵa boryshty, múddeli bolady. Sondyqtan bul jerde jemqorlyq júrmeıdi. Prezıdenttiń osy tóńirekte aıtqan bastamalary kóńilime qondy.
Jumysshy kásip ıeleriniń qataryn kóbeıtý bastamasy da qoldaýǵa turarlyq. 2016 jyly Iranǵa issaparmen barǵanymda osy máseleni kórdik. Sol kezde-aq Iranda jumysshy tap ókilderi óte qatty damyp kele jatqan. Qazir ol el orta jáne shaǵyn bızneste joǵary deńgeıge jetti. Bizdiń ShOB qazir 7 paıyzda tur. Prezıdent 2029 jylǵa qaraı orta bıznestiń el ekonomıkasyndaǵy úlesin 15 paıyzǵa jetkizýimiz kerektigin basa aıtty. Osy mejege jetkize almaı kele jatqan sebebimiz nede? Bul birinshi kezekte jumysshy mamandyqtardyń tapshylyǵynyń saldary. Jumysshylar shyn máninde joq. Elimizde 580 myńǵa jýyq stýdent kolledjde oqıdy eken. Olar oqýyn aıaqtaǵan soń, eger shyn statıstıkaǵa súıensek, 50 paıyzy jumysqa turmaıdy. О́ıtkeni kolledj bitirgen mamandy bizde eshkim jumysqa birden almaıdy. Barlyq kolledj jumysshy mamandardy daıarlap jatqandaı kórinedi, biraq olardyń eshqaısysynda kásibı biliktilik joq. Odan bólek, dýaldy oqytý degenge de men asa qatty senbeımin.
Mekemeler men óndiris oryndary ózderine qajetti mamandardy kolledjder men JOO-larǵa tapsyryspen oqytpaıynsha, biz jumysshy mamandardy daıarlaı almaımyz. Memleket basshysynyń aıtyp otyrǵany – osy másele. О́ıtkeni qazir bizdiń qurylysta, baý-baqsha salasynda da kóbine kórshiles elderdiń azamattary júrgeni belgili. Nege osy jumystardy ózimizdiń otandastar atqarmaıdy? Sol sebepti Qasym-Jomart Kemeluly qol eńbegi ókilderiniń mártebesin kóterip, jaǵdaıyn jasap, olardy marapattaýdyń joldaryn qarastyrý kerektigin jaqsy aıtty. Jalpy, jumysshy tapty kótermeleýimiz kerek ekeni ras.
Sonymen qatar Prezıdent bank saıasatyn ózgertý kerektigin de mindettedi. Iаǵnı Joldaýda sıfrlyq aktıvterdiń aınalymyn qamtamasyz etý, bank salasyna ınnovasııalardy qaýipsizdik talabyna sáıkes engizý úshin ony retteıtin tetikterdiń turaqty bolýy mańyzdy ekeni oryndy aıtyldy. Bir sózben aıtqanda, bankterdiń ekonomıkaǵa kóbirek qarjy quıýyna jaǵdaı jasaý qajet. Bul rette Prezıdent Bankter týraly jańa zań qajettigin usyndy.
Rasynda, bank júıesine kúrdeli ózgerister engizý ýaqyty osydan onshaqty jyl buryn kelgen. Sebebi nesıeniń paıyzdyq mólsherlemelerin kórshilerimizben, ózge eldermen salystyrsaq, arasy jer men kókteı. Prezıdenttiń osy banktik saıasat tóńiregindegi jańa zań qajet degenin Parlamentke halyqtyń jeńildetilgen nesıe alý arqyly kásibin dóńgeletip, turmystyq tabysyn arttyrýǵa baǵyttalǵan normatıvtik-quqyqtyq bazany jasaqtaý jónindegi tapsyrmasy dep uqtym.
Erbolat SAÝRYQOV,
Májilis depýtaty