Otandyq óndiristiń áleýetin arttyryp, shyǵarylǵan ónimge qatysty eksporttyq baǵdarlaýdy kúsheıtý – jergilikti ónerkásiptiń aldyndaǵy mańyzdy mindet bolyp tur. Ásirese munaı-gaz salasynda ıgerilmeı jatqan múmkindikter qanshama. Sonyń biri de biregeıi birazdan beri aıtylyp júrgen polıetılen óndirisi bolatyn. Bıyl 11 qyrkúıekte Atyraý oblysyndaǵy «Ulttyq ındýstrıaldyq munaı-hımııa tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda jylyna 1,25 mln tonna qýattylyqqa ıe polıetılen óndiretin zaýyttyń bastapqy qurylys jumystary bastaldy. Jobanyń ınvestısııalyq quny – 7,4 mlrd dollar.
Mańyzy bıik joba qurylysynyń bastalýyna oraı uıymdastyrylǵan jıynǵa Senat depýtaty Saǵyndyq Luqpanov, Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápkenov, «QazMunaıGaz» UK AQ (QMG) basqarma tóraǵasy Ashat Hasenov, Energetıka vıse-mınıstri Erlan Aqkenjenov, О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstri Oljas Saparbekov, SIBÝR-dyń basqarma múshesi – atqarýshy dırektory Sergeı Komyshan jáne «Sinopec Overseas Investment Holding» vıse-prezıdenti Chjao Teszıý qatysty.
Osy rette jobanyń Memleket basshysynyń tapsyrmasy negizinde qolǵa alynǵanyn atap ótken abzal. Prezıdent bıylǵy Joldaýynda bul máselege arnaıy toqtalyp, munaı-gaz hımııa salasyn odan ári damytý – mańyzdy mindet dep shegelep aıtty. «Biz polıpropılen jáne polıetılen shyǵaratyn iri óndiristik jobalardy júzege asyra bastadyq. Býtadıen, karbamıd, tereftal qyshqylyn óndirýge arnalǵan basqa da bolashaǵy zor jobalar qolǵa alynyp jatyr», dedi Memleket basshysy. Osy oraıda qurylystyń alǵashqy kezeńi bastalyp, qolǵa alynyp otyrǵan polıetılen zaýytynyń da el ekonomıkasyn óristetý jolyndaǵy aıtýly qadam ekenin, bul joba óńdeýshi ónerkásiptegi aýqymdy bastama ekenin baıyptaı alamyz.
Sondaı-aq ótken aıda Úkimet basshysy Oljas Bektenov munaı-gaz salasyn damytý máseleleri jóninde ótkizgen keńeste bıznesten jergilikti qamtý úlesin ulǵaıtý jáne otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý sharalary kútiletinin atap ótken bolatyn.
Qalaı bolǵanda da, otandyq óndiristiń osynaý túrin qoldaýǵa memleket te múddeli. О́ıtkeni bul jerde otandyq ónim óndirilip qana qoımaı, jergilikti kompanııalardyń jumys júktemesi de arta túspek. Qurylys jumystaryn 2029 jyly támamdaý kózdelip otyr. Zaýyttyń iske qosylýy osy segmenttegi kóp túıtkildi tarqatpaq. Eń birinshi kezekte, ózimizdiń ónim syrttan ákelinetin ónimdi tolyqtaı almastyrady jáne qosylǵan quny bar ónim eksportyn Eýropa, TMD, Qytaı jáne Túrkııa naryqtaryna qaraı ilgeriletýge úlken úles qosady. Nátıjesinde, jobanyń tolyq qýattylyqpen júzege asýy ishki jalpy ónim ósimin 1,2 paıyzǵa arttyryp, qurylys kezeńinde 8 000-nan astam jumys ornyn qurýǵa jáne 800 turaqty jumys ornynyń ashylýyna yqpal jasaıdy. Jobanyń berer jemisi munymen de shektelmeıdi. Polıetılen óniminiń shyǵaryla bastaýy ulttyq ekonomıkamyzǵa mýltıplıkatıvti áser tıgizip, elimizde aralas salalardyń damýyna jáne túpkilikti ónim óndirisiniń órken jaıýyna múmkindik bermek.
Endigi kezekte ónimniń taýarlyq sıpaty men naryq úshin mańyzyna az-kem toqtala keteıik. Polıetılen – álemde keńinen taralǵan biregeı plastıkalyq materıal. Ol óziniń jeńil, ıkemdi, berik, sý-hımııalyq turǵyda myǵym bolýy nátıjesinde ónerkásip pen kúndelikti turmystyń ár alýan salasynda keńinen qoldanyla bastady. Naqtylap aıtsaq, atalǵan taýar qurylysta – gıdrooqshaýlaý materıaly, qubyr, membran kúıinde, medısınada – bir rettik qurylǵylardy ázirleý, dári-dármek pen medısınalyq apparattardy qaptaý, elektronıkada – kabel men sym úshin oqshaýlaý materıalyn óndirý, aýyl sharýashylyǵynda – jylyjaı salý jáne ósimdikti qorǵaý maqsatynda paıdalanylady. Jeke adamdardyń da, ónerkásiptiń de polıetılenge degen suranysy jyl sanap artyp kele jatyr. Qazirgi ýaqytta suranys jylyna 3 paıyzdyq ósimmen 100 mln tonnany qurap otyr. «Wood MacKenzie» halyqaralyq konsaltıng kompanııasynyń boljamy boıynsha, 2050 jylǵa taman polıetılenge degen suranys eki ese artyp, 200 mln tonnaǵa jetedi.
Bizdiń naryqtyń syıymdylyǵy – jylyna 180 myń tonna polıetılen. Jyl saıynǵy ósim 4 paıyz bolady dep boljanady. Aıta ketý kerek, elimizdiń aýmaǵynda polıetılen óndiretin zaýyt joq. Sol sebepti atalǵan ónimdi Reseı, Iran, О́zbekstan, Ázerbaıjan, Qytaı jáne Ońtústik Koreıadan tasymaldaýǵa májbúrmiz. Endi osy olqylyqtyń ornyn Atyraý oblysy aýmaǵynda boı kótergeli jatqan zaýyt toltyrýǵa tıis. Atalǵan óndiris oshaǵynda polıetılenniń aıryqsha suranysqa ıe 20-ǵa jýyq markasyn shyǵarý josparlanyp otyr. Sol markalardyń 40 paıyzy – premıým-sanat ónimderi. Joba jetekshileri óndiris kólemi búkil álemdik óndiristiń 1 paıyz úlesine ıe bolatynyn, óziniń aýqymy jáne tehnologııalyq jaraqtanýy turǵysynan zaýyttyń álemdegi eń iri kásiporynnyń birine aınalatynyn aıtady. Bul zaýyttan shyǵarylǵan daıyn ónim ishki naryqqa da, syrtqy naryqqa da qatar jiberilmek.
Elimizde asa mańyzdy polıetılen óndirisiniń bastalýy – quptarlyq qadam. Ekonomıkalyq turǵydan da, strategııalyq turǵydan da. Ásirese munaı-gaz hımııasy salasyndaǵy jobalardyń qoldaý taýyp jatqany qýantady. О́ıtkeni ekonomısterdiń aıtýynsha, tap osy salaǵa salynǵan ár dollar kemi 2-3 dollarlyq ósimdi qamtamasyz etýge qaýqarly. Mundaı joba elimizde munaıdy tereń óńdeý salasyn damytyp qana qoımaı, shıkizat eksportyna táýeldilikti azaıtyp, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa oń yqpal etedi.
Qazirgi ýaqytta «QazMunaıGaz» óz munaı-gaz-hımııa keshenin qalyptastyrý úshin belsendi jumys atqaryp jatyr. Osyǵan deıin polıpropılen óndiretin «KPI» zaýyty iske qosylǵan edi. Aldaǵy mindet – zaýytty tolyq qýatyna shyǵarý. QMG qazir tereftal qyshqyly, polıetılentereftalat, karbamıd óndirisi sııaqty qosymsha jobalar múmkindigin zerttep jatyr.
«QazMunaıGaz» óz jobalaryn júzege asyrý barysynda otandyq óndirýshilerdiń úlesin arttyrýdy basym mindetterdiń biri dep esepteıdi. Sol sebepti ulttyq kompanııa bastapqy qurylys jumystaryna resmı kirisken soń, Atyraýda polıetılen jobasy úshin otandyq óndirýshilerdi bir alańǵa jınap, forým ótkizý týraly sheshim qabyldady. Is-shara barysynda otandyq óndirýshilerdiń birqatarymen kelisimge qol qoıyldy.
Jalpy, forýmǵa ónerkásip sektory úshin quramdas bólshekter men qurylǵylar óndiretin 100-den astam otandyq kompanııa ókilderi jınaldy. Forým barysynda qatysýshylarǵa jobany iske asyrý sheńberinde satyp alynatyn pozısııalar boıynsha aqparat usynyldy, sondaı-aq «Tecnicas Reunidas» (Ispanııa) jáne «Sinopec Engineering Incorporation» (QHR) merdiger kompanııalary forým qatysýshylaryn qurylys jumystarynyń josparymen jáne bolashaq zaýyt úshin jabdyqqa qoıylatyn talaptarmen egjeı-tegjeıli tanystyrdy. Forým sheńberinde «Tecnicas Reunidas S.A.» men «Sinopec Engineering Incorporation» konsorsıýmy men «AtyraýNefteMash» arasynda iri gabarıtti jabdyqtardy óndirý jónindegi ózara is-qımyl týraly kelisimge qol qoıyldy. Otandyq kásiporyn zaýytqa qajet eki baǵandy óndirý týraly usynys aldy, baǵannyń bireýi – uzyndyǵy 100 metr jáne salmaǵy 1 150 tonna etılen fraksıonatory. Sondaı-aq Qazaqstan mashına jasaý odaǵymen jáne Munaı-gaz mashına jasaý salasyn damytýǵa arnalǵan halyqaralyq ortalyq «IMB ortalyǵymen» de mámileler jasaldy.
Jobalardaǵy jergilikti qamtýdy damytý úshin, otandyq kompanııalar jetkizýshilerge qoıylatyn halyqaralyq tájirıbeniń negizgi talaptaryn bilýi úshin aldaǵy ýaqytta osyndaı is-sharalardy júıeli túrde ótkizý josparlanyp otyr.