ORK daıyndyqty pysyqtady

Referendýmǵa daıyndyq múgedektigi bar adamdar úshin jaǵdaılardy qamta­masyz etý týraly qaýly qabyldaýdan bas­taldy. Ortalyq referendým komıs­­sııasynyń múshesi Anastasııa Shegor­sovanyń aıtýynsha, múgedektigi bar adam­dardyń saılaý quqyqtaryn qamtamasyz etý – Ortalyq referendým komıssııasy qyzmetiniń sózsiz basymdyǵy.

«Qaýlyǵa sáıkes jergilikti atqarýshy organdarǵa referendým ýchaskelerinde múgedektigi bar adamdarǵa jaǵdaı jasaý jóninde qajetti sharalar qabyldaý tapsyryldy. Daýys berýge arnalǵan úı-jaılardy jaraqtandyrý birqatar mindetti sharany kózdeıdi: úı-jaı­lardyń fızıkalyq qoljetimdiligin qam­tamasyz etý, taktıldi kórsetkish­terdi, daýys berýge arnalǵan arnaıy kabı­nalardy, qulaqqaptary bar kompıý­terlerdi, lýpalardy jáne t.b. ornatý», – dedi A.Shegorsova.

Osyǵan deıin múgedektigi bar adam­dardyń saılaý quqyqtaryn qamta­masyz etý boıynsha Ortalyq saılaý komıssııasynyń janyndaǵy jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysy ótken. Jumys tobynyń otyrysynda múgedektigi bar adamdardyń barlyq úsh sanatyna qatysty máseleler qaralǵan (kórý, estý jáne tirek-qımyl apparaty buzylǵan múgedektigi bar adamdar). Sondaı-aq nysandardyń «Qoljetimdilik kartasyn» toltyrý jónindegi jumystyń aspek­tileri, daýys berý kezinde múgedek­tigi bar adamdardy qamtamasyz etý jónindegi sharalardy jaqsartý úshin jumys toby músheleriniń usynymdary qaralǵan.

A.Shegorsovanyń máli­metinshe, Braıl shrıftimen oqıtyn zaǵıp adam­darǵa 2 359 dana trafaret ba­syla­dy. Barlyq múgedektigi bar adam­darmen salystyrǵanda bul az, biraq ýchas­keler­diń suranysy tómen bolǵan­dyqtan az kólemmen shyǵarylmaq. Daýys berýge arnalǵan bir trafaret 20,5 teńge, al Braıl shrıfti bederlengen túri 1 270 teńgeni quraıdy.

18-19 qyrkúıekte ekikúndik onlaın oqytý trenıngi uıymdasty­ryla­dy. Trenıngke referendým komıs­sııa­larynyń ókilderi jáne áleýmettik máselelerge jetekshilik etetin ákimdik­terdiń qyzmetkerleri qatysady. Oqytý trenınginiń baǵdarlamasyn múgedektigi bar adamdardyń saılaý quqyqtary men qajettilikteri salasyn­daǵy maman­dar ázirledi jáne qurastyrdy. Trenıng EQYU Baǵdarlamalar keńsesiniń qol­daýy­men «Shyraq» múgedektigi bar áıel­der qaýymdastyǵy» qoǵamdyq birles­tigimen birlesip ótkiziledi.

Ortalyq re­fe­­rendým komıssııasy­nyń tóraǵasy Nurlan Ábdirov otyrysqa qatysýshylarǵa naýqan sheńberinde 9 qyr­kúıekten 3 qazanǵa deıin Orta­­lyq referendým komıssııasynyń tór­­aǵa­sy men músheleri barlyq 20 óńirge ıns­pek­­sııa­lyq saparlarmen, sondaı-aq aýmaq­­tyq referendým organ­dary­­na ádisteme­lik jáne praktıkalyq kómek kórsetý maqsatynda barýdy bastaǵa­nyn jetkizdi.

Máselen, búgingi tańda 7 óńirge baryp, aýmaqtyq referendým komıssııalary men Aqmola, Atyraý, Batys Qazaqstan, Jambyl, Pavlodar, Túrkistan oblystary men Shymkent qalasynyń barlyq ýákiletti organdary referendým ótkizýge daıyndyq boıynsha ınspeksııalyq baqylaý júrgizdi. Sapar barysynda ARK múshelerin oqytý jáne uıymdastyrý sapasyna baǵa berildi, sondaı-aq daýys berý kezinde praktıkalyq jaǵdaılarǵa basa nazar aýdaryldy.

Aýmaqtyq referendým komıssııalaryna, jergilikti atqarýshy organdarǵa ádistemelik kómek kórsetilip, naqty praktıkalyq usynymdar berilgen. Komıssııa múshelerin oqytýǵa keletin bolsaq, oqý josparlary men keste­sine sáıkes aýmaqtyq referendým komıssııalarynyń barlyq 1 722 múshe­sin oqytý aıaqtalǵan. 2-15 qyrkúıek aralyǵynda ýchaskelik referendým komıssııalarynyń tóraǵalary, tóraǵa­nyń orynbasarlary, hatshylary oqý­dan ótken. Búgingi tańda ýchaskelik re­fe­­rendým komıssııalarynyń bas­shy­­lyq quramynyń barlyq 30 981 ada­my oqytylǵan. 16 qyrkúıekten 5 qazan­ǵa deıin ýchaskelik referendým komıs­sııa­larynyń múshelerin, dálirek aıtqanda 37 346 adam­dy oqytý josparlanyp otyr. Ins­pek­sııalyq saparlar men jergilikti baqylaý is-sharalary jalǵasady. ORK músheleri saparlaryn jalǵastyrady jáne qalǵan óńirlerge baryp, ondaǵy oqytýdyń uıymdastyrylýyn jáne ýchaskelerdiń daýys berý kúnine daıyn­dyǵyn tekseredi.

Jergilikti atqarýshy organdar ókilderiniń málimdeýinshe, Ortalyq referendým komıssııasynyń basshysy ýchaskelerdiń daýys berý kúnine daıyndyǵy máselelerin baqylaýda ustap otyr, sondaı-aq múgedektigi bar adamdar úshin barlyq jaǵdaıdy qamtamasyz etetinin jetkizdi.

ORK múshesi Sábıla Mustafına memlekettik jáne orys tilderinde daýys berýge arnalǵan bıýlleten nysany men mátininiń jobasy daıyndalǵanyn aıtty.

«Daýys berý qaǵazynda «Soglasny lı Vy so stroıtelstvom atomnoı elektrostansıı v Kazahstane?» / «Siz Qazaqstanda atom elektr stansasyn salýǵa kelisesiz be?» degen eki suraq beriledi.  Oǵan IÁ, kelisemin / DA, soglasen (-na)  nemese JOQ, kelispeımin / NET, ne soglasen (-na)» dep jaýap belgileý qajet. Daýys berýshi daýys beretin jaýap nusqasynyń oń jaǵyndaǵy bos sharshyǵa kez kelgen belgi qoıady», dedi baıandamasynda S.Mustafına.

Oblystar men Astana, Almaty, Shym­­kent qalalary ákimdikteri usynǵan máli­metterine súıensek, respýblıka bo­­ıyn­sha tizimge 12 244 683 azamat engizilgen.

«Respýblıkalyq referendým týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń normasynda daýys berýge arnalǵan bıýlletender ýchaskelik referendým komıssııalaryna daýys berýge deıin keminde úsh kún buryn jáne bir kúnnen keshiktirilmeı jetkiziletini de belgilengen.

ORK tóraǵasy kórý qabileti buzyl­ǵan adamdardy daýys berý múmkindigi qamtamasyz etý qajettigin erekshe atap ótti. Ol úshin trafaret (Braıl shrıftisiz) jáne bıýlletenniń aýdıo­nusqasy daıyndalady jáne ár ýchaskige jetkiziledi. Sonymen qatar Braıl shrıftimen jasalǵan trafaretter osyndaı qaripti biletin azamattar daýys beretin jerlerde qoljetimdi bolady. Tıisti málimetterdi árbir óńir boıynsha jergilikti atqarýshy organdardyń derekteri negizinde aýmaqtyq referendým komıssııalary qalyptastyrdy.       

Al ORK tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrov 20 qyrkúıekten bas­tap árbir azamat referendým ýchaskesi­ne júginýge jáne daýys berýshiler tizimine óziniń engizilýin jáne kórsetil­gen derekterdiń durystyǵyn tekserýge quqyly ekenin aıtty. Sol kúnnen bastap 5 qazan saǵat 18.00-ge deıin turǵylyqty óńirden tys jerge shyǵýdy josparlaǵan azamattardyń tizimge engizilgen jeri boıynsha ýchaskelik referendým komıssııasynda esepten shyǵarý kýáligin alýǵa múmkindigi bar, ol basqa eldi mekenderdegi kez kelgen ýchaskede daýys berý quqyǵyn beredi.

«Daýys berý quqyǵyna esepten shyǵarý kýáligi jazbasha ótinish boıynsha jáne ótinish berýshiniń jeke basyn kýálandyratyn qujatty usynǵannan keıin beriledi. Ol senimhat boıynsha alynýy múmkin, bul rette notarıattyq rastaý talap etilmeıdi. Esepten shyǵarý kýáligi bir eldi meken sheginde basqa ýchas­kede daýys berýge qatysqysy keletin azamattarǵa berilmeıdi. Joǵalǵan esepten shyǵarý kýálikteri qalpyna keltirilmeıdi, dýblıkattary berilmeıdi. Naýqas týysy aýyrǵan nemese ony kútken jaǵdaıda úıde daýys berý týraly ótinishpen ýchaskelik komıssııaǵa júginýge bolady», dedi K.Petrov.

Qandaı da bir sebeptermen tizimderde ózderin taba almaǵan, biraq referendým ýchaskesiniń shekarasynda turatyn azamattar úshin daýys berý kúni tirkeý mekenjaıyn ózi tekseretin ýchaskelik komıssııaǵa júginýge múmkindik bolady. Turǵylyqty jeri rastalǵan jaǵdaıda azamat tizimge engiziledi.

Tirkeýi joq jáne osy sebepti eshbir ýchaskede tizimge enbegen azamattar­dyń daýys berý kúni referendým ýchaskesinde tirkelýge jáne onda da­ýys berýge múmkindigi bolady. ORK osy algorıtmderin iske asyrý úshin SDIAО́M jáne IIM-men birlesip azamattar­dy tirkeý orny boıynsha málimetterdi tekserý (4 622 ýchaskede jumys isteıdi) jáne referendým ýchaskeler­i­niń mekenjaılary boıynsha azamat­tar­dy tirkeý (196 ýchaskede jumys isteıdi) eki tıisti onlaın-servıster ázirlendi.

Daýys berý referendýmnyń 10 327 ýchaskesinde ótedi. Onyń ishinde 16 qyr­kúıektegi jaǵdaı boıynsha azamattardy tirkeý orny boıynsha 9 709 ýchas­ke­de, sondaı-aq 63 shet memlekettegi Qazaqstan Respýblıkasynyń ókildikteri janyndaǵy 78 ýchaskeni qosa alǵanda, azamattardyń ýaqytsha bolatyn 618 ýchas­kede ótedi.

Sondaı-aq Konstantın Petrov daýys berýge arnalǵan bıýlletender jeke basyn kýálandyratyn qujatty usynǵannan keıin referendýmǵa qatysý­ǵa quqyǵy bar azamattardyń tizimderi negizinde azamattarǵa berilýge tıis ekenin túsindirdi. Bul rette E-gov portalynan nemese banktik qosymshalardyń birinen elektrondyq qujat usynylýy múmkin. Azamattar bıýlleten alý tizimine qol qoıady. Bıýlletendi jasyryn daýys berýge arnalǵan kabınada daýys berýshiler toltyrady. Olardy toltyrý kezinde daýys berýshiden basqa bireýdiń qatysýyna tyıym salynady. Erekshelik retinde bıýlletendi óz betinshe toltyra almaıtyn azamattar ǵana ózderi senetin adamnyń kómegin paıdalanýǵa quqyly.

Spıker otyrysqa qatysýshylarǵa referendým ótkizý kezinde akkredıttelgen qo­ǵamdyq birlestikter, kommersııalyq emes uıymdar, sondaı-aq shet memleket­ter men halyqaralyq uıymdardyń ak­kre­dıt­telgen baıqaýshylary, shetel­dik BAQ ókilderi qatysa alatynyn eske saldy.

Daýys berý kúni daýys berý úshin ýchaske ashylǵan sátten bastap jáne da­ýys berý nátıjeleri anyqtalǵanǵa deıin referendým ýchaskesinde daýystardy sanaý kezinde bir mezgilde qatysýǵa qu­qyly (árbir akkredıttelgen Qazaqstan qoǵam­dyq birlestikten, kommersııalyq emes uıymynan bir baıqaýshy;  aýdarmashymen birge júrýge quqyly shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń baıqaýshylary; qyzmettik kýáligi jáne redaksııanyń tapsyrmasy bolǵan kezde ár BAQ-tan bir ókil, ár telearnadan úsh ókilden artyq emes).

Referendým komıssııalarynyń jumysyna aralasýǵa jol berilmeıdi.

ORK hatshysy Muhtar Ermannyń aıtýynsha, osy jyldyń 3 qyrkúıeginde halyqaralyq baıqaý ınstıtýty ashyl­ǵannan beri Syrtqy ister mınıstrliginen akkredıtteýge bir halyqaralyq uıym men bes shet memleketten baıqaýshylardyń kandıdatýralary usynylǵan.

Akkredıtteýge Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy baıqaýshylarynyń Mıs­sııasynan 5 baıqaýshy, AQSh-tan 1 kandıdatýra, Túrkııa, Ázerbaıjan jáne Mol­dova 2 kandıdatýradan, Armenııadan 1 kandıdatýra usynylǵan.

Akkredıtteý úshin usynystar túsken saıyn baıqaýshylar boıynsha derekter jańartylady.