Byltyr halyqtyń naqty tabysy 2022 jylmen salystyrǵanda 3,7%-ǵa ósken. Degenmen úı sharýashylyqtarynyń («bir otbasy» dep te túsinýge bolady – red.) shyǵyny da ósken. Tabys qurylymynda aıtarlyqtaı ózgeris baıqalmaǵan. Jaldamaly jumystan túsken kiristerdiń úlesi ózgerissiz qalyp, shamamen 65% deńgeıde saqtalǵan. Kirister qurylymyndaǵy áleýmettik transfert úlesi tómendep, jyl sońyna qaraı 21%-dy quraǵan. Bul dınamıka pandemııa jaǵdaıynda tabysynan aıyrylǵan azamattarǵa kómek kórsetý sheńberinde járdemaqy tóleý kóleminiń jáne basqa da qoldaý sharalarynyń azaıýyna baılanysty bolýy múmkin.
Inflıasııa baıaýlady
Bul týraly Ulttyq banktiń 2023 jylǵa arnalǵan qarjylyq turaqtylyq esebinde jarııalandy. Qujatta eldiń qarjy júıesi, ekonomıkadaǵy júıelik táýekelder men ósý faktorlary taldanǵan. Zertteýshilerdiń aıtýynsha, 2023 jyl el ekonomıkasynyń barlyq salasy úshin «betburys» jyly boldy.
«2023 jyly qarjylyq turaqtylyqqa áser etetin táýekel faktorlary qalypty deńgeıde boldy. Qarjy júıesindegi teńgerimsizdik jyl boıy nesıe berýdiń neǵurlym tómen ósý qarqyny men jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy baǵa ósiminiń baıaýlaýy aıasynda tómendedi. 2023 jyly ınflıasııanyń 9,8%-ǵa deıin tómendeýimen qatar, ekonomıkanyń 5,1%-ǵa edáýir ósýi baıqaldy. Teńge baǵamynyń qubylmaly bolýyna syrtqy faktorlar áser etti», delingen zertteýde.
Dollarlaný deńgeıi tómendedi
Dollarlaný deńgeıi keıingi 16 jyldaǵy mınımým núktesine jetken. Bul úderis negizinen iri valıýtalyq salymdardyń shyǵarylýy, teńgelik depozıtter tartymdylyǵynyń ósýi jáne baǵamdyq qaıta baǵalaý esebinen boldy. Valıýtalyq salymdar úlesiniń aıtarlyqtaı tómendeýi bólshek jáne korporatıvtik segmentterde de baıqalady. Bank júıesi boıynsha netto ashyq valıýtalyq pozısııa edáýir qubylmalylyqqa ushyramaı, shekti mánderden aspady.
Kópshilik qolyndaǵy dollaryn aıyrbastap, syıaqysy joǵary teńgelik depozıtterge sala bastaǵan. Al qaltalylar, kerisinshe, dollaryn saqtap qalýǵa bekingen.
«2023 jyly dollarlaný deńgeıi men depozıt mólsheri arasynda oń baılanys baıqaldy: salymdaǵy soma neǵurlym kóp bolsa, onyń dollarlaný deńgeıi de soǵurlym joǵary boldy. Mysaly, somasy 1 mln teńgege deıingi jınaqtarda dollardyń úlesi 5,9%-ǵa deıin kemidi. 500 mıllıon teńgeden asatyn depozıtterde dollar úlesi 63,8%-dan asady», dep jazǵan Ulttyq bank sarapshylary.
Byltyr otandastarymyzdyń depozıtterge salǵan qarajatynyń netto-aǵyny 4,8%-ǵa, ıaǵnı 160 mlrd teńgege ulǵaıdy. Halyq jınaǵyn teńgede saqtaýdy jón kóredi. Bir jyl ishinde jeke tulǵalardyń tól valıýtadaǵy depozıtiniń kólemi 3 trln 758,4 mlrd teńgege ulǵaıǵan.
Halyqaralyq valıýta qorynyń deregine súıensek, jahandyq ekonomıkanyń ósýi 2022 jylǵy 3,5%-dan 2023 jyly 3,2%-ǵa deıin quldyraǵan. Bıyl jahandyq ekonomıka ósimi 3,2% ǵana bolady degen boljam bar. Toqyraý bastalǵan. Oǵan – álemdegi geosaıası jaǵdaıdyń órshýi sebep. Ekonomıkanyń jahandyq ósimi tómendegenine qaramastan, elimizdiń ekonomıkalyq ósý qarqyny jahandyq ekonomıkanyń ósiminen joǵary bolyp otyr. Bizdegi IJО́-niń naqty ósimi 2022 jyly 3,2% bolsa, 2023 jyldyń qorytyndysynda 5,1%-ǵa deıin artqan.
Turǵyn úı naryǵy turaqtaldy
2023 jyly jyljymaıtyn múliktiń bastapqy naryǵyndaǵy baǵa naýryzdan bastap birshama ósim kórsetti. Qaıtalama naryqtaǵy baǵa 2023 jylǵy úsh toqsan boıy tómendep, tórtinshi toqsanda azdap qalpyna keldi. Jeńildik qarastyrylǵan baǵdarlamalar kólemi aıtarlyqtaı tómendegenine qaramastan, jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy baǵa turaqtalyp, belsendilik joǵary deńgeıde qaldy. Nomınaldy túrde bastapqy turǵyn úıdiń 1 sharshy metriniń baǵasy – 494,9 myń teńgeni, Almatyda – 577,6 myń teńgeni, Astanada 588,8 myń teńgeni quraǵan. 2023 jyly turǵyn úıdi satyp alý-satý boıynsha mámile sany 465,8 myńnan 370,6 myńǵa deıin azaıǵan.
«2023 jyldyń sońyna qaraı qaıtalama naryqta jyljymaıtyn múliktiń ortasha baǵasy 3,7%-ǵa tómendedi. 2022 jyly turǵyn úı jyljymaıtyn múliginiń ortasha aılyq baǵalarynyń aıtarlyqtaı ósýinen keıin 2023 jyldyń basynan bastap qaıtalama naryqtaǵy ortasha baǵalardyń keri túzetilýi baıqalady. Sondaı-aq 2023 jyldyń sońynda bastapqy jáne qaıtalama naryqtaǵy turǵyn úı baǵasynyń kórsetkishteri absolıýttik mánde teńesti», dep jazylǵan esepte.
Nomınaldy tutyný shyǵyndary
Azyq-túlikke jatpaıtyn shyǵys úlesi ótken jylmen salystyrǵanda 5,0%-ǵa tómendedi. Aqyly qyzmetterdiń úlesi 3,5%-ǵa ósti. Salyq jáne basqa tólemder úlesi 10,9%-ǵa artty. Azyq-túlik taýarlaryna jumsalatyn shyǵyn úlesi aldyńǵy kezeńdermen salystyrǵanda aıtarlyqtaı ózgergen joq.
«Bul jaǵdaı bolashaqta ınflıasııalyq qysymnyń alǵysharttaryn jasaıdy. 2023 jyly nomınaldy tutyný shyǵyndary 13,2%-ǵa ósti, bul azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar men aqyly qyzmetterge jumsalatyn shyǵynnyń ósýine baılanysty. Azyq-túlik shyǵyndarynyń nomınaldy ósimi 2023 jyly 14,3%-dy qurady», delingen esepte.
Azyq-túlik pen janar-jaǵarmaı materıaldary baǵasynyń qymbat bolýy tabysy tómen turǵyndarǵa aýyr tıedi. Azyq-túlik shyǵystarynyń tutyný shyǵystaryna qatynasyn qarastyrý kezinde tabysy eń az úı sharýashylyqtary úshin bul kórsetkish 63%-dan asqan. Makroekonomıkalyq shoktar, odan ári ınflıasııalyq qysym men kiris shoktary úı sharýashylyqtarynyń nesıege qol jetkizýine jáne ony tóleýine de teris áser etýi múmkin.