Ortalyq Azııa: Aral taǵdyry alańdatady

1993 jyly Ortalyq Azııanyń bes memleketi – Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne Túrikmenstan Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryn qurýǵa ýaǵdalasty. Uıymdy qurýdaǵy maqsat Araldyń qurǵaýynyń qorshaǵan tabıǵı ortaǵa jáne óńir halqyna teris áserin azaıtý jónindegi elderdiń kúsh-jigerin biriktirý boldy. Qor birlesken memleketaralyq ekologııalyq jáne ǵylymı-praktıkalyq baǵdarlamalar men jobalardy iske asyrady.

Kezdesý barysynda trans­shekaralyq sý resýrstaryn birlesip paıdalaný másele­leri, sondaı-aq Aral teńizi basseınindegi ekologııalyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi odan ári sheshý sharalary qaraldy.

«Búginde memleketterimizdiń basshylary sý salasyna erekshe kóńil bólip otyr. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Araldy qutqarý uzaqmerzimdi halyqaralyq yntymaqtastyqtyń basym baǵytyna aınalýǵa tıis ekenin basa aıtty. Qordyń basty mindeti – Ortalyq Azııanyń sý-energetıkalyq resýrstaryn qorǵaý, olardyń áleýmettik-ekonomıkalyq, energetıkalyq, ırrıgasııalyq jáne ekolo­gııa­lyq mańyzdylyǵyn eskere otyryp, olardy keshendi ári utymdy paıdalaný. Or­taq kúsh-jigerimizdiń arqa­synda elderimiz úshin mańyz­dy sa­nalatyn biregeı sý aıdy­ny­nyń jaǵdaıyn sapaly túrde jaq­sarta alamyz dep úmittenemin», dep atap ótti O.Bektenov.

Qabyldanyp jatqan shara­larǵa qaramastan, Aral teńizi basseınindegi sý resýrstary­nyń, onyń ishinde klımattyń ózgerýine baılanysty ósip kele jatqan tapshylyǵyn eskere otyryp, HAQQ aldynda múddeli memleketterdiń shoǵyrlanýyn kúsheıtý mindeti tur.

Oljas Bektenov óńirlik yntymaqtastyq ınstıtýtynyń mańyzdy róline toqtalyp, HAQQ múshe memleketteri basshylary elimizdiń tóraǵalyq etý kezeńinde qordyń aldyna qoıǵan basym mindetterin atap ótti.

Barlyq taraptyń múddesin eskere otyryp, Ortalyq Azııadaǵy sý-energetıkalyq yntymaqtastyqtyń keshendi jáne ózara tıimdi tetigin odan ári pysyqtaý qajettigi atap ótildi. Atap aıtqanda, jańa sıfrlyq tehnologııalardy engizý, jerdi qashyqtan zondtaýdyń spýtnıktik derek­terin paıdalaný – ynty­maqtastyqty nyǵaıtýǵa jáne sý resýrstarynyń edáýir kólemin únemdeýge múmkindik beredi.

Buǵan qosa, energetıka­lyq jáne ırrıgasııalyq úderisterdi retteýdiń tıimdi­ligin arttyrý maqsatyn­da óńir elderiniń Aral teńizi basseıninde sý resýrstaryn esepke alýdyń, monıtorıng júrgizýdiń, basqarý­dyń jáne bólýdiń biryńǵaı avtomattandyrylǵan júıesin ázirleý ári engizý jónin­degi jumys jandanady. Bul sharalar memleketterdiń qajettiligin jabýdaǵy tepe-teńdikke qol jetkizýge jáne kúzgi-qysqy kezeńde elektr energııasynyń, jazǵy kezeńde sýarmaly sýdyń tapshylyǵyna jol bermeýge baǵyttalǵan.

Bıyl Aral teńiziniń qur­ǵaǵan tabanyna 275 myń gektar sekseýil egiledi. 2025 jyldyń sońyna deıin bul aýmaq 1,1 mln gektardy quraıdy. Atalǵan mindetti Memleket basshysy 2021 jyly Aral óńiri­niń ekolo­gııalyq jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda qoıǵan edi.

Kezdesý barysynda Tájik­stan Premer-mınıstri­niń orynbasary Zııozoda Sýlaımon, Túrikmenstan Mı­nıstrler kabıneti tór­aǵa­sy­nyń orynbasary Tangrygýlı Atahallyev, О́zbekstan Prezıdentiniń keńesshisi Shýhrat Ganıev usynystaryn aıtty.

Talqylaý qorytyndysy boıynsha Oljas Bektenov óńirdiń ekojúıesin jaqsartý jónindegi jalpy iske qosqan úlesi úshin delegasııa basshylaryna alǵysyn bildirip, Qazaqstan Úkimetiniń birlesken josparlardy iske asyrý úshin syndarly dıalogke múddeli ekenin atap ótti.

Sondaı-aq Astanada ót­ken Halyqaralyq Araldy qutqarý qory basqarmasynyń birinshi otyrysynda Atqarý komıtetiniń jumys jospary bekitildi. Jospar quryltaıshy memleketterdiń basshylary men HAQQ prezıdentiniń tapsyrmalaryn iske asyrýdy, Qordyń uıymdyq qurylymy men sharttyq-quqyqtyq bazasyn jetildirýdi, halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý men keńeıtýdi, HAQQ atqarý komıtetiniń qurylymdyq bólimsheleriniń jumysyn úılestirýdi, tabıǵı resýrs­tardy qorǵaý jónindegi aqparattyq, taldamalyq jáne úgit-nasıhat jumystaryn, óńirlik jáne halyqaralyq is-sharalardy uıymdastyrýdy, ótkizýdi jáne olarǵa qatysýdy qamtıdy.