Bizdiń keıipkerimiz alasapyran ǵasyrdyń qoınaýynda ómirge keldi. Sondyqtan da bolar, aqyn minezi kemerinen asqan burqasynǵa, keıde tynysh túngi teńizge uqsaıdy. Erkindikke umtylǵan, qamaýlar qaptalynan ıen dalaǵa kóz qadaǵan buǵy sekildi elesteıtini de bar.
Aqyn birde mehnaty men azdaǵan shattyǵy aralasqan ǵapyl jalǵannan boı sýytyp, qazaq sóziniń sınonımi sekildi danyshpan Abaıǵa júginip, bar janymen muń shaǵady:
«Abaı aǵamyz!
«Qazaǵym-aý» dep Siz bizdi kóp aıamańyz:
Qatygezdikke kelgende qaraıyp áli,
Sabaq alatyn jaqsyny sabaı adamyz.
О́tirik! Jalǵan –
Aspannyń astyn kernegen,
Babalarymyz, menińshe, qasqyrdy embegen:
Qaqpanǵa tússe, tirsegin qıyp ketetin,
Bóriniń serti sondyqtan dástúrge enbegen!»
Bir suraqqa jaýap izdep kórelikshi. О́tken ǵasyrda qaýlaǵan irgeli uǵymdar men qoldan jasalǵan saıası qundylyqtar astasqan tusta bul úderis aqyndardyń júregine qyldaı daq túsire almaǵany qalaı? Jalpy, ózge eldiń otarynda bir ǵasyrdan astam ýaqyt bolǵan kóp el tarıh betinen joıylyp ketip jatty. Biri ulttyq dástúrin, dili men tilin, ádep-ahlaǵyn joǵaltty. Al qazaq halqy úsh ǵasyrǵa jýyq ýaqyt boıy bodandyqta bolsa da, rýhyna syzat túspedi. Demek qazaq rýhy otarlanǵan joq. Álsirese de, aıbatyn ishine búkti. Qaıratyn qanynda saqtady.
«Ulytaý.
Ulyq tastar.
Jasyl dala.
Qasıet qojyr-qojyr tasynda ma,
Kózime Ulytaý bop elesteıdi,
Ketbuǵy qudiretti asyl baba.
Bul taýǵa ishken asym keldi sińbeı,
Adamdy adam súıe almas – eldi súımeı.
Osharylyp jatyr ma oshaq tastar,
Babanyń qoıyp ketken belgisindeı».
Sirá, ulttyń qýanyshy men qaıǵysy aqynnyń júreginen ótetini ras. О́ıtkeni kómeıin kúıdirip bara jatqan jalyndy jasyryp, únsiz qalýǵa aqynnyń eshbir haqysy joq.
Talanttyń bir aty – kúreskerlik. Aqyn únemi ózdi-ózimen kúresip júredi. Kúreskerlik, qajymas rýh pen shemen-sherge toly sazdy Júrsin Erman poezııasynan lezde ańǵarasyz. Iаǵnı Sveıgtiń tilimen aıtsaq, «naǵyz poezııa taǵdyrǵa óz únin estirtedi. Sondyqtan kimde-kim jeńil de bir qalypty ómirden bas tartyp, joǵary kúshterdiń oıynyna óz erkimen berilse, naǵyz aqyn – sol adam».
«Erterekteý er jetippin,
О́tip dáýren, ozyp ǵalam.
Kıis kórgen kerzi etiktiń,
Julyǵyndaı tozyp baram.
Tulparyn bir tebinýge,
Qyssa jastyq taqymyn sál.
Jigit bolyp jeligýge,
Jibermedi aqylym – shal».
Aqyn beınetti eńbektiń ortasynda júrip, shynaıy ómirdiń sózimen sóıleıdi. Sondyqtan da negizsiz saǵymnan ada, aqıqatpen betpe-bet kelgen ómir shyndyǵy boıamasyz, asqaq estiledi. Qudaıǵa madaq aıta júrip, qudiret pen bıik bolmysty tabıǵattan, qarapaıym adamdardan, sulýlyq pen adaldyqtan izdeıdi. Sirá, shyn máninde, has ónerdiń mindeti adamdardyń barlyǵy biletin, biraq ózderi baıqaı bermeıtin kórinbegen syrlardy ashý bolsa kerek.
«Moıyndap ómir ókimin,
Berik bolmaqqa bekidim.
…setinep kete beremin,
Bireý emespin. Ekimin».
Júrsin Erman jyrlary áldebir derbes toptar men qaýymnyń soıylyn soqpaıdy. Biregeı pafosqa berilip, tós qaqpaıdy. Árisi – ózimen-ózi, ózara býlyqqan lava ispetti. Biraq ár óleńinen ishki maıyrylmas qýattyń joǵary kúshi bilinedi. Aqyn Ertaı Ashyqbaev «Qazaq ádebıeti» gazetinde jaryq kórgen «Júrsinniń qoltańbasy» maqalasynda búı deıdi: «Júrsinniń jyrlary – saǵy synyp, kókiregi tumshalanyp qalǵan ásire álsizdiktiń emes, shyrqaı shamyrqanýdyń, tusaýsyz mazasyzdyqtyń, azýly alań kóńildiń kóshirmesi. Nóser deseńiz, jaı ǵana nóser emes, burshaq aralas nóser. Kúı deseńiz, sypaıy terbelistiń emes, tentek tebirenistiń soıy. Boztorǵaıyńyz qoı ústine barshaǵa jeterlikteı dárejede jumyrtqalaı qoımaǵan myna dáýirdiń qasiretin qaýzap, namysyn qaırap júrgen Júrsinniń bir kelbeti – osy». Aqyn – adasqaq dáýirdiń jaralanǵysh, alyp júrekti perzenti. Naızaǵaıdaı ushqyn atyp, kókten qulap túsetin jalyn tárizdi shamyrqanǵan shabytty aq qaǵazǵa tógýshi. Keıde ózin zamannan bótensinýi, keıde kózge kórinbeıtin buldyr mekendi balasha saǵynýy – bul tek mıllıonnan bir ǵana adamnyń keýdesine qonatyn shyn aqynǵa tán qubylystar.
Bir adamdy talantty etip týdyrý arqyly Jaratýshy qanshama taǵdyrǵa áser etip, ulttyń ańsary men tilegin oryndaıdy. Bir ǵana tulǵa náýbetti ǵasyrlar men búginniń salmaǵyn sezinedi, ıyǵyna salyp kóteredi, júreginen ótkizedi. Bir ǵana tulǵa aqyn degen janartaýǵa, azamat degen alyp uǵymǵa aınalady. Bir ǵana tulǵa júrekke jıǵan káýsar meıirim arnasymen talaı qazaq balasynyń namysyn qaırap, rýhyn shyńdaıdy. Sirá, kóbi aqynnan adam boıyna tán qubylystardy molyraq izdeıtin bolar, biraq Júrsin Ermannyń boıyndaǵy barlyq molekýla men tamyr tek aqyndyq kýálikpen, azamattyq ustynmen jaralǵandaı kórinedi maǵan.