О́ńirdegi qurylys jumystarynyń qarqyn alýyna dem berip otyrǵan irgeli kásiporynnyń biri – «Kókshe Sement» seriktestigi. Kásiporyn 400 markaly sement shyǵarady. Aldaǵy ýaqytta sapany arttyryp, ónim kólemin kóbeıtýge múddeli.
Tyǵyryqtan jol tapty
Seriktestik dırektory Bolat Ospanovtyń aıtýyna qaraǵanda, sement zaýyty úshin eń keregi – shıkizat. Negizgi seh eń basty shıkizat – klınkerdi óndiredi. 19 sáýirde eń úlken elektr dvıgateli isten shyǵyp, zaýyt jumysy kilt toqtaǵan. Ol ózi – salmaǵy 19,5 tonnalyq, Germanııada daıyndalǵan qurylǵy. О́skemen zaýyty jóndeı almaıtynyn aıtqan. Qytaıdan, Reseıden izdestirgen. Aqyr sońynda Germanııadan tapqan. Quny – 400 mln teńge. Daıyndaýyna da kóp ýaqyt ketedi. Zaýyt ol ýaqytta qańtarylyp tura almasa kerek-ti. Bolat Ybyraıuly barlyq mamandy jınap, keńes ótkizgen. О́zderinde shaǵyndaý eki sement dıirmeni bar. Solardyń elektr dvıgatelin Semeıge aparyp, jóndeýden ótkizip, jumysqa jaramdy jaǵdaıǵa jetkizgen. Bul týraly táptishtep aıtyp otyrǵanymyz, kásiporyn mamandarynyń shynaıy sheberligin kórsetý. Olar tyǵyryqtan shyǵar jol taýyp, shetel mamandary ǵana jasaıdy degen qasań túsinikti buzyp, ózderi de qolda bardy kádege jaratyp otyr. Kásiporyndaǵy jelini jóndeýge 70 adam jumyldyrylǵan. Aýyr eńbektiń nátıjesinde maýsym aıynda zaýyt qaıtadan jumys isteı bastady. Shilde aıynda 75 myń tonna klınker daıyndaldy.
Sement dıirmeniniń bireýi ǵana jumysqa jaramdy bolǵandyqtan ónim kólemi de ótken jyldyń kórsetkishinen tómendeý. Jyl basynan beri 187 myń tonna sement daıyndalǵan. Kásiporyn jyl ishinde 500 myń tonna klınker daıyndaýdy josparlap otyr. 300 myń tonna sement óndirilmek. Irgedegi Astana, Kókshetaý, Pavlodardan suranys jıi túsedi.
Infraqurylym nazar aýdarýdy talap etedi
Qurylys jumysy jaz maýsymynda óristeıdi. Kún saıyn myń tonnaǵa jýyq sement satylady. Kásiporynnyń ózinde júk tasymaldaıtyn 100 vagon bar. 140 vagondy jalǵa alyp otyr. Jaz boıy ónimniń basym bóligi avtokólik arqyly tasymaldandy. Bul bir beıneti kóp sharýa. Jol ábden buzylyp, jaramsyz bolyp qalǵan. Otyz shaqyrymnan sál ǵana asatyn joldan biz de óttik. Tup-týra 2,5 saǵat júrdik. Belden asqansha belimiz úzilip qala jazdady. Keńes zamanynda salynǵan, odan beri kúrdeli jóndeý kórmegen joldyń qur súlderi qalypty. Otyz-qyryq tonnalyq aýyr júk kólikteri bıylǵydaı jaýyndy, ylǵaly mol jyly qara joldyń boıyn qazan shuńqyr etip oıyp-oıyp tastaǵan.
– Iri kompanııalar da tapsyrys beredi, – deıdi Bolat Ybyraıuly, – eger olar eki myńnan bes myń tonnaǵa deıin ónim surasa, temirjol arqyly jóneltemiz. Temirjol – Ereımentaý baǵytynda. Sol arqyly Astanaǵa aparady. Aldaǵy ýaqytta jol bolmaǵandyqtan Kókshetaý qalasyna jetkizip, sol jerde satsaq dep uıǵaryp otyrmyz. Qıyndyqtan shyǵar jalǵyz jol osy. Áıtpese, birneshe tutynýshymyzdan aıyrylyp qaldyq.
Áleýmettik jaýapkershiligi joǵary kompanııa
Kásiporynda qazir 570 adam jumys isteıdi, ortasha tabys – 230 myń teńge. Kásiporynnyń órt sóndirý komandasy bar. О́tken jyly tóńirektegi eldi mekenderge órt qaýpi kóp kezde qorǵan bolǵan. Kásiporyn irgesindegi Zaozernyı selosynyń turǵyndaryna aýyzsý tasymaldap beredi. О́tken jyly osy jumysqa 2 mln teńge qarajat jumsaǵan. Eldi mekendi abattandyrýǵa 1,5 mln teńge bólgen. Qysta Keńashy aýylyna deıingi joldy qardan tazartady. Jol tazalaýǵa bir maýsymda 4 mln teńge qarajat jumsaǵan. Zaozernyı aýylynyń turǵyndaryna ótken jyly 8 mln teńge kóleminde kómek kórsetse, bıylǵy jarty jyldyqta 7,7 mln teńgeniń qaıyrymdylyq sharalaryn júzege asyrǵan. 487 mln teńge salyq tólegen. О́tken jylǵy salyq kólemi – 1 mlrd teńgeden astam.
1 mlrd teńgeden astam salyq tólegen
Zaýytta kadr jetispeıdi. Kadr bóliminiń qyzmetkeri Janar Ámirǵalıevanyń aıtýyna qaraǵanda, 158 jumys orny bos tur. Negizinen, júk kóliginiń júrgizýshileri, jóndeýshi slesarlar, elektr monterlar, júkshiler qajet eken. Kásiporynda jaqyn mańdaǵy eldi meken turǵyndary eńbek etedi. Jumys vahtalyq ádis boıynsha uıymdastyrylǵan.
Kásiporyn dırektory jumysshylarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵanyn aıtady. Jaıly jataqhanalary bar, jumys kıimi beriledi, tegin tasymaldaıdy. Bir aýysym kezinde 240 adam eńbek etedi. Tek bir áttegen-aıy – kóktemgi, kúzgi maýsymda dıqandardyń eńbekaqysy ósken kezde jumysshylar ýaqytsha bolsa da tabysy mol jerge ketip qalady.
Bolashaǵyn oılaǵan kásiporyn kadr daıarlaýǵa kóbirek kóńil bóledi. Oblystaǵy birneshe kásiptik-tehnıkalyq oqý ornymen memorandým jasalǵan. Oqýshy jastardy tájirıbeden ótkizip, jumysqa tartý jaǵy qolǵa alynyp jatyr.
Qytaılyq ınvestor kelýi múmkin be?
Bir jaqsysy, shıkizat ózderiniń ken oryndarynda óndiriledi. Syrttan kómir, gıps, temir rýdasyn jáne janar-jaǵarmaıdy ǵana satyp alady. Zaýyttaǵy barlyq qurylǵy Danııa memleketinen ákelip ornatylǵan. Sol sebepti, qosalqy bólshektermen qamtamasyz etý máselesi qıyndaý. Qajetti turbalar Túrkııadan alynady. Jetkizýdiń ózi bir mashaqat. Eger óz elimizde qajetti bólshekter óndirilse, kóptegen kásiporyndaǵy óndiris órisi keńeıe túser edi.
Eń basty máseleniń biri jol ekenin joǵaryda aıttyq. Keńashy aýylynan Stepnıakqa deıin – 25 shaqyrym. Osy jol bólikterin jóndeý týraly másele kóterilgenimen áli kúnge sheshimin tappaı tur.
– Biz jyl saıyn 1 mlrd teńgeden astam salyq tóleımiz, – deıdi seriktestik dırektory, – joldy jóndeý zaýyttyń mindeti emes. О́z qolymyzdan kelgen sharýamyzdy atqaryp, qolǵabys tıgizip otyrmyz. Osy kásiporyn 2017 jyldyń 17 qyrkúıeginde ashyldy. Sodan beri jol jóndelgen emes. Eger sapaly jol salynsa, kólik salmaǵy kesirin tıgize almas edi. Qazir Almatydan da tapsyrys túsip jatyr. Alys-jaqyn shetelderden de ótinim bar. Aldaǵy ýaqytta temirjol arqyly tasyp, Astanadan sement satatyn saýda bazasyn uıymdastyrǵymyz keledi. Oblys ortalyǵynda beton daıyndaıtyn qurylǵy ornatyp, jylyna 2 000 tonnaǵa jýyq beton óndirsek degen josparymyz bar.
Endigi bir másele – elektr energııasynyń qymbattaýy. Zaýyt aıyna elektr qýaty úshin 150 mln teńge jumsaıdy. Eger buryn kásiporyn elektr energııasymen qamtamasyz etetin bir ujymmen jumys istese, búginde olardyń sany beseýge jetken. О́nimniń ózindik quny da osy sebepten ósip otyr. Taıaýda kásiporynǵa qytaılyq mamandar kelgen eken. Tıimdi usynystar da aıtqan kórinedi.
Aqmola oblysy,
Birjan sal aýdany