Rýhanı dıplomatııa – beıbitshilikke bastaıtyn jol

Aýqymdy jıyn túrli ulttardyń jáne konfessııalardyń yntymaqtastyǵyn kózdeıtin ıdeıaǵa taban tireıdi. Otyrysqa qatysýshylar qazirgi syn-qaterlerdi birlesip eńserý jóninde pikir almasyp, kelesi jyly Astanada ótetin VIII Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary Seziniń kún tártibin talqylady. Sondaı-aq jıyn barysynda sezdiń Izgi nıet elshileri saılanyp, din qyzmetkerleri joǵary nagradalarmen marapattaldy.

Otyrysty ashqan Máýlen Áshimbaev alys-jaqyn shetelderden jáne elimizden kelgen qatysýshylarǵa iltıpat bildi­rip, rýhanı kóshbasshylar 20 jyldan asa ýaqyt boıy Sezd aıasynda kúsh biriktirip, dinder, mádenıetter jáne halyqtar arasyndaǵy dıalogti damytýǵa, adamzatty alańdatqan jahandyq problemalar­dy sheshýge eleýli úles qosyp kele jat­qa­nyn atap ótti. Memleket basshysy­­nyń ártúrli ulttardyń, konfessııa­lar­dyń yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa basa mán berip kele jatqanyn, bul ret­te «Birligimiz – áralýandyqta» qaǵıdaty Ádiletti Qazaqstan úshin mańyzdy negiz ekenin tilge tıek etti.

Sonymen qatar Hatshylyq basshysy qazirgi tańda jahandyq syn-qaterler bir-birimen tyǵyz baılanysty ekenin, mundaı jaǵdaı olardyń yqpalyn arttyra túsetinin aıtyp, búkil álem kúrdeli kezeńdi bastan ótkerip jatqanyn alǵa tartty. Geosaıası shıelenisterdiń saldarynan beıbit turǵyndar zardap shegip, halyqaralyq qoǵamdastyq qol jetkizgen qundylyqtarǵa nuq­san kelip jatqanyn atap ótti.

– Búginde biz Taıaý Shyǵystaǵy ahýalǵa alańdaýlymyz. Osy oraıda taraptardy beıbit turǵyndardyń qurban bolýynan jáne jaǵdaıdyń odan ári ýshyǵýynan saqtaný úshin kúsh qoldanýdan bas tartýǵa shaqy­ramyz. Mundaı ahýal kedeılik, teńsizdik jáne klımattyq daǵdarys sııaqty syn-qaterlerdi kúsheıte túsetini belgili. Osyndaı problemalardy azaıtý jáne eńserý úshin barlyq syndarly kúshterdiń áleýe­tin biriktirýdiń máni zor. Bul rette rýhanı dıplomatııanyń mańyzy artyp kele jatqanyn atap ótken jón. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev óziniń maqalasynda atap ótkendeı: «Qazirgi tańda álemde saıa­sı belgisizdik beleń alǵan jaǵdaıda mádenıetter men órkenıetter arasyndaǵy dıalogti arttyrý asa mańyzdy». Sondyqtan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi sııaqty dıalog alańdaryn damytý aıryqsha mánge ıe, – dedi Sezd hatshylyǵynyń basshysy.

Is-shara barysynda qatysýshy­lar Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ázirlengen Sezdi damytý­dyń 2023-2033 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn iske asyrýǵa, sonyń aıasynda qazirgi tań­daǵy basqa da ózekti syn-qaterlerdi birlesip eńserýge nazar aýdardy. M.Áshimbaevtyń aıtýynsha, neırojeliler men jasandy ıntellektiniń qarqyndy damýy keń múmkindiktermen qatar feıkterdiń taralýyna da jol berip, jahandyq turaqtylyqqa nuqsan keltirip otyr. Osyndaı jaǵdaıda bizdiń elimiz atalǵan qaterlerdi eńserýge yqpal ete otyryp, halyqaralyq qaýip­sizdiktiń jańa júıesin qalyp­tastyrýdy jalǵastyra beredi.

– Jalǵan aqparattyń, onyń ishinde jasandy ıntellekt arqyly ázirlengen negizsiz derektiń taralýy etnostyq, dinı jáne áleýmettik top­tar arasyndaǵy ártúrli qaqty­ǵystarǵa ákelýi ábden múmkin. Bul jaǵdaıda beıbitshilikti, kelisimdi jáne ózara senimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan sharalardyń tıimdiligin arttyrý erekshe mánge ıe. Sondyqtan Memleket basshysy Sezdi da­my­týdyń 2023-2033 jyldarǵa arnalǵan tujy­rym­damasyn ázirleýge bastamashy bolyp, forýmnyń mıssııasyn dáripteýdiń naqty tetikterin aıqyn­daý mindetin júktedi. Búgin­de rýhanı kóshbasshylarmen jáne halyqaralyq uıymdardyń ókil­derimen birlesip, atalǵan jumys júıeli ári maqsatty túrde júrgizi­lip keledi, – dep Senat tóraǵasy barlyq qatysýshyǵa osy baǵyttaǵy nátıjeli jumys úshin rızashylyq bildirdi.

Jıynǵa qatysqan Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva Sezdi damytýdyń 2023-2033 jyl­darǵa arnalǵan tujyrymdamasyn iske asyrý úshin qurylǵan jospar boıynsha qandaı is-sharalar ótkenin aıtty.

– Sezd seriktesterimen bir­le­se oty­ryp, Úndistan, Túrkııa, Mysyr men Vatıkanda taqyryptyq dóńge­lek ústelder uıymdastyryldy. Sonymen qatar «Qazaqstan – álemniń rýhanı astanasy» taqyrybynda taqyryptyq ekspozısııalar, kór­meler, muraǵattyq prezentasııalar uıymdastyrylyp, onda bizdiń sýretshiler men kallıgraftardyń úzdik jumystary usynyldy. Son­daı-aq biz Qazaqstan men shetel­diń jo­ǵary oqý oryndarynda Sezd tujy­rymdamasynyń ıdeıa­laryn ilgeri­letý boıynsha dári­ster serııa­syn iske asyryp kele­miz. Sezd qyz­meti jóninde álemdik jurt­shy­lyq­ty habardar etý maq­satyn­da úz­dik sheteldik BAQ-ta, atap aıt­qanda, «Euronews», «BBS», «CNN», «Bloom­berg», «Washington Post», «Al Jazeera», «Xinhua», «Vatican News» sekil­di arnalarda 1 800-den asa túrli mate­rıal jarııalandy, – dedi mınıstr.

Hatshylyq otyrysynda qatysý­shylar beıbitshilikti saqtap, dıalog pen ózara qurmet mádenıetin nyǵaıtý úshin barlyq dinı jáne halyqaralyq uıymdardyń kúsh-ji­gerin ortaq múddege jumyldyrýdyń mańyzdy ekenine toqtaldy. Son­daı-aq myzǵymas rýhanı, adamger­shilik qun­dy­lyqtardy ilgeriletýge ar­nal­ǵan Izgi nıet elshileri már­tebesi berilip, onyń erejesi belgi­lendi. Naqty aıtqanda, atalǵan már­tebege Qazaqstan ánshisi Dımash Qudaı­bergen, Vetnam býddıs­tik sang­hanyń Bas hatshysy, Atqarý­shy keńes tóraǵasynyń orynbasary Thıt Dyk Thıen, Ierýsalımniń jáne búkil Palestınanyń pat­rıarhy III Teofıl, Musylman aqsaqal­dar keńesiniń bas hatshysy Muhammed Ábdelsalam jáne Anglı­kan qaýymdastyǵy Bas hatshysynyń orynbasary Djo Ýells laıyq dep tanyldy.

– Sezdiń Izgi nıet elshileri ıns­tıtýty rýhanı dıplomatııanyń mańyzdy elementi bolýdy kózdeıdi. Sezdi damytý tujyrymdamasy aıasyndaǵy taǵy bir mańyzdy bastama – Jas din lıderleriniń forýmy. Jas kóshbasshylardy sezd qyzmetine tartý qalyptasqan dástúr men órkenıetaralyq, konfessııaaralyq dıalogtiń sabaqtastyǵyn saqtaýǵa kepil bolary anyq. Túrli konfes­sııalar, halyqaralyq jáne qoǵam­dyq uıymdar, bolashaǵynan úlken úmit kúttiretin ǵalymdar men saıasatkerler Astanada bas qosyp, jas lıderlerdiń búgingi álemniń úıle­simdi damýyndaǵy rólin talqy­laıdy. Mundaı qadamdar Sezdiń odan ári nyǵaıýyna yqpal etip, rýhanı dıplomatııa men din­aralyq jáne mádenıetaralyq dı­a­logti dárip­teýge óz septigin tıgi­­zedi dep senemiz, – degen M.Áshim­baev Hatshylyq otyrysyna qatysý­shylardy Sezdiń Qurmet medalimen marapattady.

О́z kezeginde delegattar beıbitshi­lik pen konfessııaaralyq kelisimdi saqtaý jolynda dinı jáne saıası kóshbasshylardyń kúsh-jigerin biriktirýge uıytqy bolǵany úshin biz­diń elimizge rızashylyǵyn bil­dirdi. Sondaı-aq olar Sezdiń elaralyq qaqtyǵystardyń saldaryn jeńildetýge jáne kedeılik, radıkalızm men ekstremızmge qarsy is-qımyl, ekologııalyq apattar sııaq­ty jalpyadamzattyq prob­le­ma­lardy oń sheshýge tıgizetin yq­pa­lyna nazar aýdaryp, búginde fo­rým­nyń bedeli aıtarlyqtaı ósip kele jatqanyn atap ótti.

Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary VIII seziniń jalpy otyrysy men paneldik sessııa­larynyń taqyryptary jáne ótetin merzimi belgilendi. Soǵan sáıkes VIII sezd 2025 jylǵy 17-18 qyr­kúıekte ótip, ol «Dinder dıa­logi: bolashaq jolyndaǵy sınergııa» taqyrybyna arnalmaq. Buǵan qosa Sezd hatshylyǵynyń XXII oty­rysynyń hattamasy qabyldandy.

Jıyn barysynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary Sezi hatshylyǵy basshysynyń orynbasary, Syrtqy ister mınıstri­niń birinshi orynbasary Aqan Rah­metýllın, Álemdik jáne dástúr­li dinder kóshbasshylary Sezi hat­shylyǵy basshysynyń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Qanat Ysqaqov, birqatar shetel­dik jáne otandyq dinı bir­les­tik ókilderi baıandama jasady. Olar búgin­gideı almaǵaıyp zamanda beıbit­shilik tuǵyryn bıiktetetin is-sharanyń biri – bizdiń elimiz tarapynan úsh jyl saıyn ótkizilip kele jatqan dinder kóshbasshylarynyń sezi ekenin atap ótti.

Aıta keteıik, Sezd hatshylyǵy­nyń otyrysyna ıslam, hrıstıan, býddızm, ıýdaızm, daosızm, sıntoızm jáne bahaı dinderiniń delegattary, sondaı-aq halyqaralyq uıymdar men elimizdegi dinı birles­tikterdiń ókilderi qatysty. Is-sharaǵa BAÁ Toleranttylyq jáne beıbit qatar ómir súrý mınıstrliginiń bas dırektory Afra Muhammed Álsabrı qurmetti meıman retinde qatysyp, sóz sóıledi.