О́tken jyldyń qorytyndysyna sáıkes, jalpy ishki ónim (JIО́) qurylymyndaǵy mashına jasaý úlesi 1,9 paıyzǵa jetti. О́ndiris pen ınvestısııa kólemi artyp keledi. Bıylǵy 9 aıda otandyq jobalarǵa shamamen 108,2 mlrd teńge jumsaldy, byltyrǵyǵa qaraǵanda bul 2,2 esege artyq.
Mashına jasaý salasyn damytý máselesi Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda qaraldy. О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev saladaǵy jaǵdaı týraly baıandap, salalyq qaýymdastyqtar ókilderi – Qazaqstan mashına jasaýshylar odaǵynyń tóraǵasy Meıram Pishembaev pen О́nerkásiptik ınvestorlar odaǵynyń prezıdenti Qaırat Elamanov, sondaı-aq Qazaqstannyń avtokólik odaǵy prezıdenti Anar Maqasheva baıandama jasady.
Saladaǵy ózekti máselelerdiń biri – jabdyqty jańǵyrtý. Premer-mınıstr mashına jasaýda tehnıkanyń tozýy 40%-ǵa jýyqtaıtynyn atap ótti. Tek temirjol salasynda 2030 jylǵa deıin elimizde tozyǵy jetken 800-den asa jolaýshylar vagony paıdalanýdan shyǵarylady dep kútiledi. Elimizdiń ónerkásiptik ınvestorlar odaǵy derekteri boıynsha aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń shamamen 76%-y jańartýdy qajet etedi.
O.Bektenov Prezıdenttiń ekonomıkany ártaraptandyrý jónindegi alǵa qoıǵan maqsattaryna qol jetkizý úshin otandyq mashına jasaý áleýetin belsendi túrde paıdalanyp, jańa tehnologııalardy engizý qajettigin basa aıtty.
«Memleket basshysy ekonomıkany ártaraptandyrý isiniń negizgi ózegi ındýstrııalandyrý ekenin atap kórsetti. О́ńdeý sektoryn, birinshi kezekte mashına jasaý salasyn serpindi damytý ózimizdi ekonomıkalyq jaǵynan tolyq qamtamasyz ete alatyn jaǵdaıǵa jetýde qozǵaýshy kúsh bolýy qajet. Memleket otandyq óndirýshilerdi belsendi qoldaıdy. Bizdiń aldymyzda lokalızasııalaý úlesi joǵary óndiris sıklin qurý mindeti tur. Bul rette jumys tıimdiligin arttyrý úshin óndiristi der kezinde jańǵyrtyp otyrý mańyzdy», dep atap ótti Premer-mınıstr.
О́ndiristik úderisterdi robottandyrý men avtomattandyrýdyń jahandyq úrdisterine sáıkes kásiporyndarda sıfrlyq tehnologııalardy engizý qajettiligi atap ótildi.
Búginde avtomobıl ónerkásibinde klasterlik óndiristi qalyptastyrý jumystary júrgizilip jatyr. Bul tásil enshiles salalardyń damýyn yntalandyrady, búkil sektor úshin jańa múmkindikter men perspektıvalar ashady.
Munaı-gaz mashına jasaý salasynda 50-ge jýyq kásiporyn jumys isteıdi. О́ndiris kólemi 160 mln dollarǵa jetedi, al ımport kólemi 1,6 mlrd dollardan asady. Premer-mınıstr on ese aıyrmashylyqqa jáne alshaqtyqty tómendetý qajettigine nazar aýdardy.
Jańadan otandyq óndiristerdi qurýǵa járdemdesý úshin Halyqaralyq munaı-gaz mashınasyn jasaý ortalyǵy quryldy. Honeywell, PetrolValves, Wika sııaqty halyqaralyq kompanııalardyń ónimderin lokalızasııalaý jobalary sátti júzege asyryldy. O.Bektenov halyqaralyq operatorlardyń otandyq kásiporyndarmen uzaqmerzimdi sharttar jasasýǵa kepildik berý jónindegi ortalyqtyń ókilettikterin keńeıtý qajettigin atap ótti.
Premer-mınıstr О́nerkásip jáne qurylys, Qarjy, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikterine, «Báıterek» holdıngine maquldanǵan qarjy-ekonomıkalyq negizdemeler sheńberinde mashına jasaýdaǵy jobalardy qosymsha qarjylandyrýdy tapsyrdy. O.Bektenov mashına jasaý kásiporyndary óndiristi jańǵyrtyp, taýarlardyń jańa túrlerin shyǵarý úshin jeńildikti nesıelermen qamtamasyz etilýge tıis ekenin aıtty.
Sondaı-aq О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi avtomobıl jasaý salasyndaǵy jobalardy turaqty baqylaýda ustap, týyndaǵan máselelerdi jedel sheship, eksportty keńeıtýi qajet.
Jalpy, elimizde mashına jasaý ónimderi naryǵy 31,6 mlrd dollarǵa baǵalanady, onyń shamamen 16%-y otandyq óndiristiń úlesine tıesili.
Premer-mınıstr mashına jasaý salasynyń ósý áleýeti óte joǵary jáne eksportty damytýda da múmkindikter bar ekenine toqtaldy.
«Ekonomıkalyq patrıotızm basty qaǵıdatymyzǵa aınalýǵa tıis. Biz otandyq ónimderdi satyp alyp, syrtqy naryqtarda belsendi túrde dáripteýimiz qajet», dep atap ótti O.Bektenov.
Qazirgi ýaqytta Eýrazııalyq odaq naryǵynda mashına jasaý ónimderi ımportynyń jalpy kólemi shamamen 141 mlrd dollardy quraıdy. Qazaqstan qazirdiń ózinde akkýmýlıatorlar, transformatorlar, kabelder, lokomotıvter, avtomobılder men avtobýstardy eksporttap jatyr. EAEO naryǵynda otandyq óndiris úlesin arttyrýda múmkindikter bar.
Premer-mınıstr mashına jasaýdyń birqatar sektoryndaǵy jaǵdaıǵa nazar aýdaryp, ózekti máselelerdi sheshýge yqpal etetin sharalardy atady. Otandyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn óndirýshilerdi qoldaý úshin bıyl ımporttyq analogterdi sýbsıdııalaý alynyp tastaldy. Sonymen qatar tehnıka lızınginiń paıyzdyq mólsherlemesin sýbsıdııalaý kezinde otandyq tehnıka úshin aıtarlyqtaı tómen – saralanǵan tásil kózdeldi. Bul sharalar lokalızasııalaýdy tereńdetýge, shyǵarylatyn tehnıka nomenklatýrasyn keńeıtýge jáne otandyq tehnıka parkin jańartýdy jedeldetýge yqpal etedi.
Temirjol tehnıkasynyń tozý deńgeıi 55%-dy qurap otyr. 2024 jyly qoljetimdi lızıngtik qarjylandyrý tetigi iske qosyldy, sonyń arqasynda óndiris kólemi 1,5 esege ósti. Oljas Bektenov tasymaldaýshylardyń qajettilikteri birinshi kezekte otandyq óndiris tehnıkasy esebinen tolyq kólemde qamtamasyz etý qajettigin atap ótti. Premer-mınıstr daıyn ónimder men qosalqy bólshekter shyǵaratyn jańa jobalardy iske qosýdy yntalandyrý mańyzdy ekenin atap ótti.
Otandyq óndirýshilerdi qoldaý úshin Premer-mınıstr О́nerkásip jáne qurylys, Qarjy mınıstrlikterine merdiger uıymdardyń jumystar men kórsetiletin qyzmetterdegi otandyq úles talaptarynyń oryndaýyn baqylaýdy kúsheıtýdi tapsyrdy. Búgingi tańda birqatar mashına jasaý taýarlary memlekettik satyp alýdan alynyp tastalǵanymen, jasyryn túrde ımporttyq ónimdi satyp alý faktileri anyqtalǵan.
Sondaı-aq otandyq mashına jasaý salasy ónimderiniń iri tutynýshylarynyń biri «Samuryq-Qazyna» qorynyń aldyna holdıngtiń satyp alý rásimindegi jergilikti qamtý úlesin 2025 jyldyń sońyna qaraı 89%-ǵa deıin ulǵaıtý mindeti qoıyldy. O.Bektenov ekonomıkalyq ósimge mýltıplıkatıvti áserdi qamtamasyz etý maqsatynda bıznestiń ózara mindettemelerin kózdeıtin offteık jáne uzaqmerzimdi kelisimsharttar tetigin belsendi túrde paıdalanýdy tapsyrdy.