Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq partııa fraksııasynyń depýtaty Amerhan Raqymjanov Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Oljas Bektenovke depýtattyq saýal joldap, kıberalaıaqtyq máselesin kóterdi, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Depýtat memlekettik organdardan tıisti jaýaptar alǵannan keıin jáne alaıaqtyq qurbandarymen kezdesýden keıin bul másele jańa qarqynǵa ıe bolǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, bir ǵana Qaraǵandy oblysynan 290 jábirlenýshi habarlasyp, olardyń atynan 1 mıllıard 618 mıllıon 290 teńge nesıe alynǵany málim bolǵan.
Búgingi tańda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Bankter jáne bank qyzmeti týraly» Zańynyń 34-babynyń 15-tarmaǵynda tikeleı ımperatıvtik norma bar, oǵan sáıkes tulǵa resmı túrde jábirlenýshi dep tanylǵan jaǵdaıda bank mynalarǵa mindetti:
Birinshiden, úsh kúntizbelik kún ishinde mundaı banktik nesıe boıynsha bereshekti óndirip alýdy jáne talap etý jumystaryn toqtata turý;
Ekinshiden, syıaqyny jáne (nemese) turaqsyzdyq aıybyn esepteýdi toqtata turý;
Úshinshiden, klıenttiń qatysýynsyz alaıaqtyq tásilmen banktik qaryzdy rásimdeý faktisi anyqtalǵan zańdy kúshine engen sot aktisin alǵan kúnnen bastap on jumys kúninen keshiktirmeı klıenttiń banktik qaryz boıynsha bereshegin esepten shyǵarý týraly sheshim, sondaı-aq klıentke osyndaı banktik qaryz boıynsha buryn ustalǵan (tólengen) somalardy qaıtarý jóninde sharalar qabyldaıdy.
«Biraq «klıenttiń qatysýynsyz» degen sóz tym bulyńǵyr. О́ıtkeni, eger bul klıent sol kezde uıaly telefonyn qolynda ustasa da, muny qatysý retinde baǵalaýǵa bolady. Eger ol jańylysyp, tórt tańbaly kodty aıtqan bolsa, ony nesıeni óńdeýge qatysty dep jikteýge bolady. Sondyqtan da bolar, búginde bul norma jumys istemeıtin bolyp shyqty. Azamattyq is júrgizý kodeksine nesıeniń alaıaqtyq jolmen alynǵany týraly sot sheshimi bolǵan jaǵdaıda, sottyń bankterden talap aryzdy qaraýsyz qaldyrýǵa negiz bolatyndaı norma engizý qajet», dedi depýtat.
Sonymen qatar Amerhan Raqymjanov taraptardyń nazarynan tys qalyp, kıberalaıaqtyq faktileriniń kóbeıýine ákeletin birqatar zań buzýshylyqtar bar ekenin tilge tıek etti.
«Birinshi. «Baılanys týraly» zań uıaly baılanys operatorlarynyń tirkelmegen jaǵdaıda telekommýnıkasııa qyzmetterin kórsetýine tyıym salady. Bul jaýapkershilik burynnan bar. Biraq ol jumys istemeıdi. Tirkelmegen nómirler qońyraý shalsa, baılanys operatory jaýap bermeıdi.
Ekinshiden, polısııa qyzmetkerleriniń kıberalaıaqtyq isteri sanatyn tekserý algorıtmi joq. Birde-bir aýmaqtyq polısııa bóliminde aqparattyq qaýipsizdik mamandary joq. Kıberalaıaqtyqtyń qurbany bolǵan 350 adamnan turatyn top maǵan habarlasty, jábirlenýshilerdiń telefondary birde-bir ret saraptamaǵa jiberilmegen. Ony Ishki ister mınıstrliginiń qyzmetkerleri júrgizýi kerek. Aqıqatynda, zańgerler men advokattar ózderiniń beıindi emes fýnksııalarymen aınalysady, olar jýrnaldardy dekodtaýdy jáne sot otyrystary barysynda zardap shekkenderge SMS jetkizilmegenin, olardy úshinshi tulǵalar ustap alǵanyn dáleldeı alady. Zardap shekkender mámile jasaǵan joq», dedi A.Raqymjanov.
Depýtattyń pikirinshe, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi joǵaryda atalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Bankter jáne bank qyzmeti týraly» Zańynyń 34-babynyń 15-tarmaǵynda kózdelgen zańdardyń saqtalýyn qamtamasyz etip jáne onyń oryndalýyna taldaý júrgizýi qajet.
Ishki ister mınıstrligi júıesinde osy zańdy oryndamaǵany úshin Qylmystyq kodekske sáıkes tártip buzýshylar ozbyrlyq jasaǵany úshin jaýapkershilikke tartylýy tıis, biraq aýmaqtyq polısııa organdary olardy qylmys quramynyń joqtyǵy úshin qabyldamaı, nomenklatýra retinde esepten shyǵarady.
«Úshinshiden, OTP paroli nesıe sharttaryna qol qoıýǵa negiz bolyp tabylmaıdy. Azamattyq kodekste sharttarǵa tek ESQ nemese óz qolymen qol qoıý kózdelgen. Sonymen qatar, banktik qosymshalardy júktep alý kezinde barlyq klıentter elektrondyq sıfrlyq qoltańbany berýge avtomatty túrde kelisim beredi. Onyń ústine bul qol qoıý bankte saqtalady, ol teorııalyq turǵydan klıent úshin kez kelgen nársege qol qoıa alady jáne klıenttiń bul máselelerge qatyspaǵanyn dáleldeý múmkin emes. Bul tórt tańbaly kod senimdi nómirlerdi de baılanystyrady, buǵan zańmen tyıym salynbaǵan. Bank kodtardy tek qaryz alýshyǵa tirkelgen nómirge jiberýi kerek. Sondyqtan kez kelgen azamat tańerteń kútpegen nesıemen oıanýy múmkin. Elektrondyq sıfrlyq qoltańbany berý quqyǵyn bankterden alý kerek. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda shart taraptarynyń teńdigi qaǵıdasy saqtalmaıdy», dedi depýtat.
Sondaı-aq depýtat dropperler sany artyp jatqanyna basa nazar aýdardy. Kez kelgen Qazaqstan azamatynyń banktik kartasyn ol bul týraly bilmese de, alaıaqtar aqsha aýdarý jáne qolma-qol aqsha alý úshin paıdalana alady.