Bári de tájirıbeden, bir kezdegi qolǵa alǵan istiń ýaqyt óte kele oı-sanańda qaıta jańǵyrǵanynan bastalady. Ol degenimiz – onyń jalqydan jalpynyń ıgiligine aınalǵan jumys daǵdysy degen sóz. Munyń tamasha bir úlgisin «Lenınshil jas» gazetinde jumys istep júrgende kórip, ony umytpaı este saqtap qalǵanym bar. 1976 jyl edi. Partııanyń HHV sezi alǵa qoıǵan mindet – sapa besjyldyǵynda elde óte shuǵyl dep aıtarlyq uıymdastyrý jumysy qolǵa alyndy. Ol jer-jerdegi ujymdardyń bárinde burynnan bar sosıalıstik jarystyń jańa formasy tabylsyn.
Qolǵa alynyp, óristetilsin degen pármen edi. Ádiline kelsek, munymen óndiris, aýyl sharýashylyǵy salalary, solardaǵy seh, brıgada, ferma, shahta sekildi ónim óndiretin ujymdar, ǵylym, bilim oryndaryndaǵy jańalyq ashý úshin eńbektenip jatqan zertteý ortalyqtary men laboratorııalar aınalysýy tıis-tin. Al kúnine bir gazet, aıyna jalǵyz jýrnal shyǵaratyn jumys kólemi belgili tvorchestvolyq mekemeler sosıalıstik jarysty qalaı, qaıtip qolǵa almaq? Uzaq ýaqyt boıǵy pikir almasýdan keıin jastar gazetiniń redaksııalyq alqasy tómendegideı uıǵarymǵa keldi. Ol – mundaǵy 10 bólimniń árqaısysyna ózderiniń jeke kúsh, ıdeıa, josparlarymen araǵa eki jeti sala otyryp bir oqylatyn sapaly da ádemi nómir shyǵarýǵa qol jetkizýdi júkteý. Osy arqyly redaksııadaǵy qoǵamdyq uıymdar ókilderinen qurylǵan komıssııa ózara básekege túsken olardyń jarys qorytyndylaryn toqsan saıyn shyǵaryp, baǵalap otyrý.
Bul sharanyń tıimdiligi mynada der edik. Ol qyzmetkerlerdiń erkin oılap, qımyldaýyna jol ashý. Gazetke tyń ıdeıalar alyp kelip, bólimderge jańa avtorlardy tartý. Osy arqyly tilshi, bólim meńgerýshilerin oryndaýshylyq psıhologııadan aryltý. Sóıtip, olardyń belgili bir deńgeıde dep aıtarlyq derbestigine qol jetkizý. Sodan atalǵan bastama 1976 jyldyń kókteminen bastap júrip kep berdi deısiz. Nátıjesi gazet basshylyǵy kútkennen de joǵary bolyp shyqty. Oǵan dálel: «bir bólim – bir gazet nómiri» atty osy ıdeıany quptap, elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen myńǵa jýyq oqyrman hattary. Buǵan mysal: bir jyldan keıin Qazaqstan LKSM Ortalyq komıtetiniń ony ozat ádis, ozyq is dep baǵalap, óziniń orys tilindegi organy «Lenınskaıa smena» gazetiniń jumys úderisine de engizýge uıǵarym jasaýy. Jáne taǵy bir atap aıtarlyq jaı, osy «jańa sosıalıstik jarys formasynyń» sóz etilip otyrǵan jastar basylymdarynda aıyna eki retten jaryq kórip, 1985 jylǵa deıin ómir súrgeninde.
Halqymyzda: «О́negeli is – ómirsheń» degen sóz bar. О́z basym osy uǵymnyń rastyǵyna 2000 jyly kózim tolyq jetti dep oılaımyn. Bul joǵarǵydaǵy jáıtten 24 jyl ótkennen keıin «Egemen Qazaqstan» gazetinde bolǵan oqıǵa edi. Aǵa basylymnyń Astanaǵa jańadan kóship kelgen kezi. Jumys qaýyrt, is kóp. Redaksııadaǵy qaı jınalys, lezdeme, basqosýlardyń bári qyzý pikirtalaspen ótedi. Sonyń birinde, birinde emes birnesheýinde: «Gazetti resmılik qursaýynan aryltyp, qaıtsek elge jaqyndatamyz? Qalaı oqylymdy etemiz?» degen másele uzaq áńgime taqyrybyna aınalyp júrdi. Qorytyndy sát jaqyndaǵanda bas redaktordyń orynbasary retinde pikir aıtý kezegi maǵan kelgen. Sonda: «70-80-jyldary «Lenınshil jasta» ár bólim oılanyp-tolǵanyp, óz kúshimen eki jeti saıyn qyzǵylyqty ári mazmundy bir nómir shyǵaratyn. Biz de sol dástúr negizinde aıyna 16 bettik bir nómirdiń 1-2-betterinen basqasyna resmı dúnıelerdi aralastyrmaı, tek qyzyqty maqala, tyń týyndy, tanymdyq krossvord, ádemi fotoetıýd jáne kókeıkesti taqyrypty kóteretin problemalyq materıaldarmen shyǵaryp otyrsaq, oqyrmandar kóńilin dóp basar edik», degen oı bildirgenim áli esimde. Sol jerde bul bastama birden qoldaý tapty. Bas redaktor Erjuman Smaıyl oǵan «etjeńdi» dep at qoıyp bergeni de bar. Ol: «Jaqsy dúnıeler kóp syıatyn etek-jeńi mol nómir bolsyn», degen tilek edi. Ideıa bekip, josparǵa engennen keıin onyń alǵashqy nómirin sol kezdegi birinshi orynbasar Erkin Qydyr shyǵardy. Ol óte jaqsy bolyp jaryq kórdi. Biraq Erkinniń redaksııadaǵy uıymdastyrý isterine tıesili: jarnama tabý, kommersııalyq jobalarǵa baqylaý ornatyp, qarjy-sharýashylyq máselelerimen aınalysý jáne baspasózge jazylýdy júrgizý sekildi jumys aýqymynyń kóptiginen joǵarydaǵy ıdeıa maǵan qaıta oralyp kelip, «etjeńdi» nómirdi turaqty túrde ekinshi orynbasar qyzmetindegi men shyǵara bastadym.
Ýaqyt óte kele ár aıdyń sońǵy sársenbisinde jaryq kóretin gazettiń 16 bettik osy sany eldiń asyǵa kútetin rýhanı janserigine aınaldy. О́ıtkeni olarda tyń da tartymdy taqyryptar, qyzyq oqıǵaǵa toly maqalalar men ótkir de ózekti problemalarǵa qurylǵan syr-suhbat, ádemi fotoetıýdter jáne tanymdyq krossvordtar kóp, tipten kóp edi. Bir jaqsysy eldiń yntyzarlyǵyn arttyrǵan joǵarydaǵy san túrli dúnıelerdi sol «etjeńdi» nómirlerdiń gazettik nusqasynda qaldyryp qoıǵamyz joq. Olardy biz jyl aıaǵynda jınap alyp, «Etjeńdi» «Egemen Qazaqstan» degen atpen jeke jınaq etip shyǵaryp otyrdyq. Sóıtip baspasózge jazylý naýqany bastalǵanda, bulardy gazet ımıdjin kóterý retinde elge tegin taratýdy dástúrge aınaldyrǵan jaıymyz da bar. Keıin jurtshylyq tarapynan: «Egemenniń» «etjeńdi» nómirin jıirek shyǵarsańyzdar», degen ótinishter kóp aıtyla bastaǵanyn qalaı umytaıyq? Osyny eskerip biz 2014 jyldyń sáýirinen 2016 jyldyń tamyzyna deıin aıyna eki retten shyǵarǵan kezimiz boldy. Toqeterin aıtqanda, 2001–2016 jyldar aralyǵynda ómir súrgen joǵarydaǵy joba el esinde «Egemen Qazaqstan» basylymynyń resmıligin jumsartqan halyqtyq nusqadaǵy gazet nómirleriniń úlgisi retinde saqtalyp qalǵany anyq. Oǵan bul kúnderi redaksııa kitaphanasynyń sóresindegi 15 jyldyq «etjeńdi» materıaldarynan jınastyrylyp basylǵan 15 tomdaǵy túrli gazet janrlaryn qamtyǵan týyndylar tolyq aıǵaq bola alady.
Janbolat AÝPBAEV,
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń 2003–2016 jyldardaǵy bas redaktory – vıse-prezıdenti