Júz jyl júgi aýmaǵan

Tarıh tanymynda

Aqtóbe oblysynyń ákimi Ashat Shaha­rov­tyń oblys turǵyndaryna jańa 2024 jylǵa quttyqtaýy «Aqtóbe» gazetiniń 21 446-nómirine shyqqanda oqyrmandardyń kózine myna joldar da túskeni daýsyz: «Qol jetkizilgen oń nátıjelerge árbir aq­tóbeliktiń qosqan úlesi zor». Ákim bir jyldy aıtsa, pikirdi odan ári damytyp «bir ǵasyrda qol jetkizilgen oń nátıjelerge «Aqtóbe» gazetiniń, onyń birneshe júzdegen jýrnalısi men qyzmetkeriniń qosqan úlesi zor» deý kerek. Bul – jaı sóz oınatý emes, basylymnyń ár onjyldyqtaǵy nómirlerin paraqtaı otyryp jasalǵan tujyrym.

«Aqtóbe» gazetiniń 100 jyldyq jolynda aldymen baıqalatyny – aımaqtyń tynysy taıǵa tańba basqandaı bolyp basylym betinde saqtalǵany. Ár-beriden soń bir aımaqtyń emes, baıtaq qazaq dalasynyń ǵasyr boıyna bastan keshkeni gazet paraqtaryna kóshken eken.

1924 jyly qazaq eline syrttan tańyl­ǵan jumysshy-sharýa bıligi degen saıa­sı qu­rylym ornyqqan soń Aqtóbe gýbernııalyq partııa jáne atqarý komıteti 17 naý­ryzda qazaq tilinde gýbernııalyq gazet shyǵarý týraly sheshim qabyldaǵan. О́kimet óndiriste – jumysshyǵa, aýylda – kedeıge arqa súıeı­tinin tanytqandyqtan gazet «Kedeı» dep ataldy. Ol kezde Aqtóbe qýatty óndi­ris qa­lyptaspaǵan óńir edi.

20-jyldardyń basynda «kedeı» sózi sánge aınalyp, baqandaı tórt basylymnyń ataýyna aınalǵan. Tashkenttegi Orta Azııa kommýnıstik ýnıversıtetinde 1923 jyldan «Kedeı aınasy» atty jýrnal shyqqan. «Kedeı sózi» gazeti 1920 jyldan Sibir oblysyna qarasty Aqmola gýbernııalyq bıýrosynyń organy boldy. Biraq gýbernııa emes, oblys ortalyǵy Omby qalasynda basylǵan. «Kedeı aınasynda» Sáken Seıfýllın men О́tebaı Turmanjanovtyń óleń men maqalalary, «Kedeı sózinde» Mirjaqyp Dýlatulynyń maqalalary, syn-syqaqtary jaryq kórgen. Tórtinshi basylym – «Kedeı tili» Astrahan gýbernııalyq partııa komıtetiniń janyndaǵy tatar-qazaq bıýrosynyń organy edi. Ol da basqa «kedeılermen» qatarlas 1924 jyly dúnıege keldi.

Sol tórt «Kedeıdiń» ekeýi bir ǵasyrdan asa áli shyǵyp tur. «Kedeı sózi» oblystyq «Soltústik Qazaqstan» gazetiniń, «Kedeı» oblystyq «Aqtóbe» gazetiniń bastaýy boldy.

«Kedeı» gazetiniń birneshe nómirinde shyqqan shaǵyn maqalalardy 100 jyl­dyq toı qar­sańynda «Aqtóbe medıa» hol­dınginiń basshysy Raýken Otynshınniń tapsyrmasymen «Aqtóbe» gazeti qaıtalap jarııalap keledi. Bul oraıda jýrnalıst, derektanýshy Indıra О́temistiń eńbegi zor.

 

Sabaqtastyq saparynda

Júz jyldyń jetpis jylynda qorǵa­syn­ǵa quıylǵan, bergi shıreginde kompıý­terlik tásilde terilgen, biraq qalaı bolǵan­da qolǵa qaǵaz bolyp tıip kele jatqan «Aqtóbe» gazetinen alǵashqy ańǵarylatyn – álbette, sabaqtastyq. Arasynda keminde jetpis-seksen jyl jatqan oqıǵalardyń gazetke jazylýynan sony baıqaýǵa bolady.

«Kedeı» gazeti 1928 jylǵy 21-nómirin­de «Jem-Baısary bolysynda bıyl sý qatty tasydy» dep jazyp, «kedeılerge tıgen shabyndyq jerlerdi uıyq basyp ketti» dep alańdaýshylyq bildirgen. 1974 jyly «Kommýnızm joly» gazetiniń qarasha aıyndaǵy nómirinde jaýyn-shashynnyń kóp bolýynan Baıǵanın aýdanynda qıraǵaly turǵan shopan úıleri týraly «Úı qashan jóndeledi» degen maqala jarııalanǵan.

Al 2024 jyly «Aqtóbe» gazetiniń tilshileri kóktem aılarynan bastap sý basqan aýyldardan shyqpady. Jaz aıyn­da tasqynnan zardap shekken eldi meken­derdi qalpyna keltirgen qurylys jumys­tarynyń qarqynyn jazdy. Kúzde apattan kúızelgen halyqtyń jańa úılerge kir­geninen habardar etti. Bir ǵana mysal: 2024 jylǵy 3 qyrkúıekte «Qobdadaǵy qonys» atty maqalada jańadan salynǵan 100 úı turǵyndar ıgiligine berilgeni jarııa etildi.

Osy tusta túsindire ketý úshin qazaq baspasóziniń tarıhyna oralýǵa týra keledi. Alpysynshy jyldardyń ortasynan Keńes memleketinde «keshikpeı kommýnızm ornaıdy» degen saıasat beleń aldy. Sol eleske ergendikten Qazaqstanda birqatar oblystyq gazet baıaǵyda jappaı «kedeı» sózin jalaý etkendeı, endi mańdaıshalaryna «kommýnızm» sózin shegeledi. «Kommýnızm joly» Aqtóbege buıyrsa, basqa oblystyq gazetter О́skemende «Kommýnızm týy», Selınogradta «Kommýnızm nury», Qos­tanaıda «Kommýnızm tańy» ataldy. Oblystyń gazetteri bylaı qalyp, myna «Kommýnızm tańy» ataýynyń ózi ondaǵan aýdandyq gazetterge tańyldy. Onyń ishinde Shalqar aýdandyq gazeti de jıyrma jyldaı osy atpen shyqqan.

Oblystyq gazetke «Kedeıden» keıin az jylǵa «Alǵa» atanyp, 1932 jyldan «So­sıa­lıstik jol» ataýyna aýysýǵa týra keldi. Respýblıkanyń bas gazetiniń ózi «Sosıa­lıstik Qazaqstan» atanǵan soń, oblys­tyq gazetter atyn ózgertpegende qaıtsin.

 

Ekonomıka endikterinde

Oblys ekonomıkasy «Kedeıden» bastap «Aqtóbege» deıingi aralyqta jýrnalısterdiń jiti nazarynda turdy. Bastapqyda bul aýyl sharýashylyǵymen aınalysqan aımaq bolǵan. Sondyqtan onyń ótkir máseleleri gazet betinen turaqty kórinis tapqan.

«Túıe malyna saqtyq kerek» degen maqala 1928 jyly shilde aıynda shyqqan. Onda qoldaǵy maldy aýrýdan saqtaý, ásire­se ýly «qyzyl kendir» shóbi ósetin jerge jolatpaý týraly keńes berilipti.

Qyrqynshy jyldardyń basy men ortasyndaǵy «Sosıalıstik jol» gaze­tiniń betteri dańqty dıqan Shyǵanaq Bersıevtiń eńbegine jáne oǵan berilgen baǵaǵa arnalǵan. Muny ardager jýrnalıst Idosh Asqarov kóp zerttep, birneshe maqala jazdy. Ol kisiden qalǵan ańyzdan masaq terý yńǵaısyz. Tipti teretin masaq tabý da qıyn.

Gazet ekonomıka taqyrybyn ári qaraı sabaqtaǵan. Alpysynshy jyldar basynda «Batys Qazaqstan» gazeti hımııa óndirisi men aýyl sharýashylyǵyn hımııalandyrý máselesin ár nómir saıyn kóterip otyrdy. Memleket bıligin qolǵa ustaǵan Nıkıta Hrýshevtiń saıasaty osyndaı taqyrypty týyndatqan.

Zaman daýyly bul kezde Qazaqstandy bólshekteýge yńǵaılanǵan. Respýblıkada birneshe ólke quryldy. Soǵan saı jeke-jeke oblystyq gazetter biriktirilgen. Soltústikte Tyń ólkesiniń basylymy bolsa, Batys aımaqta burynǵy úsh oblystyq gazet ornyna «Batys Qazaqstan» gazeti shy­ǵaryldy. Ol Aqtóbe qalasynda basylǵan­dyqtan, muny da burynǵy «Kedeı», «Alǵa» jáne «Sosıalıstik joldyń» jalǵasy, al «Kommýnızm joly» men «Aqtóbe» onyń murageri dep sanalýy kerek.

Osy tusta taǵy gazet shejiresin tolyq­tyra ketý kerek. Qazaqstanda ólke taraǵan soń oblystyq gazetter qalpyna keltirildi. «Kommýnızm joly» qaıta shyǵyp, Keńes odaǵynyń irgesi shaıqalǵan shaqta «Aqtóbe» atanǵan. Bul oqıǵa elimizdiń basty merekesi sanalatyn 1990 jylǵy qazan aıyndaǵy Egemendik deklarasııasymen sáıkes keldi.

«Aqtóbe» gazeti nómir saıyn ekonomıka taqyrybyn qozǵap, qaýzap júr. 2024 jylǵy 10 jeltoqsanda Prezıdent Q.K.Toqaevqa Aqtóbe oblysyndaǵy ekonomıkalyq ósim tanystyrylsa, sol ósimdi berip otyr­ǵan kásiporyndar tynysy oblystyq ga­zette jan-jaqty jazylǵan edi. 24 qyr­kúıektegi maqalada Premer-mınıstr Oljas Bektenov oblysty «О́ndiristik qýaty joǵary óńir»dep baǵalap, birqatar atqa­ryl­ǵan iske toqtalady. Úkimet basshysy mysalǵa kel­tirgen óndiris oryndary men sa­­lalar­ǵa buǵan deıin gazet tilshileri baryp, iri de ir­geli maqalalar jarııalap úlgergen.

 

Áleýmet áleminde

Elimizdiń batys aımaǵynyń áleýmet-tik ómiri gazette 100 jyl boıy jazylyp ke­ledi. Mundaǵy sabaqtastyqqa da mysal kóp.

Bilim berýden bastaıyq. Gazet 2024 jyly 10 jeltoqsanda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Hromtaý taý-ken tehnıkalyq kolledjinde bolǵanyn jazyp, fotolaryn jarııalady. Gazet tigindisinen 1964 jyly Aqtóbe qalasyndaǵy mektep-ınternatta oqıtyn balalardyń rentgen zaýytynda jáne egis alqaptarynda tájirıbe jınaıtyny týraly fotoreportajdy kórýge bolady.

2024 jyly respýblıkadaǵy basqa basylymdar sııaqty «Aqtóbe» gazeti áıelderdi qorǵaý taqyrybyn qozǵady. Basylymda qyz-kelinshekter kóptep qyzmet isteıtin bolǵandyqtan, bul oraıda qalamdary qalǵymaıtyny túsinikti.

Baǵamdasaq, taqyryp ejeldiń erte kúni, «Kedeıdiń» kezinen bastalǵan. Gazet 1918 jyldyń sáýirinde Tuztóbe bolysynyń eki jerinde áıelder jıylysy ótkenin, oǵan áıelder kóp kelgenin habarlaǵan. Sol jyldyń shildesinde basylym «Qoǵam jumysyna áıelder kóńildegideı tartylyp, olardyń arasynda qyzmet júrgizilmeıdi», dep qynjylys bildirgen.

Otyzynshy jyldardan bastap áleý­mettik kóleńkede qaldy. Joǵary bı­liktiń saıası qýdalaý, jeke basqa tabyný, tek Jeńis úshin jumyldyrý, sosıalıstik qo­ǵamda kemshilik bolmaıdy dep uǵyndyrý saıasaty óktemdik qurdy. Búkil nasıhat quraldary soǵan qyzmet etti.

Jetpisinshi jyldardan bastap áleý­mettik syn maqalalar tóbe kórsetti. Biraq tutas salalardaǵy kemshilik emes, jeke­legen­ nysandardyń, sol nysandy basqaratyn adamdardyń jumysyndaǵy olqylyq aıtyldy.

1974 jylǵy 13 ııýldegi «Eńsesi túsken dúken» atty maqalada «Proletarıı» sha­rýashylyǵyndaǵy bólimsheniń dúkeni jer kepede ornalasqany synǵa alynǵan. Al «Qulynnyń eti tátti ǵoı» atty feletonda Baıǵanın aýdanyndaǵy sharýashylyq dırektorynyń jymysqy áreketi jarııa etildi. «Shaıtanǵa ergen kókek» atty feleton úsh balasyna alıment tólemeı júrgen jylposty syn sadaǵyna aldy.

Gazette ol kezde feleton jazatyn jýr­nalıster bolǵan. Keıin qalamgerler qataryna qosylǵan Qural Toqmurzınniń birneshe feletony júr. Onyń biri – «Jýan judyryq» 1974 jyly 6 ııýnde shyǵyp, Sa­raljyń sharýashylyǵynda árkimdi uryp ju­ǵatyn bólimshe meńgerýshisin synaıdy.

Respýblıkaǵa ótkir feletondarymen tanymal bolǵan Núrı Múftahtyń alǵash­qy eńbekteri «Batys Qazaqstan» gazetiniń betinde tur. О́kinishtisi – bul janrdyń bergi otyz jylda Araldyń sýy sııaqty baspasóz betinen tartylyp qalǵany.

 

Tarazynyń teńdiginde

О́zekti taqyryptyń biri – din. «Kedeı» men «Alǵanyń» betterinde din ıeleri ájýa­landy. Qyrqynshy jyldary din qoǵamnan tolyq ysyrylǵandyqtan taqyryp tolas tapty. Gazet «Aqtóbe» atanǵan soń buryn­ǵyǵa kerisinshe din týraly oń qabaqpen jazylǵan maqalalar paıda boldy.

HHI ǵasyrdyń alǵashqy on jyldyǵynda ıslam dini óz aıasynan shyǵyp, qazaqtyń dástúrli ustanymynan aýytqyp bara jatty. Sońy birneshe óńirdegi, onyń ishindegi Aqtóbe oblysyndaǵy lankestik oqıǵalarǵa uryndyrdy.

Oblystyń sol kezdegi ákimi Berdibek Saparbaev respýblıkanyń Bas prokýratýrasymen birlese otyryp el ishinde túsindirý jumystaryn júrgizdi. 2016–2017 jyldary oblystyq gazetten osy týraly maqalalardy oqýǵa bolady.

Bir mysal: «Áleýmet» aıdarymen 2016 jylǵy 18 sáýirde «DAISh tuzaǵy nemese soqyr senimniń saldary» atty maqala shyqty. Tynymsyz jumystyń nátıjesinde aımaqta tynyshtyq ornady, bereke qaıta oraldy.

Din taqyryby áli de ózekti. «Aqtóbe» gazeti baıypty, negizdi pikirlerge ǵana oryn­ berip keledi. 2024 jyly 11 qazandaǵy nómir­de jaryq kórgen oblystyń bas ımamy Aman­taı Sádıevtiń «Meshit ataq úshin sa­ly­nbaýy kerek» degen maqalasy – osynyń dáleli.

Áleýmetti til, naqtylap aıtqanda qazaq ti­liniń jaǵdaıy qatty alańdatady. «Aqtóbe» odan eshqashan shet qalmaǵan. «Kom­mýnızm joly» atymen shyǵyp turǵan­da «Sóz mádenıeti – óz mádenıetiń» atty turaqty aıdary bolǵan. Aıdar aıasynda ja­ryq kórgen, «Bilgenge marjan, bilmeske arzan» degen taqyryp qoıylǵan maqala aqtóbelikterdiń qazaq tilinde qanshalyq jaǵymdy jáne jaǵymsyz sóıleıtinin taldaıdy. Osy rette maqaladan úzindi oqýǵa týra keledi: «Aqtóbede bir plakatta jazylǵan sózderdi oqyp, qaıran qaldym. Esine kelip qandaı adam jazdyrdy eken. Bizge keregi osyndaı qarapaıym da jyly sóz ǵoı. Álgi plakatta bylaı dep jazylǵan: «Adal eńbegińiz úshin alǵys aıtamyz» Nebári osy».

Bul – sonaý 1974 jylǵy maqala. Osy maqalada avtor jaǵymsyz mysal retinde keltirgen sózderiniń ózin aqtóbelikter endi ańsaıtyn shyǵar-aý.

100 jyldyq merekesi qarsańynda «Aqtóbe» gazeti «Aýyl amanaty – babalar amanaty» atty ekspedısııa uıymdastyrdy. Gazet qyzmetkerleri birqatar oblystyq mekemeniń mamandaryn erte otyryp 50-den asa eldi mekende boldy. Qyzǵylyqty keıipkerler, tartymdy taqyryptar tapty. Ony qaıtalaý artyq, árkim gazetten, gazet saıtynan oqı alady.

Mundaı ekspedısııa uıymdastyrý dástúri burynnan bolǵan jáne gazet betinen kórinis tapqan. Valentına Tereshkova ǵaryshqa ushyp-qaıtqan soń onyń «Shaǵala» vympelin oqýshylarǵa kórsetý úshin Odaq qalalary arqyly alyp ótken. Qazaqstanda bul ekspedısııa Almatydan keıin Aqtóbe qalasyna kelgen. Bul týraly 1964 jyly «Batys Qazaqstan» gazetiniń tórtinshi betine shyqqan reportajdy keıin úlken jazýshyǵa aınalǵan Qoǵabaı Sársekeev jazypty.

Syrtqy saıasatqa gazet betinen únemi oryn berilgen. Táýelsizdikke deıin basqa elderdiń jaǵdaıyn Keńes Odaǵy telegraf agenttiginiń materıaldaryn aýdaryp berý, onda da aýdarmany Almatydaǵy Qazaq telegraf agenttiginen alý arqyly jetkizgen basylym 1990 jyldardyń basynan, tól materıaldaryn jarııalaýǵa kóshti. Bul oraıda respýblıka oqyrmandary aqyn retinde tanıtyn Ertaı Ashyqbaev basqa qyrynan jarq etti. Avtordyń 2004 jylǵy 14 qazandaǵy «Aým jáne Asahara», onyń aldyndaǵy «Ssenarıı boıynsha» atty saıası taldaýlary – otandyq qazaq tildi sarapshylarǵa arman bolǵandaı.

«Ssenarıı boıynsha» atty maqala­syn­da «Ýkraınanyń terrıtorııasy eki ottyń ortasynda tur. Batysy – Eýropa Odaǵy, shyǵysy – Reseı» dep jazady Ertaı. Arada jıyrma jyl ótkende eki ottan orasan zor soǵys órti shyqqany álemge málim. Osydan keıin «Aqtóbe» gazetiniń jýrnalısterin kim qarajaıaý dep aıta alsyn?!

Tulǵalardy qaıta tanytýdaǵy eńbek jáne eresen. Aqtóbe ǵylymynyń alyby Qudaıbergen Jubanovtyń aty qanshama jyl atalmady. Olqylyq ornyn toltyrǵan Danabıke Baıqadamqyzynyń «Arýaǵyńa bas ıemin, aǵa» atty erekshe esteligi 1994 jyly jeltoqsan aıynda jarııalandy. Ǵalymnyń ózi 1936 jyly jazǵan til men tarıh derekteri jaıyndaǵy maqala gazettiń bir beti arqyly qaıtadan oqyrman qolyna jetti.

Táýelsizdikten soń tarıhı aqtańdaqtar aqıqatyn ashýǵa basylym belsene kirisken. Alǵashqy joǵary oqý oryndarynda qazaq tilinen dáris oqyǵan, oǵan qosa jerge ornalastyrý jaıynan zertteýler jazǵan saıası qýǵyn-súrgin qurbany shalqarlyq Teljan Shonanovtyń atyn halqymen qaıta qaýyshtyrǵan – «Aqtóbe» gazeti. Ǵylym doktory, 1969 jyly Aqtóbe qalasynyń 100 jyldyq toıyna respýblıka astanasynyń delegasııasyn bastap kelgen Ishanbaı Qaraǵulovtyń atyn ardaqtaý máselesin gazet toqsanynshy jyldar basynda kóterdi.

Ádildik úshin aıtý kerek shyǵar, jekelegen tarıhı tulǵalar týraly maqala «Kommýnızm joly» kezinde-aq shyǵyp turdy. 1974 jylǵy «Seıitqul qorǵanynyń syry» soǵan dálel. Al 1964 jyly «Batys Qazaqstan» gazeti bir bet etip aqyn Márııam Hakimjanovanyń batyr qyz Mánshúk Mámetova týraly óleńmen jazylǵan ssenarıin jarııalady.

Tarıhı taqyrypta tarazy basy teń bolǵany qajet. Bul teńdikti basylym barynsha saqtap keledi.

 

О́ner órisinde

«Kedeıden» «Aqtóbe» aralyǵynda gazette jarııalanǵan óner taqyrybyndaǵy maqalalar men óleń, áńgimelerdi sanap taýysý múmkin emes. Mádenıet pen ádebıetke oryn berýden bul basylym respýblıka boıynsha daýsyz aldyńǵy qatarda keledi.

Aqtóbe qalasyndaǵy poshtany bas­qarǵan, baılanys qyzmetkeri bolsa da áde­bıetten oıyp oryn alǵan Kárim Aına­bekovtiń óleńderi gazet arqyly jurt­shylyqqa jetti. «Kommýnızm jolynda» eki aptada bir shyǵatyn «Ádebıet pen óner» atty turaqty bet boldy. 1974 jylǵy 19 oktıabrde osy betten aqtóbelikter Tobyq Jarmaǵanbetovtiń «Meniń dostarym» áńgimesi men Bákir Tájibaevtyń «Oıyl týraly oda» óleńin oqyǵan.

Oblystan shyǵyp Almatyny meken etken jerlesterin gazet áste umytpaǵanyna Qýandyq Shańǵytbaev óleńderiniń toptamasyn jarııalaǵany dálel bolady. Taǵy bir aqtóbelik tamasha aqyn Saǵı Jıenbaevtyń da birneshe toptama jyrlary «Kommýnızm jolynda» jaryq kórgen.

Gazettegi ádebıet kórinisi týraly aıt­qanda aımaq qalamgerleriniń uıytqysy Muhtar Qurmanalınniń 1974 jyly 29 noıa­brde jarııalanǵan «Mártebeli mindet» maqalasyn aınalyp ótýge bolmaıdy. Onda bylaı jazylǵan: «Oblystyq «Kommýnızm joly» gazeti redaksııasy janyndaǵy ádebı birlestik jas talapkerlerdiń tyrnaq­aldy týyndylaryn talqyǵa salyp, aqyl-keńes alar ortalyqqa aınala bastaǵany da súısinerlik. Jalpy, oblystyq gazet jergilikti jerlerde turatyn óz avtorlarynyń – jas ádebı kúshterdiń balaýsa shyǵarmalaryna keń oryn».

Arada týra elý jyl ótkende dál osylaı deýge bolady. «Aqtóbe» gazeti mektep oqýshylarynyń tyrnaqaldy óleńderin tolassyz jarııalaıdy. Sabaqtastyq degen – osy.

«Berekeli kúz kelse,

Kórkem qala aýmaǵy.

Aınalany jaınatar

Altyn teńge jaýǵany», –

degen óleńi 2024 jyly gazetke shyqqan 4-synyp oqýshysy Mansur Sanaq bolashaqta Qýandyq, Saǵı, О́tejan atalary sııaqty arqaly aqyn bolar. Másele tusaýdy kim keskeninde. Mansurdyń tusaýyn «Aqtóbe» gazeti kesip otyr ǵoı.

Gazet basqa kimderdiń tusaýyn kes­kenin kórý kerek. 1964 jyly fevral aıynyń sońǵy kúngi nómirine stýdenttiń «Qurylysshy qurbyǵa» syqaǵy men Temir óndiristik basqarmasyndaǵy jumysshynyń «Japyraǵyn jaıa bersin tirshilik» degen óleńi shyqty. Olar keıin ataqty satırık pen aıtýly aqyn bolaryn bir sezse, balań týyndylardyń jarııaǵa jolyn ashqan redaksııa qyzmetkeri sezgen shyǵar. Osylaı «Batys Qazaqstan» gazeti arqyly ádebıette tusaýy kesilgender – Úmbetbaı Ýaıdın men Esenbaı Dúısenbaev edi!

О́leńdi qoıyp, ónerdegi tusaýkeserge kelsek, 1974 jyly 13 ııýlde «Kommýnızm joly» gazeti Aqtóbe mýzyka ýchılıshesiniń dombyrashylar bóliminde oqıtyn bozbalanyń sahnaǵa alǵash shyqqan fotosyn jarııalady. Ol keıin elge keń tanymal mýzyka mamany, ózi júzdegen dombyrashylardy oqytqan Abdýlhamıt Raıymbergenov edi.

1964 jyly shyqqan fotoreportaj da basylym tarıhynyń tórinde turýy kerek-aý. Gazettiń Moskva qalasyndaǵy shtattan tys tilshisi Baqysh Jumanov qazaq stýdentteriniń ansambli Patrıs Lýmýmba atyndaǵy Halyqtar dostyǵy ýnıversıtetine konsert berip, sheteldik jastardy tań-tamasha etkeni jazylǵan. «Áýesqoılar ansambli» dep taqyryp qoıylǵan reportajdyń birer sóılemin keltirý – paryz. «Lomonosov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń stýdenti Murat Áýezov qazaq jastarynyń ansamblin qurýǵa belsene kiristi. Bul talpy­nysqa kóptegen jas yqylaspen qaty­syp, az merzim ishinde qazaq jigitteri men qyzdarynan «Jas tulpar» dep atalǵan stýdentter ansambli quryldy». Ishinen Murat Áýezovten basqa da Bolathan Taıjan, Sábetqazy Aqataı, Maqash Tátimov, taǵy basqa aıtýly qaıratkerler shyǵatyn «Jas tulpar» uıymy jaıynda qazaq qaýymyn alǵash habardar etken osy basylym bolar!

Qazaq grafıkasy salasynda zor iz qaldyrǵan aqtóbelik Ánýar О́tegenov edi. Keıingi jyldary sýretshi О́tegen-Tana degen soıymen óner tarıhynda turdy. Ánýardyń alǵashqy grafıkasyn jarııa­lap, jolyn ashqan ádettegideı osy gazet! «Alǵashqy adym» atty taqyryppen sonaý 1964 jyly jas Ánýardyń «Jaz» jáne «Oıyl» degen gravıýralarynyń fotokóshirmesin basty. Keıin Ánýar О́tegen-Tana álemdik grafıkalyq kórme­lerge qatysqan belgili óner tulǵasyna aınaldy.

Ne kerek, «Aqtóbe» gazetiniń sheji­resinde ónerdegi órisi osynda ashylyp, tusaýy kesilgen talanttar kóp. Bárin túgendeý úshin kitap jazylýy kerek-aý.

 

Búginginiń belesinde

Aǵalar men atalardan qalǵan ýaqyttan oza shaýyp, alda júrý úrdisin «Aqtóbe» gazeti áli jalǵastyryp kele jatqany súısintedi. Oǵan da mysal jetkilikti.

2023 jyly tanym tappaıtyn jýrnalıst Indıra О́temis shalqarlyq muǵalim ári sadaqshy Sándigúl Álenova jaıyn­da maqala jazdy. Onda keıipkerdiń jań tartýǵa qalaı qyzyqqany, keıin at ústinen jebe atýǵa jetilgeni jan-jaqty baıandalǵan.

Arada bir jyl ótkende Astana qala­syn­da ótken kóshpelilerdiń kezekti Dúnıe­júzilik oıyny barysynda qanshama mem­lekettiń kórermeni at ústinen sadaq atý ónerine tánti boldy. Sándigúl «Qazaqstan» telearnasyndaǵy «Mergender mekeni» baǵdarlamasyna qatysty ári júldeger bolyp Shalqaryna oraldy. Basylymnyń zaman kóshinen birneshe qadam alda júrgenine oqyrmandar osylaı kýá boldy.

Jáne bir mysal. Qazaq tildi aqparat áleminde ne kóp, saıt kóp. Al osy kóshti bastaǵan kim, ári ol jaıynda alǵash jazǵan basylym qaısy? «Alǵashqy qazaqsha saıtty aqtóbelik jigit ashty» dep jańalyqty jetkizgen «Aqtóbe» gazeti ǵoı. Tipti respýblıkalyq «Aıqyn» gazeti Arshat Orazdy oqyrmandaryna arada birneshe jyl ótkende tanystyrdy. Respýblıkadaǵy oblystyq gazetter arasynda alǵashqy bolyp «Aqtóbede» saıt paıda bolyp, ınternet keńistigine erkin shyqsa, ol basylym men onyń keıipkeri Arshattyń arasyndaǵy baılanystyń odan ári tereńdegenine mysal ǵana.

Bir ǵasyr boıy ýaqyt kerýenine ilesý emes, onyń basynda júrgen, árqashan sabaqtastyq saltyn saqtaǵan «Aqtóbe» ga­zetine alda da tolaıym tabystar tileý kerek.

 

Qaınar OLJAI