Eski jazbalarda ǵun qosynynda arnaıy mergender jasaǵy bolǵany haqynda aıtylady. Tipti olardy jattyqtyratyn arnaıy sardar taǵaıyndalyp, ol óz mindetin jarǵy boıynsha múltiksiz atqaryp, tolyq saraptalǵan amal-tásil qoldanǵan eken. Nátıjesinde, jaýynger-sadaqshylardyń sheberligi bıik deńgeıge jetken.
Mysaly, IV ǵasyrda ómir súrgen vızantııalyq tarıhshy Prokopıı Kesarııskııdiń jazbalarynda: «Ǵun jaýyngerleri at ústinde shaýyp kele jatyp, sadaq atýdan aldyna jan salmaıtyny» týraly aıtylsa, Joshy ulysynyń negizin qalaýshy tulǵanyń biri Batý hannyń mergeni 1240 jyly polıaktardy jaýlaý kezinde bir shaqyrymdaı qashyqta qorǵan ústinde turǵan qaraýyldy atyp túsirgeni haqynda derek bar.
Ataqty qolbasshy – sardar, aqyn Zahraddın Babyrdyń (1483–1530) 1982 jyly Tashkentte jaryq kórgen «Babyrnama» atty shyǵarmasynda: «Berik arqannyń tómengi ushyna shyǵyrshyq baılap, kelesi basyn saldaýyr aǵashqa myqtap bekitedi de, arqandy barynsha buraıdy. Qatty buralǵan arqandy bosatyp jibergende arqanǵa baılaýly shyǵyrshyq-sheńber kóz ilespeıtin jyldamdyqpen shyr aınaldy. Osyndaı sátte túrki-qypshaq mergeni kózdegen oǵyn shyǵyrshyq-sheńberden ótkizip jiberetin edi» dep jazady.
Sol sııaqty, ortaǵasyrlyq tarıhshy Rashıd ád-Dınniń «Jamıǵ at-taýarıh» («Jylnamalar jınaǵy») atty eńbeginde «Dala noıandary kóktem shyǵyp, gúl-báısheshek gúl atqan tusta (Naýryz meıramy) Qaraqorym qalasyna jınalyp, bir aı boıy saýyq qurady. Qala qorǵanynyń batys jaǵynda ornalasqan 12 metr bıik aq jambyny aǵashqa ilip qoıyp, bir aı boıy kún saıyn saıys ótkizip, jeńimpazdy «Barmaq mergen» dep madaqtaıdy» dep jazsa, osy jyldary Qaraqorymda bolǵan eýropalyq saıahatshy Djovannı Plano Karpını: «Dala sarbazdary sadaq atýdan basqa eshnársege mańyz bermeıdi. Balalaryna jasyna qaraı úlken-kishi ártúrli sadaq jasap beredi», depti.
Mysaly, 1871 jyly jazylǵan «Kók shejire» atty kitapta, Shý mergen at ústinde shaýyp kele jatyp, 100 sadaqboıy qashyqta ornatylǵan jalaýdy alǵashqy oǵymen atyp túsirgeni týraly derek bolsa, osy kitaptyń 4-shi dápteriniń 19-bólimi 26-betinde: «1194 jyly kúlli ulystyń mergen sadaqshylary qatysqan jamby atý saıysynda Zúrgen taıpasynyń 16 jasar Zúlgetaı, Sóned taıpasynyń Kólegen batyry, Júrshitterdiń Súbgedeı batyry, Mańǵyt taıpasynyń Quıyldar mergeni 500 sadaqboıy qashyqtan úsh-úshten oq atyp, barlyǵyn dál tıgizdi. Saıys qorytyndysy boıynsha, 5 adamǵa «Suqmergen», 600 adamǵa «Qolmergen», qalǵan 1400 adam jaýyngerlik ataq hám syılyqqa ıe boldy» dep jazypty.