Qazir álemde qalyptasqan jaǵdaı tehnologııalardyń tıimdi transfertin óz jaǵdaıymyzǵa beıimdeýdi qajet etip otyr. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev daryndy, bilimdi jastardy qoldaý memlekettik strategııanyń basym baǵyttarynyń birine aınalyp otyrǵanyn únemi nazarda ustap keledi.
Keıingi jyldary ǵylymǵa bólinetin qarjy kólemi artyp, ǵalymdardy qoldaýǵa kóp kóńil bólinip jatyr. Byltyrdyń ózinde bul baǵytta birqatar mańyzdy másele oń sheshimin tapty.
Birinshiden, «Ǵylym jáne tehnologııalar týraly» jańa zań qabyldanýy ǵylymnyń áleýetin arttyrýmen qatar tehnologııalyq egemendigimizdi qamtamasyz etýge yqpal etti. Ǵylymǵa bólinetin qarajat birneshe ese ósip, qoǵamda ǵalymdarǵa degen zor senim uıalady. «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵy ǵalym-matematık, akademık Asqar Jumadildaevqa berildi. El ǵalymdarynyń birqatary halyqaralyq deńgeıde moıyndalyp, álemdik mańyzy bar ǵylymı jetistikterge qol jetkizdi.
Ekinshiden, Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasy jańa mártebege ıe boldy. Alǵashqy akademıkter saılandy. UǴA ǵylymı oıdyń ortalyǵy retinde ǵylymnyń negizgi baǵyttaryn ázirleýde strategııalyq sheshimder qabyldap, ǵylymı nátıjelerdi qoǵam men memlekettiń ıgiligine paıdalanýda baǵyt-baǵdar berip, óńirlik ǵylymǵa kóńil bóline bastady.
Úshinshiden, UǴA janynan Jas ǵalymdar keńesi quryldy. Jas ǵalymdardyń quqyqtaryn qorǵaý, múddelerin qoǵamǵa jetkizý, kásibı mansabyna qoldaý kórsetý jáne pánaralyq ári halyqaralyq yntymaqtastyqty damytýdy maqsat etetin Jas ǵalymdar keńesi ózekti máselelerdi sheshýge belsendi aralasyp, alǵash ret jas ǵalymdardyń birinshi kongresi ótti. Memleketten jas ǵalymdarǵa áleýmettik qoldaý kórsetildi.
Deı turǵanmen, ǵylymda shuǵyl sheshýdi qajet etetin ózekti máseleler bar. Byltyr baǵdarlamalyq-nysanaly jáne granttyq qarjylandyrýlar óz ýaqytysynda bastalmaı, ǵylymı jobalardyń ýaqyty qysqardy. Ǵalymdarǵa jyl saıyn, ıaǵnı eki ret qatarynan joba jetekshisi retinde granttyq qarjylandyrý konkýrstaryna qatysýǵa shekteý qoıyldy. Ol ǵylymı toptardyń damýyna teris áserin tıgizip, ásirese talantty jas ǵalymdardyń áleýetin tejeıtini anyq. Sonymen qatar «Úzdik ǵylymı qyzmetker» syılyǵy baıqaýynyń reglamenti buzylyp, komıssııanyń qorytyndy otyrysynda konkýrs erejesine sáıkes emes sheshim kóterildi. Nátıjelerdiń ashyq ball ranjır tizimi jarııalanbaı, birqatar ǵalymdar adal eńbeginiń jemisin kóre almady. Munymen qosa ǵylymı qaýymdastyq ǵylym salasynda bıýrokratııalyq salmaqty kúsheıtetin normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń kóbeıip jatqandyǵyn sezinip otyr.
«Kósh júre túzeledi» demekshi, osy jáne basqa da kemshilikterdi bıyl boldyrmaǵan jón. Ol úshin tıisti zań sheńberinde ǵylymdardyń quqyǵyn qorǵaıtyn arnaıy ombýdsmen laýazymyn bekitip, ǵylymdy basqarý saıasatynda debıýrokratızasııa úrdisin jalǵastyrý kerek. Ǵalymdarda ǵylymı jáne akademııalyq erkindik bolýǵa tıis. Ombýdsmen búginde basqa salalarda oń tájirbıesin berip jatyr, sondyqtan der kezinde qabyldanǵany abzal.
Ǵylym – táýekeli joǵary ınvestısııa. «Ǵylym» men «tehnologııa» mazmunyn shatastyrýǵa bolmaıdy. Osy rette «Ǵylym ekonomıkanyń damýyna úles qosýy kerek» degen pikirdi jıi estımiz. Kerisinshe, tehnologııalar ekonomıkaǵa qyzmet etse, ǵylym shyndyqty izdeýge jáne álemdi tanýǵa múmkindik beredi.
El ǵylymy aldynda jańa tehnologııalardy ıgerý mindeti tur. Jasandy ıntellekt ómirdiń barlyq salasyna dendep ene bastady. Adamzat Aıǵa qaıta jol tartyp, obyrǵa qarsy vaksına tyń nátıje beredi dep úmittenip otyrmyz. Bul baǵytta ǵalymdardyń áleýetin arttyra alsaq, el ǵylymy jańa tabysqa qol jetkizeri anyq.
Maqsat JABAǴIN,
Ulttyq quryltaı múshesi,
Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasy
Jas ǵalymdar keńesiniń tóraǵasy