Prezıdent Joldaýda qorshaǵan ortaǵa janashyrlyqpen ári jaýapkershilikpen qaraý ulttyq ıdeologııanyń ózegi bolýy kerek degen edi. Sondaı-aq ol osy jumysqa atsalysyp júrgen azamattarǵa, ásirese jastarǵa rızashylyǵyn bildirdi. Tabıǵatty qorǵaýda irkilmeı, kópke úlgi bolǵandardyń qatarynda «Jańa adamdar» qozǵalysynyń belsendileri de bar. Olar ekologııalyq máselelerdi sheshýde kreatıvti tásilge den qoıǵan.
Máselen, azamattyq top belsendileri júrgizgen kezekti reıd barysynda Astananyń Esil aýdanynda ruqsat etilmegen iri qoqys polıgonyn anyqtaıdy. Izinshe jergilikti turǵyndarmen tildesip, ákimdik ýáde berse de, bul aýmaqtyń bir jyldan asa ýaqyt tazalanbaǵanyna kóz jetkizedi. Jaǵdaıǵa beıjaı qaramaǵan «Jańa adamdar» qozǵalysynyń jastary jaýapty tulǵalardyń nazaryn aýdarý úshin erekshe tásilge júginedi. Olar qoqys úıindisinen Esil aýdany ákimi orynbasarynyń portretin jasap, art-ınstallıasııany áleýmettik jelige jarııalaıdy. Artynsha joba kóshbasshysy Baýyrjan Amanov sheneýnikke «Astanalyqtar sizdi qoqys alańymen eske alǵanyn qalamaıtynyńyzdy jáne zańsyz úıindini joıý úshin naqty sharalar qabyldaıtynyńyzǵa senimdi», dep úndeý qaldyrady. Bul – jastardyń nemquraıdylyq pen áreketsizdikke qarsy azamattyq qarsylyǵy edi.
Taǵy birde belsendiler jas dızaınerlerdiń qoldaýymen zańsyz alańdardan jınalǵan qaldyqtardan «tresh» stılindegi kıimder toptamasyn jasap shyǵarady. Keıin onyń alǵashqy kórsetilimin «BI Group» kompanııasyna tıesili «Jetisu» turǵyn úıi kesheniniń janyndaǵy qoqys úıindisiniń dál ústinde ótkizedi. «Trash Fashion Day» sán kórsetiliminiń arnaıy fotosessııasyn Astana ákimdiginiń ǵımaraty aldynda uıymdastyrady. Bul erekshe performans ekologııalyq problemany tikeleı bılikke ashyq jetkizýdiń tásili boldy.
Osydan eki aı buryn da bir top belsendi qala ishindegi 8,6 gektarǵa tatıtyn zańsyz polıgondy uzaq ýaqyt boıy qurylys kompanııasy nazarynan tys qaldyryp júrgenin baıqaıdy. Sóıtip, qoqysty osy aýmaqqa tasymaldaǵan júk kólikteriniń júrgizýshilerimen jáne jergilikti turǵyndarmen áńgimelesip, reıd júrgizip, zańsyzdyqtardy beınejazbaǵa taspalap, jaǵdaıdy jiti baqylaıdy. Nátıjesinde, alańǵa «Nur Astana qurylys» kompanııasy jaýapty ekenin anyqtaıdy. Jastar ruqsat etilmegen aýmaqtaǵy qaldyqtardy «NAK-tyń qoqysy – NAK keńsesine «О́z qoqys alańdaryńdy ózderiń tazalańdar!» degen úndeý jazylǵan sómkelermen kompanııa keńsesine velosıpedpen jetkizedi.
Osylaısha, qoǵam janashyrlary ustanymdaryn ashyq aıtyp, «Nur Astana qurylys» holdınginiń basqarýshysymen sóılesedi. Kompanııa ókili qoqys alańyn bıyl qazan aıynda joıýǵa ýáde berdi.
«BAQ betterindegi derekke súıensek, qazirgi tańda bir ǵana Astana qalasynda 500-den asa zańsyz qoqys alańy bar. Keı otandastarymyz shirip, ıisi qolqany qabatyn osy turmystyq qaldyqtardyń mańynda ómir súrip jatyr. Alaıda ruqsat etilmegen úıindilerdiń keıbirin tazalaý 2028 jylǵa qaraı josparlanyp otyr. Demek jańaǵy turǵyndar keminde úsh jyl qoqys janynda turady degen sóz. Sondyqtan qozǵalys aıasyndaǵy «AntiTrash» jobasy jaýaptylardy qoqys úıindilerin joıý boıynsha óz mindetin oryndaýǵa úgitteıdi. Bul rette komanda esik jaǵalap shaǵym jazyp, túrli mekemege hat joldap sabylyp júrgen joq. Belsendilerimiz kreatıvti tásilmen sheshýdi qup kóredi. Munyń bári qoǵamda azamattyq jaýapkershilik pen ekologııalyq sanany qalyptastyrýdy kózdeıdi. Biraq tazalyq mádenıetin tereń ornyqtyrý úshin ár adam qoqys úıindileri ózdiginen joǵalady dep úmittenip, qol qýsyryp otyrmaýy qajet. Jaýapkershilik alyp, jan-jaqty belsendi áreket etý kerek. Osydan keıin ǵana ujymdyq ekologııalyq mádenıet tereń ornyǵady», deıdi qozǵalys uıymdastyrýshysy Alpamys Ábilov.
Qurylǵanyna úsh jylǵa jýyqtaǵan qozǵalystyń budan ózge de áleýmettik bastamalary bar. Sonyń biri – «124» jobasy. Maqsaty – áleýmettik jelilerde jalǵan profıl arqyly balalarǵa tónetin qaýiptiń aldyn alý, anonımdi túrde áreket etetin áleýetti pedofılderdi anyqtap, áshkereleý. Joba aıasynda top músheleri kámeletke tolmaǵan bala retinde kúdiktilermen hat almasyp, olardyń nıetin anyqtap, keıin kezdesýge shaqyryp, belgilengen orynda bir top belsendi qarsy alady.
Al «Tumar» jobasy qyz-kelinshekterge qatysty harassment pen zorlyq-zombylyq faktilerin jarııa etýdi maqsat etedi. Bastama aıasynda belsendiler aksııalar men pıketter uıymdastyryp, qylmyskerlerdiń esimderin ashyq jarııalaıdy. Sondaı-aq jábirlenýshilerdiń bul jaǵdaıdy meılinshe jeńil eńserýi úshin óz oqıǵasymen bólisýine múmkindik beriledi.
«Zań» jobasy kámeletke tolmaǵandarǵa alkogol satý faktilerin anyqtaýǵa baǵyttalǵan. Belsendiler jasóspirimderdiń qatysýymen reıd júrgizip, zań buzǵan kásipkerlerge eskertý jasap, aıyppul salýǵa yqpal etedi. Al zańsyz áreketin jalǵastyrǵan dúkenderge qatysty pıket, narazylyq aksııalaryn ótkizip, jumysyn toqtatýǵa tyrysady. Qajet jaǵdaıda olardy lısenzııasynan da aıyrýǵa kúsh salady. Bul – jastardyń zań ústemdigin ornatýǵa degen batyl qadamy.
Qozǵalystyń qoǵamda jaýapkershilik pen bedel mádenıetin maqsat etken «Tilge saqtyq» jobasy da bar. Bir top belsendi tanymal tulǵalardyń zııandy, ádepten tys pikir aıtqanyn nemese áreket jasaǵanyn kópshiliktiń nazaryna usynady. Keıin olardan ashyq keshirim suraýyn talap etedi. Mundaı aksııalar, pıketter men performans arqyly jastar el aldyndaǵy jaýapkershilik mańyzyn kórsetýdi kózdeıdi.
«Zań men tártip qaǵıdatyn ornyqtyrý maqsatyndaǵy taǵy birqatar jobamyz bar. «Joq» jobasy – turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy bastama. Únsizdik qurbany bolǵan jandardy qoldap, aqparattyq kampanııalar men aksııalar arqyly qoǵam nazaryn aýdarýdy maqsat ettik. Joba aıasynda psıhologııalyq jáne quqyqtyq kómek te kórsetiledi. «Vandalızm OFF» ortaq keńistikke degen jaýapkershilikti qalyptastyrýdy kózdeıdi. Belsendiler vandalızmniń saldarymen emes, sebebimen kúresedi. «Halyq qahary» – jaýapty tulǵalardyń biliksizdigi men nemquraıdylyǵyn áshkereleıtin joba. Qoǵam ókilderi aı saıyn eń beıqam qyzmetkerlerge daýys berip, oǵan antıpremııa retinde aıaqtalmaǵan LRT tireýishiniń maketi tabystalady. Bul – azamattyq baqylaýdyń jańa formasy. Atalǵan bastamalar elimizdiń ár óńirinde ornalasqan keńselerimizdiń kómegimen júzege asady. Búginde qozǵalysta barlyǵy 10 myńnan asa belsendi bar», deıdi A.Ábilov.
Túıindesek, «Jańa adamdar» qozǵalysynyń bastamalary jaı belsendilik emes, qoǵamdaǵy kúrdeli túıtkilderge naqty jaýap ekenin kórsetedi. Ári olar únsiz qalmaı, jaýaptylardan áreket kútpeı, kerisinshe, kreatıv pen azamattyq ustanymdy úılestire otyryp, bastamashylyq jasaıdy. Qoǵamda jańa qundylyqtar júıesin qalyptastyrýdy kózdep, ońtaıly sheshim usynady. Osylaısha, bul qozǵalys bir jaǵynan búgingi jastardyń ekologııa, ádilet, zań ústemdigi men adam quqyǵyna degen kózqarasynyń ózgergenin, búgingi urpaqtyń jańa bolmysyn aıǵaqtaıdy.