Almatyny «aqyldy» tehnologııa basqarady

Birinshiden, ǵalymdar qa­lalyq ekojúıe men shaǵyn jáne orta bız­nestiń jaılylyǵyn qam­ta­­ma­syz etý maqsatynda shahar eko­nomıkasynyń ajyramas bóligi sanalatyn qoǵamdyq tamaqtaný kásiporyndarynyń aýa las­tanýyna áserin qarastyrdy. «HoReCa» sektory (dámhana, meıramhana, qonaqúı) – tek qyzmet kórsetý salasy ǵana emes, sonymen qatar qala damýynyń bir bóligi. Alaıda mundaı mekemeler sanynyń artýy men qurylystyń qarqyndy damýy, ásirese shahardyń ortalyq aýdandarynda aýa sapasyna keri áserin tıgizip otyr.

Sessııada ǵalymdar qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynan aýaǵa taraıtyn zııandy qaldyqty azaı­týǵa birqatar bastama usyn­dy. Naqty aıtqanda: súzgileý jáne jeldetý tehnologııalaryn kózdeıtin jańa býyn «Taza HoReCa» qalalyq standartyn engizý, ǵylym, ákimdik jáne bıznes derekterin biriktiretin qalalyq aýa zerthanasyn qurý, shyǵaryndylar men aýa sapasyn naqty ýaqytta baqylaıtyn «IoT» sensorlar jelisin engizý, azamattarǵa ashyq qoljetimdi lastaný deńgeıin kórsetetin sıfrlyq karta ázirleý, ESG sáıkestik qaǵıdattaryna negiz­delgen dámhanalar men meıramhanalardy «jasyl sertıfıkattaý» baǵdarlamasy.

Sessııaǵa qatysýshylar «aýa – qyzmet retinde» (Air-as-a-Service) tujyrymdamasyna nazar aýdar­dy. Onyń barysynda kompanııalar jabdyqtardy ornatýǵa emes, tazartýǵa da aqy tóleıdi. Nátıjesinde, Almaty Ortalyq Azııadaǵy aýa sapasyn «aqyldy» sheshimder arqyly qadaǵalaıtyn qalaǵa aınalýy múmkin.

Forsaıt-sessııada ǵalymdar seısmoturaqtylyqtyń sıfr­lyq negizine nazar aýdardy. Ol ınjenerlik, kadastrlyq jáne geologııalyq derekterdi biryń­ǵaı platformada biriktirýdi kóz­deıdi. UǴA Pánaralyq ǵylym­dar ortalyǵynyń dırektory Qýantar Álıhanovtyń aıtýyn­sha, BIM, IoT jáne jasandy ıntel­lekt tehnologııalarynyń kómegi­men qaýipsiz qala maqsattaryn iske asyrýǵa bolady. Osy tehnologııalar birigetin bolsa, ýnıversıtetter men startaptarǵa jańa baǵyttar ashylady.

Almaty joǵary seısmıka­lyq qaýipti aımaqta ornalasqan. Turǵyn úı qorynyń 50 paıyzdan astamy qazirgi qalyptasqan normaǵa deıin salynǵan. Eski ǵımarattar kóp. Qurylys qar­qyndy damyp keledi. Halyq sanynyń artýy qala qaýipsizdigin kúsheıtýdi talap etedi. Álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, dál sıfrlyq tehnologııa­lar reaktıvti áreket etýden táýe­kel­derdi boljap basqarýǵa kóshý­ge múmkindik beredi. BIM, IoT jáne jasandy ıntellekt tehno­logııalarynyń kómegimen qos sıfrly táýekelder modeldeýge, ǵımarattardyń deformasııasyn boljaýǵa, nyǵaıtý sharalaryn usynýǵa qabiletti.

«Urban Digital Twin» jobasyn júzege asyrǵan Sıngapýr, Helsınkı, Dýbaı qalalarynyń damý barysy álemge aıan. Sol sııaqty zamanaýı basqarý júıe­­­le­ri seısmıkalyq aımaqtaǵy Almaty­ǵa enetin bolsa, onda qala «aqyl­dy» júıelermen bas­qaryla­tyn Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy shahar bolýy múmkin. Ǵalymdar pikirinshe, shahar­dyń qaýipsizdigin arttyrý úshin ortalyq bóliginde qos sıfrly qanatqaqty jobasyn iske asyryp, negizgi nysandarǵa deformasııa men diril sensorlaryn ornatý qajet. Munymen qosa sıfr­lyq ınjenerııa boıyn­sha mamandardy daıarlaý baǵdar­la­masyn ázirleý, sondaı-aq sáýlet­shiler men qutqarý qyz­met­terine qoljetimdi «seısmoturaq­tylyqtyń sıfrlyq kartasyn» jasaý da ózekti.

Sarapshylar mundaı tehnologııalar qaýipsizdikpen qatar, ǵımarattardy jóndeý men qaıta jańartý shyǵyndaryn azaıtyp, derekterge negizdelgen jańa qala basqarý mádenıetin qa­lyp­tastyratynyn aıtady. Bul baǵyttar 2035 jylǵa deıin ­sıfrly sheshimder men tehno­logııalardy paıdalanýdyń ma­ńyzdy ekenin kórsetip otyr. Almaty – taza ári ómir súrýge qaýipsiz qala retinde damýǵa tıis. Oǵan ǵylym, bıznes, ákimdik pen azamattardyń belsendiligi qajet.

Forsaıtqa mektep oqýshy­lary men stýdentter de qa­tys­ty. Olar ekologııalyq monı­to­rıngke arnalǵan mobıl­di qo­symshalardan bastap, shyǵa­ryn­dylardy avtomatty túrde baqy­laıtyn «jasyl kvartaldar» tujyrymdamasyna deıingi óz ıdeıa­laryn aıtty. Jas býyn turaqty damý qaǵıdattarymen oılap, bolashaqtyń qalasyn jaq­sartýdyń joldaryn usyndy.

ALMATY