«Bul dúnıede Romeo men Jýletta týraly hıkaıadan asqan muńdy povest joq» deıdi kóne zamannan jetken áıgili sóz. Osy bir máńgilik mahabbat týraly ańyz ǵasyrlar ótse de, óz mánin joımaı, kórermen júregin terbep keledi. Ýaqytqa baǵynbaıtyn áıgili tragedııa jaqynda Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq mýzykalyq drama teatry sahnasynda jańasha órilip, ózgeshe boıaýda kórermenin qýantty.
Ádebıet alyby Ábish Kekilbaevtyń kórkem aýdarmasynda qazaqsha sóılegen shyǵarma kórermenin eń áýeli osy til áýezdiligimen baýrap aldy. Aq óleńmen órilgen, beıne-lik boıaýy baı kórkem týyndy á degennen ózimen birge spektakl ishine elitip ala jóneledi.
Qoıylymnyń taǵy ereksheligi ujym izdenisine jańa tynys ákelý maqsatynda teatrǵa arnaıy shaqyrylǵan Reseıdiń teatr jáne kıno rejısseri Ulanbek Baıalıevtiń shyǵarmashylyq qoltańbasy der edik. Klassıkalyq pesalardy tosyn sheshimdermen jańasha túrlendirip usynatyn sýretkerlik tyń kózqarasymen tanylǵan rejısser atalǵan spektakldi sınema-epos janrynda jandandyrǵan eken. Bul degenińiz – vızýaldy kórkemdik pen teatrlyq eposty toǵystyratyn tyń baǵyt, kórermendi jańa álemge jeteleıtin erekshe tásil, ıaǵnı teatr álemin kınematografııalyq beıneleý tásilderimen baıytý. Kórermen sahnalyq qoıylymnan ǵana emes, jan-jaqty beınelengen kórkem álemge engendeı áser alady. Atap aıtsaq, jaryqtyń kúrdeli palıtrasy, mýzyka men plastıkanyń úndesýi, kadr sekildi san qubylatyn sahnalyq mızanssenalar – bári-bári tragedııany jańa kórkemdik bıikke shyǵarǵan jarqyn sheshimder.
«Shekspırdiń tili – bolmysqa tikeleı qaraý. Men úshin bul shyǵarma – qoǵamdaǵy qaıshylyqtar men adam janyndaǵy náziktiktiń qaqtyǵysy. Bizdiń nusqa sezimniń tazalyǵyn qorǵaý týraly. Meni «Romeo men Djýlettany» orys tiline aýdarǵan Borıs Pasternaktyń «О́shpendilik pen meıirimdilik» degen sózi shabyttandyrdy. Kópshiligi bul shyǵarmadan mahabbat qasiretin ǵana kóredi. Biraq óshpendilik jaılaǵan qazirgi zamanda, memleketter arasyndaǵy soǵystar, otbasyndaǵy janjaldar kóbeıip turǵanda adamzatty mahabbat qana emes, meıirimdilik te qutqarady. Sol sebepti de «Romeo men Jýlettany» teatr sahnasynda jańa qyrynan usynýǵa umtyldyq», deıdi rejısser tól saraptaýyndaǵy spektakldiń negizgi maqsatymen bólisip. Ulanbek Baıalıevtiń aıtýynsha, qoıylymnyń kórkemdik tili kınematograf pen eposqa jasalǵan ısharalarǵa toly.
«Másele tek dınamıkada emes. Bul – kınematograf pen epos syndy máńgilik janrǵa jasalǵan qurmettiń belgisi. Eń qyzyǵy, bul tásil qazaqy bolmysqa – onyń temperamentine, danalyǵyna, beıneni tereń qabyldaıtyn tabıǵatyna sátti úılesti. Biz aıtýly qoıylymda eýropalyq oılaý men azııalyq dúnıetanymdy toǵystyrýǵa tyrystyq», deıdi rejısser.
Iá, spektakldiń kórkemdik sheshimin jasaý – úlken shyǵarmashylyq eńbekti talap etetin kúrdeli úderis. Bul mindetti qoıýshy sýretshi Qanat Maqsutov abyroımen atqaryp shyqqan. Ol sahnany tek dekorasııa emes, keıipkerler taǵdyryn jetkizetin poetıkalyq keńistikke aınaldyrǵan. Sol sekildi spektakldiń ajaryn ashý úshin kostıýmder toptamasyn sátti jasaqtaý da spektaklge erekshe salmaq beredi. Bul turǵydan kelgende, teatr men «JADO» sán úıiniń shyǵarmashylyq kollaborasııasy sán óneri men sahnalyq estetıkanyń sátti toǵysy desek, artyq aıtqandyǵymyz emes. Belgili dızaıner Jadyra Sahıeva men jas daryn Aqbota Qapsalań daıyndaǵan kostıýmder ár keıipkerdiń minezin ashyp, qoıylymnyń kórkemdik atmosferasyn tereńdetken.
«Bul qoıylymda qazaqy naqyshpen baıytylǵan «Romeo men Djýletta» múlde basqa únmen sóıleıdi. Tanys tragedııa, óshpendilik pen taǵdyr týraly hıkaıa kórermenge júrekke jaqyn jańa boıaý bederinde kórinedi. Al sahnalyq keńistik pen kostıýmderde beınelengen ulttyq naqysh – oıý-órnek, mata faktýrasy, boıaýlar úılesimi qoıylymnyń rýhanı álemin erekshe aıqyndaıdy. Qazaqtyń bolmysyna jaqyn tabıǵı túster men ádet-ǵurpyn eskere otyryp jasalǵan ár detal kórermenge túsinikti, júregine jyly tıetin kórkem eposqa aınaldy dep oılaımyn. Qazaqy bolmyspen tereń úndesken oıýlar, ulttyq mata, reńk úılesimi – sahna sáni ǵana emes, keıipkerlerdiń jan dúnıesin, mahabbat pen taǵdyrdyń kúrdeliligin kórkem tilmen jetkizetin qural», deıdi dızaıner Jadyra Sahıeva.
Dızaıner atap ótken kórkemdik talǵam spektakl mýzykasynan da aıqyn ańǵaryldy. Kompozıtor Oljas Dálelhan tragedııanyń názik lırızmin, taǵdyrsheshti sátterdiń dramalyq qýatyn áýen arqyly sátti sóılete bilgen. Spektaklde qazaqy áýen men klassıkalyq yrǵaqty toǵystyra bilgen teatrdyń «Theatre Avenue» bendi súıemeldeıdi. Jandy mýzyka ár kórinis pen sezimge dem berip, kórkemdikti eseleı túsken. Muny kórermendi tolyqtaı sahnalyq álemge engizýdiń eń áserli tásilderiniń biri dep bilemiz. Al horeograf Saltanat Suńǵat plastıkalyq tildiń kórkemdigin arttyryp, sahnalyq áreketterdiń áser etý qýatyn kúsheıtse, qaqtyǵys kórinisterin Bekzat Baǵytjanov shynaıy ári sheber qoıa bilgen.
Sonymen qatar «Romeo men Jýletta» sóz bolǵanda spektakldiń eń mańyzdy plastıkalyq elementteriniń biri – jaryq týraly aıtpaı ketýge bolmaıdy. Bul turǵydan kelgende jaryq qoıý mamandary Arsenıı Makarov pen Azamat Bekbembetov izdenisi kórermenin estetıkalyq ásem áserlerge jeteleıdi. Sýretshiler qoıylymnyń ishki rıtmi men sezimdik dınamıkasyn utqyr ustap, tragedııanyń ár sátin kórkem tilmen sóılete bildi.
Spektakl bolǵannan keıin, álbette, akterlik oıynnyń mańyzyn eshqandaı kórkemdik sheshim almastyra almaıtyny haq. Bul – qoıylymnyń eń urymtal tusy. Keıipkerlerdi bekitýde rejısser tańdaýy dóp túsken. «Qallekı» teatrynyń kileń «sen tur, men ataıyn» degen saıdyń tasyndaı saqa sahnagerleriniń ǵalamat akterlik ansambli shynymen-aq kórermenine qaıtalanbas rýhanı kóńil kúı syılaıdy. Ásirese erli-zaıypty Kapýlettıler – Erjan Nurymbet pen Saıa Toqmanǵalıeva sheberligi kórermendi birden baýrap aldy. Olardyń arasyndaǵy názik sezim men ishki shıelenis, mahabbat pen otbasylyq mindetterdiń qaqtyǵysy shynaıy kórinip, qoıylymdy kórkemdik bıikke kóterdi. Al Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurken О́teýil somdaǵan Pirádar beınesi – úılesimdi úshtikti tolyqtyryp, sahnalyq dınamıkany jańasha bıikke kóterdi. Sahnagerlerdiń ózara úılesimi, kózge kórinbeıtin ishki baılanysy spektaklge erekshe kórkemdik qýat syılap, qoıylymnyń tereńdigin baıyta tústi. Kórermen olardyń ár qımylynan, ár dıaloginen keıipkerlerdiń jan dúnıesin, sezim men taǵdyrdyń kúrdeliligin túsinip, túısindi. Bul úshtik sahnaǵa dem berip qana qoımaı, qoıylymnyń kórkemdik sapasyn beınelilik bıiginde sátti saraptaı bildi dep senimmen aıta alamyz. Sol sekildi spektaklde kóp ishinen daralanyp, erek izdenisimen este qalǵan, akterlik múmkindigimen tánti etken taǵy bir jas akter – Merkýsıo rólindegi Ulan Qabyldy da aıryqsha atap ótkimiz keledi. Ártis boıyndaǵy teń órilgen ishki hám syrtqy plastıka, ún úılesimi – barlyǵy kórermenin birden baýarap áketti. Botagóz Maqsutova sahnalyq ómir syılaǵan Sút ana beınesiniń de qoıylymnyń kóńil kúı boıaýyn arttyrýdaǵy róli zor.
Sonymen qatar spektakldiń bas keıipkerleri – qos ǵashyq Romeo men Jýlettanyń názik sezimin sahnaǵa jetkizý – ár rejısser men akter úshin úlken jaýapkershilik. Romeony teatrdyń jar ártisteri – Bıbarys Orman men Aqjol Mamyr keıiptese, Jýletta jaýapkershiligi Sıtora Anvarova men Saıda Saǵynovaǵa júktelipti. Árqaısysynyń izdenisinen keıipkeriniń kóńil túkpirindegi sezimin, mahabbattyń názik te aýyr halin óz júrekterinen ótkizip, kórermenine barynsha shynaıy jetkizýge tyrysqan talpynysyna kýá boldyq. Jas akterlerdiń shynaıylyǵy qoıylymnyń júrek lúpilin anyq sezindiretin basty kúsh desek, sol qýat premeranyń eki kúninde de sahna jaqtan aıqyn sezildi. Osy úshin de barsha shyǵarmashylyq quramǵa qoshemet deımiz. Toqeterin túıgende, Ýılıam Shekspırdiń «Romeo men Jýlettasy» – ǵasyrlar ótse de, óz qunyn joımaıtyn klassıkalyq týyndy. «Qallekı» teatrynyń jańa premerasy sol taýsylmas mahabbat ıdeıasyn búgingi zaman tilinde sóıletken syrshyl spektakl bıiginde ún qatty.