Birazdan beri orta bilim júıesinde birqatar pánderdi biriktirip oqytý týraly aıtylyp keledi. Algebra men geometrııany – «matematıka», hımııa, fızıka, bıologııa – «jaratylystaný ǵylymdary», dúnıejúzi tarıhy men quqyq negizderin «áleýmettik ǵylymdar» pánine biriktirý kózdelgen. Qazirgi tańda memlekettik jalpyǵa mindetti bilim standarty aprobasııadan ótip jatyr. Jaqynda Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova pánderdi biriktirip oqytýdy qaıta qaraýdy qajet etetinin ári maqsaty men taqyryby bólek pánderdiń árqaısysyn jeke pán retinde derbes oqytý týraly aıtqan-dy.
Bul pán dara oqytylýy kerek
Matematık-ǵalym, 30-dan astam ǵylymı ádistemelik eńbektiń, orta bilim beretin mektepke arnalǵan geometrııa oqýlyǵynyń avtory, professor Jetkerbaı Qaıdasov balalardyń matematıka men geometrııa, hımııa men fızıkaǵa qyzyǵýshylyǵy pánderdiń júıeli ári qyzyqty ótýine baılanysty ekenin jetkizdi.
– Geometrııa kúrdeli pánniń qatarynda ekeni moıyndalǵan. Al matematıkanyń damyp, ǵylym retinde qalyptasýynda geometrııa úlken ról atqarady. Qazirgi «ınformatorlar» geometrııalyq bilim mazmunynyń dıdaktıkalyq problemalaryn zertteýdiń ornyna, mekteptegi geometrııanyń júıeli kýrsynan bas tartýdy usynyp jatyr. О́skeleń urpaqqa ǵylymı jaratylystanýdan bilim berýde geometrııanyń alatyn orny erekshe. Mekteptegi geometrııalyq bilim berý men joǵary oqý ornyndaǵy geometrııa pániniń mazmunyndaǵy úılesimdilikti qajetti deńgeıde sheshpeı, geometrııalyq bilim berý máselesin sheshý múmkin emes. Sońǵy jyldary mektep bitirýshilerdiń geometrııalyq biliminiń tómendigine qatysty syn jıi aıtylady. Oǵan mektepte saǵat sanynyń, ulttyq biryńǵaı testileý tapsyrmalarynda geometrııalyq esepterdiń az bolýy da sebep bolyp otyr. Geometrııany tereńdetip oqytýdyń ártúrli formasy men ádisi bar. Qandaı oqýlyq jazylsyn, qandaı ádistemelik nusqaýlar berilsin geometrııany oqytýdaǵy negizgi maqsat – oqýshynyń oılaý daǵdysyn damytý, – deıdi professor.
Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebiniń algebra jáne geometrııa pániniń muǵalimi, pedagogıkalyq ǵylymdar magıstri Qalmas Amangeldiuly geometrııa men algebra oqýshylardyń ártúrli oılaý deńgeıin qalyptastyratynyn aıtady.
Geometrııa – fızıka, ınformatıka, syzba jáne sáýlet óneriniń negizi. Durys geometrııa bolmasa, oqýshylardyń vektorlar, optıka, mehanıka, kınematıka jáne statıka týraly túsinigi nasharlaıdy. Olar syzbalar, dıagrammalar jáne modeldeý kezinde qıyndyqqa tap bolady. Keıbir tapsyrmalar tereń geometrııalyq daǵdylardy qajet etetindikten, olımpıadalardaǵy nátıjeleri men UBT-daǵy kórsetkishi tómendeıdi. Geometrııanyń az kólemde oqytylýy STEM óristerindegi sapanyń tómendeýine, biriktirilgen kýrs sózsiz dáleldemelik bazanyń qysqarýyna ákeledi. Geometrııa – dáleldeýdi jáne logıkalyq tizbekterdi qurýdy júıeli túrde úıretetin pán. Halyqaralyq tájirıbege súıensek, Fınlıandııa, Sıngapýr, Ońtústik Koreıa, Japonııa, Fransııa, Germanııa, AQSh-ta geometrııa jekelegen baǵdarlama nemese kýrsqa bólingen. Sebebi dáleldi geometrııa oqýshylardyń matematıkalyq mádenıetin nyǵaıtady. Ýnıversıtetterde (ınjenerııa, IT, jaratylystaný ǵylymdary) vektorlyq geometrııa, trıgonometrııa, analıtıkalyq geometrııa, teńdeýler men fýnksııalardy talap etiledi. Eger irgetasy álsiz bolsa, ýnıversıtetter talapkerlerdiń bilim sapasyna shaǵymdanady. STEM salasyndaǵy elimizdiń básekege qabileti tómendeıdi. Memlekettiń alǵa qoıyp otyrǵan sıfrlandyrý saıasatyn, IT jáne ınjenerııany kúshti matematıkalyq negizsiz damytý múmkin emes, – dedi pedagogıkalyq ǵylymdar magıstri.
Oqýshylar syzýdan qınalady
Almaty oblysy, Qarasaı aýdany M. Ǵabdýllın atyndaǵy orta mekteptiń matematıka pániniń muǵalimi, pedagog-sheber, pedagogıka ǵylymdarynyń magıstri Ámirhan Kıbar oqýshylar syzý pániniń oqytylmaýynan syzýǵa qınalatynyn tilge tıek etti.
Buryn syzý páni respýblıka mektepteriniń barlyǵynda derlik oqytylatyndyqtan, syzý pániniń О́geometrııa pánin oqytýǵa kóp yqpaly tıdi. Iаǵnı 9-synyptyń syzýynda keńistiktik, 10-11-synypta ótetin kólemdik deneler, pıramıda, prızma, shar, sılındr, konýs týraly alǵashqy túsinikter 9-synypta berilip, denelerdiń jazbalary jasalyp, kórinisteri zertteletin, úıretiletin. 9-synyptan syzýdy alyp tastaǵannan keıin 10-11-synyptaǵy geometrııany balalarǵa túsiný qıynǵa tústi. Álbette, muǵalim tarapynan deneler týraly aıtylady, túsindiriledi. Sondyqtan 9-synyptan bastamalyq kýrs retinde syzý páni asa qajet. Syzý pániniń qazirgi kezde oqytylmaýynan balalar geometrııany jetkilikti meńgere almaı júr.
Qazir oqýshylar ınternettiń damýyna qaraı barlyǵyn ózi sheship beretin baǵdarlamalarǵa ıek súıep aldy. Syzý syzýdan da oqýshylar kóp qınalady. Búginde syzýdy syzyp beretin onlaın baǵdarlamalar kóp. Buryn ondaı baǵdarlamalar bolmaǵandyqtan, oqýshylar qolmen syzý syzatyn. Muǵalimder de sony talap etetin. Al qazir oqýshylardyń syzýǵa qınalýy syzý pániniń oqytylmaýymen tikeleı baılanysty bolýy múmkin. Syzý páninde syzbanyń ádemiligine, syzba talaptarynyń saqtalýyna mán beriledi. Barlyq buryshy men ólshemi naqty bolýǵa tıis. Oqýshylar syzý syza almaǵandyqtan, geometrııany oqýǵa da qınalady. Geometrııa páninde syzba durys salynsa, ol eseptiń toqsan paıyz durys shyqqany. Iаǵnı durys salynǵan syzba esepti de durys shyǵarýǵa yqpal etedi, – dedi matematıka pániniń muǵalimi.
Túıin: Osy aptada Ulttyq ǵylym akademııasynda ótken II halyqaralyq jas ǵalymdar kongresinde Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova sońǵy ýaqytta jaratylystaný pánderin biriktirip oqytýǵa baılanysty qoǵamda týyndaǵan túıtkildi máselege núkte qoıylǵanyn jetkizdi. «Bizdiń maqsatymyz – mektep jasyndaǵy balalarǵa fýndamentaldy bilimdi tereń ári júıeli meńgerýge tolyq jaǵdaı jasaý. Iаǵnı pánderdi biriktirý reformasy búginnen bastap toqtatylatyn bolady», dedi mınıstr. Endi maqalada aıtylǵan máselege oraı, ıaǵnı algebra men geometrııanyń derbes pán retinde qalyp, syzý pániniń óz deńgeıinde oqytylýy da nazarǵa alynsa, ustazdar kótergen ózekti máseleniń sheshiminiń tabylǵany dep bilemiz.