Kórnekti abaıtanýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Mekemtas Myrzahmetulynyń ǵylymı murasyna arnalǵan respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ǵalymnyń týǵan jerinde ótti.
Túrkistan óńiriniń Túlkibas aýdanynda «Táýelsizdik qundylyqtary: ótkenge taǵzym, bolashaqqa amanat» taqyrybynda ótken konferensııaǵa memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, Jazýshylar odaǵynyń ókilderi, joǵary oqý oryndarynyń rektorlary, ǵalymdar, pedagogter, Mekemtas Myrzahmetulynyń shákirtteri qatysty. Konferensııada ǵalymdar sanaly ǵumyryn ǵylymǵa arnap, uly aqyn Abaı ilimin, Qoja Ahmet Iаsaýıdiń hıkmetterin, zańǵar jazýshy Muhtar Áýezov pen dańqty qolbasshy, jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń ómiri men shyǵarmalaryn zerttegen Mekemtas Myrzahmetulynyń ǵylymı eńbekteri men tarıhı maqalalaryna jan-jaqty taldaý jasap, oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Parlament Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń, Prezıdenttiń ishki saıasat máseleleri jáne kommýnıkasııalar jónindegi kómekshisi Arman Qyryqbaevtyń jáne birqatar oblys ákimderiniń ǵylymı-praktıkalyq konferensııaǵa joldaǵan quttyqtaý hattary oqyldy.
Jıynda ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, akademık Orazaly Sábden Mekemtas Myrzahmetulynyń Abaıdy ǵylymı turǵyda tanytqan eńbegine toqtalyp, birqatar usynys-tilekterin ortaǵa saldy. «Abaıdy tanytqan eki adam desek, biri – Muhtar Áýezov ádebı turǵyda, ekinshisi – Mekemtas Myrhazmetuly ǵylymı turǵyda tanytty. Mınıstrlik mekemtastaný ıdeıasyn qoldap, qarjy bóletin bolsa, Mekemtas Myrzahmetuly eńbekterin zertteý boıynsha doktorlyq qorǵalýǵa tıis. Atyraýda ótken Ulttyq quryltaı otyrysynda Abaıdy baldyrǵandarǵa balabaqshadan bastap úıretý qajettigin aıtqan edim. Uly Abaı: «Aqyl, qaırat, júrekti birdeı usta» deıdi. Sonda elden bólek «tolyq adam» bolasyń. Osy oraıda, abaıtaný, mekemtastanýdy mektepte oqytý, fakýltatıvtik sabaqtar ótkizý qajet. Iаǵnı Turar Rysqulov, Baýyrjan Momyshuly, Mekemtas Myrzahmetuly, Sherhan Murtaza, Marhabat Baıǵut syndy tulǵalardy taný, zertteý, nasıhattaý Túlkibastan bastalýǵa tıis», dedi akademık Orazaly Sábden. Al Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ rektory Janar Temirbekova ǵalymnyń ýnıversıtette «Iаsaýıtaný» atty arnaıy kýrs oqýdy alǵash qolǵa alýǵa, Iаsaýı ilimi men murasyn zertteıtin ǵylymı zerthana, keıinnen ortalyq ashýǵa qosqan erekshe úlesin atap ótti. Sondaı-aq ǵalymdar «Abaıdyń tolyq adam ilimi M.Myrzahmetuly zertteýlerinde», «Abaıtanýshy ǵulama», «Mekemtas Myrzahmetuly jáne Abaıdyń adamgershilik ilimi», «Mekemtas Myrzahmetuly jáne Abaıtanýdyń keıbir máseleleri», «Ustaz» taqyryptarynda taǵylymy tereń baıandamalar jasady. «Konferensııada ǵalym Mekemtas Myrzahmetulynyń eńbekteri jan-jaqty aıtylyp, ǵylymı baǵalar berildi. Ǵalym aǵamyzdyń eńbekterin dáripteý, nasıhattaý maqsatynda osyndaı basqosýlar jıi ótkizilý qajet dep bilemin», dedi konferensııany júrgizip otyrǵan Sherhan Murtaza atyndaǵy Halyqaralyq Taraz ýnıversıtetiniń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Mahmetǵalı Sarybekov. Jıyndy saıası ǵylymdar doktory, Sherhan Murtaza atyndaǵy qaıyrymdylyq qordyń tóraǵasy Qaırat Aıtbaı qorytyndylady.
Sondaı-aq konferensııa aıasynda Mekemtas Myrzahmetulynyń shákirtteri shyǵarǵan qos kitaptyń tusaýy kesildi. Zańǵar ǵalym M.Myrzahmetulynyń «Tolyq adam ilimi» atty zertteýleri engen kitapta Abaıdyń adamgershilik murattaryna taldaýlar jasalyp, Shyǵys mádenıetine qarym-qatynasy ǵylymı turǵyda júıelengen. Al J.Shoıynbettiń «Mekemtas Myrzahmetuly – Abaı jolymen» atty jınaǵy ǵalymnyń ómiri men ǵylymı shyǵarmashylyq jolyn zerttegen abaıtanýshy ǵalymdardyń eńbekterinen qurastyrylǵan. Aıta keterligi ǵalymnyń shákirtteri atalǵan kitaptardy óz qarjysyna shyǵaryp, osylaısha ustazǵa degen erekshe qurmetin bildirgen.
Ǵalym Murat Mekemtasuly ákesi týraly estelik aıtyp, resmı qujatta týǵan jyly «1930 jyl» dep jazylǵanymen kemeńger tulǵa Mekemtas Myrzahmetuly 1928 jyly dúnıege kelgenin, musylmansha jyl sanaý boıynsha abzal da abyz ǵalym dúnıeden 100-ge qaraǵan shaǵynda qaıtqanyn, ǵasyr jasaǵan ǵulamanyń ǵıbratty ǵumyry keıingi urpaqqa ónege ekenin, Mekemtas Myrzahmetuly ósıeti boıynsha súıegi kindik qany tamǵan qasıetti de kıeli Túrkistan óńiriniń Túrkibasy topyraǵyndaǵy Shiltóbe (Shóltóbe) qorymyna qoıylǵanyn, sondaı-aq ǵalymnyń amanatymen Abaıdyń «Ádilet pen aqylǵa Synatyp kórgen-bilgenin, Bildirer alys, jaqynǵa Solardyń sóıle degenin» degen óleń joldary zıratyna qoıylǵan tasqa oıyp jazylǵanyn aıtty. Túrkibasy tórindegi tarıhy tereń qorym búginde «Shiltóbe – Mekemtas bıigi» dep atalady.
Aıta ketelik, Shóltóbe qorymy jóninde derekter V–VIII ǵasyrlardan bastalady. Mekemtas Myrzahmetuly Shóltóbe qorymyna «Shiltóbe» dep durys ári tarıhı ataýdyń qaıtarylýyna uıytqy boldy. «Shil» parsy tilinen aýdarǵanda «qyryq» degen uǵymdy bildiredi. Osydan qazaqta: «shildehana», «shilde aıy – 40 kún» degen uǵymdar shyqqan. Iаǵnı Mekemtas Myrzahmetuly «Shil, shilten» maǵynalaryn tereńinen zerttep-zerdelep, uǵymyn aıqyndady.
Taǵylymdyq is-shara sońynda «Shiltóbe – Mekemtas bıigi» taǵzym kesheninde ǵalymnyń rýhyna Quran baǵyshtalyp, aýdan ortalyǵy T.Rysqulov aýylynda as berildi.
Túrkistan oblysy