Keıingi jyldary elimizdiń jas ǵalymdary álemniń jetekshi ýnıversıtetterinde ǵylymı dárejeler alyp, otandyq ǵylymnyń abyroıyn arttyryp keledi. Solardyń biri – «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasy aıasynda Ulybrıtanııadaǵy Nottıngem ýnıversıtetinde doktorlyq oqýyn sátti aıaqtaǵan Baýyrjan Qazıev. Ol jýyrda Ulybrıtanııada PhD Viva qorǵaýynan súrinbeı ótip, bilim salasy boıynsha fılosofııa doktory (PhD in Education) ǵylymı dárejesin aldy. Bul – jeke jetistik qana emes, elimizdiń bilim salasynyń halyqaralyq deńgeıde moıyndalýy bolmaq.
Onyń halyqaralyq akademııalyq joly Nıýkasl ýnıversıtetindegi akademııalyq aǵylshyn tili kýrstarynan bastalyp, 2016–2017 jyldary Manchester ýnıversıtetinde magıstratýrada jalǵasty. Álemniń úzdik 30 ýnıversıtetiniń qataryna kiretin bul oqý ornyn Baýyrjan Qaıyrbaıuly úzdik dıplommen támamdady. Keıin «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly Nottıngem ýnıversıtetinde doktorantýraǵa túsip, bilim salasyndaǵy ǵylymı zertteýin júrgizdi. «Bul akademııalyq doktor dárejesin alýda «Bolashaq» baǵdarlamasynyń bergen múmkindigin aıtyp ótý kerek. Sebebi osy múmkindik arqyly álemniń úzdik ýnıversıtetinde ǵylymı zertteý júrgizip, álemdegi ataqty professorlardan sabaq alyp, solardyń jetekshiligimen jumys júrgizdim. Nottıngem ýnıversıteti QS reıtıngi boıynsha álemdegi úzdik 100 ýnıversıtettiń qataryna kiredi. Bilim salasyn basqarý boıynsha ataqty professorlar Tonı Býsh, Krıstofer Deı, Pát Tompson, Tobı Grını, Keı Fýller syndy mamandardan sabaq alyp, olarmen birge jumys jasaýǵa múmkindik aldym. Meniń doktorlyq ǵylymı jetekshilerim professor Tobı Grını (Toby Greany) men professor Pát Tompson (Pat Thomson) boldy. Bul kisiler bilim salasyndaǵy kóshbasshylyq boıynsha myqty mamandar. Solardyń arqasynda doktorlyq zertteýimdi sátti qorǵadym. Zertteý jumysym týraly aıtsam, meniń doktorlyq zertteýimniń taqyryby «Qazaqstandaǵy jalpy bilim beretin mektepterdegi kóshbasshylyq uǵymy men tájirıbesi» dep atalady. Bul dıssertasııalyq jumys elimizdegi jalpy bilim beretin mektepterdegi bilim berý kóshbasshylyǵynyń tujyrymdamasy men tájirıbesin qarastyrady. Bilim salasyndaǵy halyqaralyq zertteýler aıtarlyqtaı kóp bolǵanymen, postkeńestik jáne Ortalyq Azııa aımaqtaryndaǵy bilim salasyndaǵy kóshbasshylyqqa baǵyttalǵan zertteýlerdiń jetispeýshiligi baıqalady», deıdi ol.
Onyń aıtýynsha, bul fenomenologııalyq zertteý elimiz mektepterinde kóshbasshylyqtyń qalaı tujyrymdalyp, uıymdastyrylatynyn, sondaı-aq ony qalaı júzege asyryp, ınstıtýsıonaldyq erejeler men normalardyń bilimdegi kóshbasshylyq tájirıbesin qalaı qalyptastyratynyn zertteıdi. Sol úshin de atalǵan zertteý ártúrli kontekste ornalasqan úsh mektepke: aýyldyq, qalalyq, aýdandyq mektepterge baǵyttalǵan jáne de sapalyq zertteý dızaınyn qoldanady. Derekter mektepterdegi joǵary basqarýshy qurammen, ata-analarmen jartylaı qurylymdalǵan suhbattar jáne muǵalimdermen fokýs-toptyq talqylaýlar arqyly jınalady.
«Bul fenomenologııalyq zertteý bilim salasyndaǵy tájirıbede ıerarhııalyq, bıýrokratııalyq dástúrler men demokratııalyq, kontekske beıimdelgen kóshbasshylyq tájirıbeleri arasyndaǵy ózara baılanysty kórsetedi. Bul doktorlyq dıssertasııa bilim salasyna aıtarlyqtaı úles qosady. Birinshiden, bul zertteý Qazaqstandaǵy bilim kóshbasshylyǵy týraly empırıkalyq negizdelgen aqparat beredi, osylaısha batystyq emes konteksterdegi bilim kóshbasshylyǵyn túsinýge úles qosady. Ekinshiden, bul zertteý memlekettik saıasat pen mektep deńgeıindegi tájirıbeler arasyndaǵy ózara árekettesýdi taldaý úshin jańa ınstıtýsıonalızm teorııasyn paıdalanady. Úshinshiden, bul zertteý Ortalyq Azııadaǵy Qazaqstan konteksindegi bilim kóshbasshylyǵyna qyzyǵýshylyq tanytqan saıasatkerler men mamandarǵa túsinik beredi», deıdi Baýyrjan Qaıyrbaıuly.
Ol zertteý jumysyn jasaı júrip, Anglııada túrli salada jumys isteýge múmkindik aldy. Eń alǵashqy jumysy bilimdegi kóshbasshylyq jáne menedjment mamandyǵy boıynsha magıstratýrada oqıtyn stýdentterdiń kýrstyq jumystaryn tekserýden bastaldy. Sodan soń keıipkerimizdi ataqty professor Krıstofer Deı (Christopher Day) óziniń «Bilim salasyndaǵy tıimdi kóshbasshylyq jáne ózgeris» modýlinen (páninen) sabaq berýge shaqyrdy. Ol – dúnıejúzi boıynsha Bilimdegi kóshbasshylyq jáne menedjment boıynsha jazylatyn akademııalyq jarııalanymdarda eń kóp silteme jasalynatyn úzdik úsh avtordyń biri. Sondyqtan mundaı myqty mamannan shaqyrtý alý qazaq balasyna úlken maqtanysh bolsa, bir jaǵynan syn-tegeýrin boldy. Sol sátti ol: «Men alǵashynda aǵylshynsha deńgeıim jete me dep qoryqtym. Biraq professor seniń óte myqty tájirıbeń bar, magıstrlerge sabaq berýge laıyqsyń degende qýanyp, ózime degen senimim artty. О́zimniń myqty tustarymdy bilimdegi bilikti sarapshylar baǵalap jatqan kezde ǵana uǵyndym. Sondyqtan da bizdiń eldegi muǵalimderdiń tájirıbeleri, oqytý ádisteri óte joǵary ekenine kózim jetti», degen maqtanysh sezimmen baıandap berdi.
Bunymen qoımaı, Baýyrjan Qaıyrbaıuly Anglııanyń bastaýysh jáne negizgi mektepterinde de sabaq berip, ózine jáne mamandyǵyna kóptegen tájirıbe jınady. Onyń maqsaty – aǵylshyn eliniń bilim júıesin tereńirek bilý. Osylaısha, ol jumys barysynda kóptegen aıyrmashylyq, uqsastyq, artyqshylyq pen kemshilikti baıqaıdy. Aǵylshyndardyń balalardy 4 jastan bastap kitap oqytyp, esep shyǵartyp, jazý jazdyrtatynyn kóńiline túıedi. Onyń aıtýynsha, Anglııa mektepterindegi oqytý júıesinde kemshilikteri de jeterlik. Mysaly, olarda fızıka, hımııa, bıologııa sabaqtary biriktirilgen. Alaıda bul pán boıynsha oqýshylardyń bilim deńgeıleri óte tómen, sebebi oqýshylar ózderi ne oqyp jatqandaryn túsine bermeıdi. «Eń qyzyǵy, sol ǵylym sabaǵyn deneshynyqtyrý muǵalimi de berip júr. Bul jaǵynan kelgende bizdiń eldegi bul pánderdi bólek oqytý júıesi durys dep túsinemin. Qazirgi tańda Anglııa úkimeti osy júıeniń durys emes ekenin túsinip, pánderdi bólek oqytýǵa kóshý máselesin qarastyryp jatyr», deıdi ol.
Qazir ol Nottıngem ýnıversıteti halyqaralyq kolledjinde sabaq berip júr. Onyń jetekshiligimen stýdentter aǵylshyn tilin jetildirip, magıstratýraǵa daıyndalyp júrgen stýdentterge zertteý jobasy modýlin oqytady.