Besjyldyqtyń bes kúni
Innovasııalar
«Innovasııalar eńbek ónimdiligi men tıimdiliginiń kúrt kóterilýine ákelýi tıis. Memleket ınnovasııalardyń ósýin yntalandyrýda. Sońǵy bes jylda bul salany qoldaý úsh ese ósip, 50 mıllıard teńgege deıin jetti. Bálkim, absolıýttik sandyq turǵydan alǵanda, bul áli kóp te emes shyǵar, biraq ósim dınamıkasynyń ózi kóp nárseni kórsetedi. Ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq ázirlenimderge (ǴZTKÁ) jumsalǵan shyǵyn kólemi 49 mıllıardtan 74 mıllıard teńgege deıin ósti. Munyń 30 mıllıard teńgesi jeke sektordyń qarjylandyrýy esebinen qosyldy. Patenttik belsendilik jóninen Qazaqstan álemniń 141 eliniń ishinde 42-shi orynǵa ıe bolyp otyr. Elimizde ınnovasııalyq klasterler belsendi túrde qalyptastyrylýda».Nursultan NAZARBAEV,
2014 jyldyń 8 jeltoqsanyndaǵy Innovasııalyq damý
máseleleri jónindegi keńeste sóılegen sózinen.
DEREK PEN DÁIEK:
Memlekettiń ınnovasııalyq salaǵa bólgen qarjysynyń 1 teńgesine 1,38 teńge jekemenshik qarjysy tartyldy. 2014 jyly ınnovasııalyq granttardy alý úshin Tehnologııalyq damý agenttigine 7 039,4 mıllıon teńgeniń 280 tapsyrysy tústi. Táýelsiz saraptaý jumystarynyń qorytyndysynan keıin agenttik 38 usynysty maquldap, osy boıynsha jasalynǵan kelisimsharttardy qarjylandyrýǵa 641,1 mıllıon teńgeniń ınnovasııalyq grantyn bóldi. 2014 jyly onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda, ınnovasııalyq grant alý úshin ótinimder sany 50 paıyzǵa ósti. Munyń ózi elimizdegi osy saladaǵy belsendiliktiń arta túskendigin bildiredi jáne ınnovasııalyq ortadaǵy túsindirý, keńes berý jumystarynyń jaqsarǵandyǵyn kórsetedi. Granttyq qarjylandyrý tetigi áreket etken ýaqyttyń ishinde grantqa ıe bolýshylar 1100 jańa jumys ornyn qurdy, 930,3 mıllıon teńgeniń salyqtaryn tóledi. 33,3 mıllıard teńgeniń ónimderi shyǵarylyp, 83 ınnovasııalyq patent alyndy, 4 taýar belgisi tirkeýge alyndy. Buryn qoldaýǵa ıe bolǵan 18 joba boıynsha ónimder óndirý bastaldy. Salalyq konstrýktorlyq bıýrolar (SKB) boıynsha 2014 jyly 18,9 mıllıon teńgeniń taza paıdasy alyndy. Qazirgi kúni elimizde 4 SKB jumys isteıdi. Olar – «Kóliktik mashına jasaý salasynyń konstrýktorlyq bıýrosy» JShS, «Ken-metallýrgııa qural-jabdyqtarynyń konstrýktorlyq bıýrosy» JShS, «Aýyl sharýashylyǵy mashınalarynyń konstrýktorlyq bıýrosy» JShS jáne «Munaı-gaz qural-jabdyqtarynyń konstrýktorlyq bıýrosy» JShS. 2014 jyly salalyq konstrýktorlyq bıýrolar 73 konstrýktorlyq-tehnologııalyq qujattama keshenin ázirledi jáne eki keshendi satyp aldy. 8 ónim túri synaqtan ótti jáne 9 ónim túrine sertıfıkat berildi.Jańa ǵasyrdyń jańa salasy
Elimizde memlekettiń bastamashyldyǵy jáne belsendi qatysýymen buryn bizge beımálim bolyp kelgen ınnovasııa atalatyn jańa sala paıda bolyp, kúrt damyp keledi. Innovasııa – alǵa umtylǵan árbir damýshy eldiń bolashaqta júrer joly. Bolashaqtan óziniń osyndaı súrleýin taba almaǵan jáne ony dańǵyl jolǵa aınaldyra almaǵan elder HHI ǵasyrdaǵy ómir kóshiniń shańyn qaýyp qala bermek. Sondyqtan, Memleket basshysy bul máselege erekshe mán berýde. «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrǵan kezde biz tek ózimizdiń shıkizat baılyǵymyzǵa ǵana emes, sol baılyqtyń dem berýimen ósip shyǵatyn naq osy ınnovasııalyq salalarǵa arqa tireıtin bolamyz. Innovasııalyq jolǵa túsý – óte kúrdeli másele. Mine, sondyqtan da Qazaqstanda qazirgi kúni bilim men ǵylym salasyna reformalar júrgizilýde. Elimizdiń jastary shet memleketterdiń ozyq oqý oryndarynda oqytylýda. Intellektýaldyq mektepter ashylýda. Qol jetkizgen bir úlken jetistigimiz – Nazarbaev Ýnıversıtet damýdyń dańǵyl jolyna túsip, óziniń alǵashqy túlekterin ómirdiń úlken jolyna baǵyttady. Ekinshi besjyldyqta elimizdiń óńdeý ónerkásibine úlken ekpin beriletin bolady. Bul rette ınnovasııalyq saıasatta basty eki baǵyt belgilengen. Birinshisi – dástúrli salalardaǵy (metallýrgııa, geologııa, aýyl sharýashylyǵy jáne t.b.) tehnologııalyq artta qalýshylyqty eńserý qajet. Ekinshisi – robotty tehnıkalar, avtomattandyrý, ınjınırıng, mýltımedııalyq tehnologııalar sekildi ekonomıkanyń jańa salalaryn quryp, damytýdy basty nazarda ustaý. Osyǵan baılanysty elimizde jobalyq jáne venchýrlyq qarjylandyrý isi jolǵa qoıylýda. Onyń da birqatar jarqyn mysaldary bar. Máselen, Tehnologııalyq damý agenttigi (TDA) «Aspan telekom» kompanııasyn damytý isine qatysqan bolatyn. Qazirgi kúni bul kompanııa birqatar jetistikterge qol jetkizdi. Ol WiMax tehnologııalary arqyly ınternet jelisine qosylý qyzmetin kórsetedi. Bul kompanııaǵa TDA 2007 jyly 78,9 mıllıon teńgeniń ınvestısııasyn salǵan bolatyn. О́tken jyly ony 99,9 mıllıon teńgege satty. Sóıtip, 21 mıllıon teńgeniń ınvestısııalyq kirisin aldy. Sol sekildi «AV Metalls» JShS Romelt tehnologııalaryn paıdalana otyryp, shoıyn óndiredi. Jańa tehnologııalarmen jumys isteıtin osy kásiporyndy serpindi damytý úshin TDA 199,6 mıllıon teńgeniń ınvestısııalaryn quıdy. Qazirgi kúni ınvestısııalardyń qaıtarymy 219,4 mıllıon teńgege jetti. Ústimizdegi jyldyń sońyna deıin 117 mıllıon teńge alý josparlanyp otyr. Mine, osylardyń barlyǵy jobalyq jáne venchýrlyq qarjylandyrýdyń jarqyn kórinisteri. Innovasııalyq úderisterdi yntalandyrý maqsatynda 2014 jyly elimizde Astana ekonomıkalyq forýmynyń aıasynda IH Innovasııalyq kongress bolyp ótti. Oǵan álemniń 12 elinen 400 adam qatysty. Konkýrs qorytyndysynda birqatar sheteldik myqty kompanııalar men ınnovasııalyq baǵyttaǵy kelisimder men memorandýmdar jasaldy. 2014 jyldyń jeltoqsanynda Almaty qalasyndaǵy ınnovasııalyq klasterdi iske qosýǵa arnalǵan birqatar sharalar ótkizildi. Oǵan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qatysty.Tabystar tarıhy
Qazirgi kúni Qazaqstanda 8 óńirlik tehnopark jumys isteıdi. Olar Astana, Almaty, Shymkent, Qaraǵandy, Oral, О́skemen qalalarynda ornalasqan. 2014 jyly tehnoparkter qyzmet ete bastaǵan ýaqyttan beri birinshi ret 46,2 mıllıon teńge kóleminde taza paıda alyndy. Munyń syrtynda 2013 jylmen salystyrǵanda, ákimshilik shyǵyndar 18 paıyzǵa ońtaılandyryldy. Tehnoparkter aýmaǵynda ornalasqan rezıdentterdiń jalpy sany – 152. Olardyń 68,5 paıyzy ınnovasııalyq kompanııalar men jobalar bolyp tabylady. Qazirgi kúni ınnovasııalyq baǵytta damyǵan birqatar eldermen tyǵyz qarym-qatynastar ornatyla bastady. Olardyń qatarynda AQSh, Fransııa, Ońtústik Koreıa, Qytaı, Norvegııa jáne basqalar bar. Bes halyqaralyq tehnologııalar transferti ortalyǵynyń elimizge qyzmet kórsetýin qamtamasyz etý jónindegi jumystar jalǵasýda. Sonyń ishinde 14 birlesken joba júzege asyrylýda. Bulardyń 8-i ǵylymı-zertteý jobalary, 6-ýy mashına jasaý, metallýrgııa, energetıka, bıotehnologııa, farmasevtıka salalary boıynsha tehnologııalardy transfertteý jónindegi jobalar bolyp tabylady. Tehnologııalyq boljaý qorytyndysy boıynsha júzege asyrý úshin 175 tehnologııa tańdap alyndy. Olardy júzege asyrýdyń baǵdarlamasy ázirlendi. Negizinen ınnovasııalyq granttar arqyly júzege asyrý joly tańdaldy. Osyǵan sáıkes 800 mıllıon teńgege deıin grant berýdiń jobasy jasalyndy. El ishinde ónertapqyshtardy, ınnovasııalyq jańalyq týdyrýǵa qabileti mol adamdardy anyqtaý, olarǵa qoldaý kórsetý jumystary qolǵa alynǵan. Osy maqsatta 2014 jyly ónertapqyshtyq usynystardyń arasynan eń úzdikterin aıqyndaý maqsatynda arnaıy konkýrs ótkizildi. «Úzdik ónertapqyshtyq usynys» nomınasııasy boıynsha jeńimpaz dep Almaty qalasynyń turǵyndary Vladımır Sevostıanov pen Vladımır Abelensev tanyldy. Olarǵa ashqan jańalyqtary úshin 2 mıllıon 500 myń teńgeniń syılyǵy berildi. Basqa da birqatar ónertapqyshtardyń usynystary qarjylaı syılyqpen atap ótildi. О́nertapqyshtyq jańalyqtardy júzege asyrýdyń úzdik úlgisin «Volkovgeologııa» AQ kórsetti. Bul kásiporyn 216 mıllıard 654 mıllıon teńgeniń tıimdiligin bergen 138 ónertapqyshtyq usynysty júzege asyrǵan. Ashqan jańalyqtaryna sáıkes 41 ınnovasııalyq patentke ıe bolǵan. Betti ázirlegen Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».