Áýe bıletin qolyna ustap, saparǵa saqadaı saı otyrǵan jolaýshynyń ushaqqa otyrǵyzylmaı qalý oqıǵasy sońǵy jyldary jıiledi. Munyń astarynda «overbýkıng» dep atalatyn tájirıbe tur. Álemde keń taraǵan bul tásil endi Qazaqstanda da quqyqtyq turǵydan qatań rettele bastaǵan. Overbýkıng – naryq zańdylyǵy ma, álde jolaýshy quqyǵyn shekteý me? Overbýkıng jaǵdaıynda jolaýshy ne isteý kerek? Taqyrypty tarqatyp kóreıik...
Overbýkıng – áýe kemesindegi oryn sanynan artyq bılet satý tájirıbesi. Áýe kompanııalary statıstıkaǵa súıenip, keı jolaýshylar reıske kelmeı qalady degen boljammen qosymsha bılet ótkizedi. Bul tásil – bos oryn qaldyrmaý, shyǵyndy azaıtý, reıs rentabeldiligin arttyrýdy kózdeıdi.
Atalǵan tájirıbe alǵash ret 1950-jyldary AQSh-ta paıda bolǵan. Zertteýler boıynsha keıbir reısterde jolaýshylar tolyq jınalmaıtyny baıqalǵandyqtan, áýe kompanııalary tabysty arttyrý maqsatynda overbýkıng júıesin qoldana bastaǵan eken.
Overbýkıng zańsyz emes, ony Halyqaralyq áýe kóligi qaýymdastyǵy (IATA) retteıdi. Sondyqtan mundaı jaǵdaıǵa tap bolǵan jolaýshy ótemaqy talap etýge jáne óz quqyǵyn qorǵaýǵa quqyly. Statıstıkaǵa sáıkes, barlyq jolaýshylardyń shamamen 1%-y ǵana overbýkıngke ushyraıdy eken.
Álemdik iri tasymaldaýshylar mundaı júıeni burynnan paıdalanyp keledi. Ushaqtaǵy ár oryn – tabys kózi. Bir oryn bos qalsa, kompanııa shyǵynǵa batady. Sondyqtan «kelmeı qalatyn» jolaýshylar esebinen artyq bılet satý – kommersııalyq eseptiń nátıjesi.
Alaıda esep nátıjesi qate shyqsa qalaı bolmaq? Barlyq jolaýshy der kezinde áýejaıǵa kelgen kezde olardyń keıbiri oryn jetispeýshiligine tap bolsa, adam bıletimen de ushaqqa otyra almaıdy. Mine, másele osynda.
Halyqaralyq tájirıbe jáne Qazaqstandaǵy zańnamalyq ózgerisEýropa elderinde jolaýshy quqyǵy naqty qorǵalǵan. Eýroodaqtyń №261/2004 reglamentine sáıkes, tasymaldaýshy kináli bolsa, jolaýshyǵa 250-den 600 eýroǵa deıin ótemaqy tólenedi. Budan bólek, tamaq, qonaqúı, baılanys shyǵyndary qamtamasyz etiledi. AQSh-ta ótemaqy mólsheri naqty bekitilmegenimen, bılet quny tolyq qaıtarylady.
Al, Azııa elderinde talap ártúrli, biraq Túrkııa, BAÁ, Sıngapýr sekildi memleketterde eýropalyq úlgige uqsas júıe bar.
Sońǵy jyldary Qazaqstanda da overbýkıng saldarynan ushaqqa otyrǵyzylmaı qalǵandar sany artqan. Ásirese, mereke jáne demalys kúnderi, suranys joǵary baǵyttarda mundaı jaǵdaılar baıqalǵan.
Buǵan deıin jaýapkershilik tek halyqaralyq reısterge qatysty ǵana qarastyrylsa, Prokýratýranyń usynysymen Májilis Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodekske ózgeris engizip, jaýapkershilikti ishki reısterge de taratýdy maquldady. Endi jolaýshylardy, bagajdy jáne júkti tasymaldaý qaǵıdalaryn buzǵan áýe kompanııasyna 50 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salynady.
Nátıjesinde ishki reısterdegi quqyqtyq olqylyq joıyldy jáne tasymaldaýshylardyń táýekeldi kommersııalyq saıasatyna tejeý qoıyldy.
Ushaq ushpaı qalatyn kezder boladyUshaq ushpaı qalǵan sátterde jolaýshyny kelesi reıske aýystyrý qanshalyqty tez júzege asady degen suraq týyndaýy zańdylyq. Osy rette biz Vietjet Qazaqstan áýekompanııasyna saýal joldaǵan edik. Atalǵan kompanııanyń málimetinshe, baılanys ortalyǵyna nemese kompanııa ókilderine suraý jibergen mezetten bastap jolaýshy kelesi reıske aýystyrylady.
«Qazaqstanda kompensasııa retinde qaıta brondaý nemese aıyppulsyz qaıtarýdan bólek, áýe kompanııasy aldaǵy reıske arnalǵan 30 000 teńge somasy kólemindegi vaýcherdi usynady. Atalǵan vaýcherdi áýebılet satyp alý kezinde nemese qosymsha qyzmetterdi alý kezinde saıtta qoldanýǵa bolady», deıdi Vietjet Qazaqstan áýe kompanııasy ókilderi.
(Foto: vietjetqazaqstan.kz)
Eger reıs áýe kompanııasynyń kinásinen (tehnıkalyq aqaý, josparlaý qateligi, ekıpaj jetispeýi) oryndalmasa, jolaýshy – bılet qunyn tolyq qaıtarýǵa, balama reıspen tegin jetkizilýge, tamaq, qonaqúı, transfer alýǵa, zańnamaǵa saı aqshalaı ótemaqy talap etýge quqyly.
Eske salaıyq, Qaraǵandy qalasynyń turǵyny Vetnamǵa demalýǵa attanbaq bolǵan. Alaıda ushýǵa bir táýlik qalǵanda áýe tasymaldaýshy oǵan reıstiń toqtatylǵanyn habarlaǵan. Overbýkıng úshin saparǵa usha almaı qalǵan jolaýshy áýe kompanııasynan keltirilgen moraldyq zııan úshin ótemaqy óndirip aldy.
Overbýkıng: Qaraǵandylyq turǵyn áýekompanııasynan ótemaqy óndirip aldy
Al reıs aýa raıy, tótenshe jaǵdaı, áýejaıdyń jabylýy sekildi fors-major sebeptermen toqtatylsa, aqshalaı ótemaqy tólenbeıdi. Biraq bılet quny qaıtarylýy nemese basqa reıs usynylýy tıis.
«Áýe kompanııa overbýkıng sebebinen jolaýshyny tasymaldaýdan bas tartqan jaǵdaıda oǵan bıletti aıyrbastaý nemese qaıtarý quqyǵy jáne kompensasııalyq vaýcher beriledi. Kelesi reısti kútý kezinde qajet bolǵan jaǵdaıda áýe kompanııasy jolaýshyǵa tamaq jáne qonaqúıde ornalasý qyzmetin qamtamasyz etedi. Overbýkıng jaǵdaıynda jolaýshyǵa bıletti aıyrbastaý, qaıtarý, tamaqtaný jáne jatyn orynmen qamtamasyz etýge qatysty barlyq nusqalar túsindiriledi. Tańdaý jolaýshyǵa beriledi», deıdi Vietjet Qazaqstan áýe kompanııasynyń mamandary.
Reısi ushpaı qalǵan jolaýshy ne isteýi kerek?1) Rastaıtyn qujattardy saqtaý. Reıstiń ushpaı qalǵanyn dáleldeıtin barlyq materıaldy jınap qoıyńyz: bılet, otyrǵyzý talony, áýe kompanııasynan kelgen SMS, email nemese saıttaǵy habarlama. Bul qujattar ótemaqy talap etkende qajet bolady.
2) Balama reıs ne aqsha qaıtarýdy talap etý. Áýejaıdaǵy áýe kompanııasy ókildigine júginińiz nemese onlaın ótinish jiberińiz. Sizde eki tańdaý bar – basqa reıspen jetkizý nemese bılettiń tolyq qunyn qaıtarý. Jaýapty jazbasha túrde alǵan durys.
3) Shyǵyndardy dáleldeý. Eger kompanııa tamaq, qonaqúı nemese transfer usynbasa jáne shyǵyndy ózińiz óteseńiz, barlyq túbirtekti saqtańyz. Olar resmı shaǵymǵa qosa tirkeledi.
4) Áýe kompanııasyna resmı shaǵym joldaý. Qazaqstan zańnamasyna sáıkes («Áýe keńistigin paıdalaný jáne avıasııa qyzmeti týraly» zań, 86-bap), shaǵymdy 6 aı ishinde berý qajet. Áýe kompanııasy 10 kún ishinde jaýap berýge tıis.
Áýe kompanııalarynyń shaǵym berý arnalaryAir Astana – saıttaǵy ótemaqy formasy arqyly «Reıstiń keshigýi jáne toqtatylýy» bólimin tańdańyz. Jaýap 7-14 kúnde berilýge tıis.
FlyArystan – keri baılanys bóliminde ótemaqy sanatyn tańdańyz.
Qazaq Air – info@flyqazaq.com poshtasyna hat jiberý qajet.
SCAT Airlines – resmı saıttaǵy forma arqyly ótinish.
Turkish Airlines – Flight disruption / Cancellation bólimi arqyly.
Emirates – resmı ótemaqy formasy, jaýap shamamen 14 jumys kúni.
Flydubai – Compensation for flight disruption bólimi.
Qatar Airways – Flight disruption nemese cancellation formasy.
Lufthansa – Flight irregularities bólimi.
Wizz Air – Claim for flight delay or cancellation formasy.
Reısterdiń sebepsiz keshigýi: Depýtattar áýe tasymalyna qatysty tutynýshylar shaǵymyn talqylady
Eger bılet agenttik arqyly alynǵan bolsa, sol kompanııaǵa da shaǵym jiberińizEger ótemaqy berýden bas tartqan jaǵdaıda mynadaı keńester usynylady:
Sotqa deıingi talap jiberińiz: Reıs nómirin, kúnin, sebepti jáne shyǵyndaryńyzdy kórsetip, resmı hat joldańyz. 30 kún ishinde jaýap berilýi tıis. Quzyrly organǵa shaǵymdanyńyz: Qazaqstanda – Azamattyq avıasııa komıtetine eOtinish.kz arqyly. Eýropada – ulttyq avıasııa organdaryna nemese European Union Aviation Safety Agency (EASA). Sotqa júginińiz: Áýe kompanııasynyń ókildigi ornalasqan jerdegi sotqa talap aryz berýge bolady. Sot tek ótemaqyny ǵana emes, qosymsha shyǵyndardy da óndirip berýi múmkin.Qalasańyz, ótemaqy óndirip beretin servısterge júgine alasyz: AirHelp, Skycop. Olar ótemaqy óndirilgen jaǵdaıda ǵana komıssııaǵa aqsha ustaıdy.
Mańyzdy keńesÁýe kompanııasynyń habarlamalaryn saqtańyz;
Barlyq shyǵyn túbirtekterin (tamaq, qonaqúı, jol aqysy) jınańyz;
Daýdy sabyrmen sheshýge tyrysyńyz;
Qajet bolsa, resmı shaǵym jazyńyz nemese sotqa júginińiz.
Eger balama reıspen ushsańyz da, kútý kezindegi shyǵyndaryńyzdy óteýdi talap etýge quqyǵyńyz bar.
Eń bastysy – óz quqyǵyńyzdy bilip, dálelderdi saqtap júrý.
Zańnyń júzege asýy: Jaýapkershilik mádenıetiQazaqstandaǵy jańa aıyppul mólsheri – alǵashqy qadam. Biraq bastysy – quqyqtyq mádenıet bolsa kerek. Birinshiden, jolaýshy óz quqyǵyn bilýi kerek, kóbi ótemaqy talap etýge bolatynynan beıhabar. Ekinshiden, tasymaldaýshylar ashyq jumys istep, reıs toqtatylsa, jedel ári tolyq aqparat berýi qajet. Úshinshiden, shaǵym qaraý rásimi jeńil ári qoljetimdi bolýy tıis.
Qazaqstanda overbýkıng degen ataý sırek qoldanylady, kóbine reıs tehnıkalyq sebeppen keıinge shegerildi dep túsindiriledi.
Degenmen kez kelgen jolaýshy mundaı jaǵdaıǵa tap bolýy múmkin. Sondyqtan tirkeýden erterek ótip, áýejaıǵa ýaqytyly kelip, óz quqyqtaryńyzdy bilip júrgen mańyzdy. Eń bastysy – sabyr saqtaý, biraq zańdy talabyńyzdan bas tartpaý.
Qazaqstanda ishki reısterge de jaýapkershilik engizilýi – azamat múddesin qorǵaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Endigi mindet – osy normalardyń naqty oryndalýyn qamtamasyz etý.
Bılet – kelisim. Al kelisimniń basty qaǵıdasy – senim. Eger jolaýshy bıletti satyp alsa, ol óz ornyn alýǵa tıis. Naryq zańy da, memleket ustanymy da osy qarapaıym aqıqattan attamasa, overbýkıng bolǵan kezdegi máseleler jaqsy mámilemen oń sheshile bermek.
Áýe tasymaly: Jolaýshy jaıyn kim uǵar?