Resmı derekke súıensek, elektrondy saýda salasy áldeqashan tar segment aıasynan shyǵyp, ekonomıkanyń serpindi draıverine aınaldy. Búginde bólshek saýdadaǵy ár altynshy taýar onlaın satyp alynady. Keıingi bes jylda elektrondy saýda naryǵy jeti ese ósken. Byltyrǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha onyń bólshek aınalymyndaǵy úlesi 15%-ǵa jetedi dep kútilip otyr. Al 2029 jylǵa qaraı 18,5%-ǵa deıin ósýge tıis.
Kópshilik qazir dúken aralap, ýaqytyn ketirip júrgennen góri onlaın tapsyrys bere salǵandy táýir kóredi. Zertteýler elektrondy saýda kólemi jyl saıyn ósip, bólshek saýdanyń mańyzdy bóligine aınalǵanyn kórsetip otyr. Bul úrdis – el ekonomıkasynyń sıfrlyq transformasııasynyń naqty kórinisi.Saýda jáne ıntegrasııa vıse-mınıstri Áset Núsipovtiń aıtýynsha, eldegi elektrondy saýda naryǵy álemdik kórsetkishterden edáýir ozyp, eki tańbaly qarqynmen damyp keledi.
Bul endi tar taýasha emes, logıstıkada, IT salasynda, tólem júıelerinde jáne sabaqtas salalarda jumys oryndaryn quratyn, sondaı-aq otandyq bıznestiń básekege qabilettiligin arttyratyn ekonomıkanyń jańa sektory.
Byltyrǵy birinshi jartyjyldyqta bólshek elektrondy saýda naryǵy jańa sapalyq deńgeıge kóterildi. «Price Waterhouse Coopers» (PwC) dereginshe, bul kezeńde onlaın-satyp alý kólemi 1,7 trln teńgege jetip, 2024 jylǵy sáıkes kezeńmen salystyrǵanda 19%-ǵa ósken. Dollar turǵysynan alǵanda, naryq 3,4 mlrd dollardy qurady, al bólshek saýdadaǵy e-commerce úlesi 17,1%-ǵa deıin ósip, jahandyq qarqynǵa jaqyndaı tústi.
PwC sarapshylarynyń aıtýynsha, bul sandar tutynýshylyq minez-qulyqtyń tereń ózgerip jatqanyn ańǵartady.
«2025 jyldyń alǵashqy alty aıynyń basty ózgerisin myna formýlamen sıpattaýǵa bolady: satyp alý jıiligi óskenmen, somasy tómendep keledi. Tranzaksııalar sany 90 mln-nan assa, ortasha soma (chek) teńgemen – 6%-ǵa, dollarmen – 18%-ǵa, ıaǵnı 19 myń teńgege deıin qysqardy. Onlaın-satyp alý turaqty sıpat alyp, kúndelikti tutyný taýarlaryna qaraı oıysty. Tutynýshylar jıi tutynatyn ónimderdi onlaın tapsyrys beretin boldy», deıdi sarapshylar.
Sonymen qatar tutynýshylyq nesıege táýeldilik deńgeıi tómendegen. Nesıeleý talaptarynyń qataıýy men qurylǵylardy IMEI-verıfıkasııalaý sekildi ózgerister qymbat taýarlar segmentine – elektronıka men joǵary baǵaly ónimderdiń onlaın satylymyn azaıtqan. Osynyń nátıjesinde suranys kólemi shaǵyn tapsyrystarǵa qaraı yǵysa bastady.
Al marketpleıster onlaın saýdanyń negizgi arnasyna aınaldy. Barlyq satylymnyń 92%-y jáne tranzaksııalardyń 96%-y osyǵan tıesili. Endi tutynýshyǵa «qaıdan satyp alý» emes, «qaı jerde tez ári yńǵaıly» degen ólshem mańyzdy.
«Logıstıka, keń assortıment jáne ekojúıelik servıster platformalardyń negizgi artyqshylyǵyna aınalsa, transshekaralyq jetkizý qyzmetteri básekeni kúsheıtip, ásirese baǵaǵa sezimtal sanattarda naryq ósimin jedeldetip otyr. Naryqtaǵy mundaı shoǵyrlaný marketpleısterdiń jańa kezeńge – trafıkti monetızasııalaý satysyna ótýine jol ashty. Platformalar birtindep medıaplatformaǵa aınalyp, Retail Media baǵytynda jarnamalyq múmkindikterin keńeıtip jatyr. Sonyń nátıjesinde báseke satylym kólemi úshin ǵana emes, jarnama bıýdjetteri men platformalar ishindegi tanymaldylyq úshin de júrip, marketpleıster aınalym, jarnama men derekter bir ortaǵa jınaqtalǵan tuıyq ekojúıege aınala bastady», deıdi PwC sarapshylary.
E-commerce – jeke ekojúıe emes, salyq túsimderiniń de mańyzdy kózi. Zertteýlerge sáıkes marketpleıster arasynda Kaspi.kz eń iri salyq tóleýshi bolyp otyr. Byltyr kompanııa bıýdjetke 138 mlrd teńgeden astam qarajat aýdarǵan. Bul burnaǵy jyldan 3,5% kóp. Al keıingi oryndardy elde resmı ókildigi bar reseılik platformalar – Wildberries (58 mlrd teńgege jýyq) pen Ozon (15 mlrd teńgege jýyq) aldy.
Atalǵan platformalardyń otandyq ónimderdi eksporttaýǵa qosqan úlesi de birshama. Ozon-nyń TMD elderindegi CEO-sy Natalıa Boerdiń aıtýynsha, onlaın-saýdada otandyq taýarlarǵa degen suranys turaqty ósip keledi. Byltyr reseılik satyp alýshylar otandyq satýshylardan burnaǵy jylǵa qaraǵanda 1,5 ese kóp tapsyrys bergen.
«Otandyq taýarlar platformada aıqyn kórinýi úshin Ozon.kz jáne Ozon.ru basty betterinde «Qazaqstandyq taýarlar» atty arnaıy bólim qurdyq. Bul – jergilikti óndirýshilerdi ilgeriletýge arnalǵan basym keńistik. Búginde platformadaǵy ár jetinshi satýshy Almaty men Astanadan tys shaǵyn qalalar men óńirlerdiń ókili. Sıfrlyq ınfraqurylym bıznestiń geografııalyq ornyna qaramastan teń múmkindik berip otyr», deıdi N.Boer.
Memleket elektrondy saýdany damytý maqsatynda ınfraqurylymnan bastap tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaýǵa deıingi júıeli sharalardy qabyldap jatyr. Bul týraly Saýda jáne ıntegrasııa vıse-mınıstri Áset Núsipov aıtyp berdi.
«Transshekaralyq saýdany damytý maqsatynda Qytaı – Ortalyq Azııa – Eýropa dálizin nyǵaıta otyryp, mýltımodaldi ortalyqtar qurylyp jatyr. Ishki saýda úshin fýlfılment ortalyqtar men tapsyrys berý núktelerin damytyp jatyrmyz. Investısııalardyń, sonyń ishinde «Ozon» kompanııasynyń belsendi qatysýynyń arqasynda Almaty men Astanada jańa nysandar iske qosyldy. El kóleminde olardyń sany qazirdiń ózinde onnan asty», dedi Á.Núsipov.
Bıyl elektrondy saýda naryǵynda ósim saqtalǵanymen, onyń qarqyny baıaýlap, naryqtaǵy shoǵyrlaný kúsheıýi múmkin. Sarapshylardyń boljamynsha, byltyrǵy 19% ósim naryqtyń jetilgen kezeńin kórsetse, bıyl ol 14–15% aralyǵynda qalyptasady. Jıi ári shaǵyn tapsyrys jasaý modeli ornyqqan jaǵdaıda, ortasha tapsyrys kólemi qysymda qala beredi. Al marketpleısterdiń úlesi 93–94%-ǵa deıin ulǵaıýy yqtımal.
«Mundaı jaǵdaıda negizgi básekelestik artyqshylyq logıstıkaǵa aýysady. Habtar men fýlfılment ortalyqtardy damytý, sondaı-aq jedel jetkizý qyzmeti, ásirese Almaty men Astanada tapsyrys berýshiniń adaldyǵyn aıqyndaıdy», deıdi PwC sarapshylary.
2030 jylǵa deıingi saýda saıasaty tujyrymdamasyna sáıkes bólshek saýdanyń jalpy kólemindegi e-commerce úlesi birtindep ulǵaıyp, 20%-ǵa deıin jáne budan da joǵary kórsetkishke jetýi múmkin. Qazirgi qarqyn men marketpleısterdiń rólin eskersek, ásirese ekonomıkany odan ári sıfrlandyrý jaǵdaıynda bul boljam shyndyqqa janasady.