Búgin – «Tynyshtyq kúni»

Otyrysqa ORK jáne óńir­ler­degi Aýmaqtyq referendým ko­mıssııalarynyń músheleri men oblys ákimdikteri basshylyq ókil­derimen qatar, TMD jáne osy uıym­ǵa qatysýshy memleketterdiń Par­lamentaralyq assambleıasy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń baıqaýshylary, EQYU-nyń demokra­tııalyq ınstıtýty syndy ózge de birqatar irgeli halyqaralyq uıymnan referendýmǵa baǵa berý mıssııasynyń ókilderi qatysty.

N.Ábdirov kúntizbelik josparǵa sáıkes 13 naýryz kúni komıssııa múshelerin oqytý jumysynyń tolyq sıkli aıaqtalatynyn málimdedi. Da­ıyn­dyqtyń negizgi baǵyttarynyń biri komıssııa múshelerin oqytý boldy.

«Jedel derekterdiń aldyn ala aqparatyna súıensek, referendýmǵa daıyndyq aıasynda referendým komıssııalarynyń múshelerine 5 800-den astam semınar ótkizildi. Nátıjesinde, barlyq deńgeıdegi komıssııanyń 71 myń múshesi oqýmen qamtyldy. Oǵan qosa referendým komıssııa músheleriniń bilim deńgeıin baqylaý maqsatynda olar qashyqtan onlaın formatynda test tapsyrdy. Munymen birge Ortalyq referendým komıssııasy akredıttelgen respýblıkalyq jáne óńirlik qoǵamdyq birlestikter men BAQ ókilderine onlaın semınar ótkizdi. Nátıjesinde, azamattyq sektordyń 500-den astam ókili qamtyldy», dedi ORK tóraǵasy.

Aýmaqtyq komıssııalardyń derekteri boıynsha, 3 800 adam qamtylǵan 170-ten astam semınar ótkizildi. Budan bólek, Ortalyq referendým komıssııasynyń músheleri men apparat qyzmetkerleri óńirlerge baryp, jergilikti jerlerde 3 myńnan asa komıssııa múshesi qatysqan semınar-keńes uıymdastyrǵan.

Komıssııa tóraǵasy N.Ábdirov daıyndyq jumysy aıasynda mańyzdy baǵyttardyń biri retinde múgedek­tigi bar azamattardyń referendým­ǵa qatysýy úshin qoljetimdi jaǵdaı­lardy qamtamasyz etý máselesi de nazardan tys qalmaǵanyn jetkizdi.

«Bul baǵyttaǵy jumystar Or­talyq referendým komıssııa­sy­nyń qaýlylaryna jáne komıssııa ja­nyndaǵy múgedektigi bar adam­­dardyń saılaý quqyqtaryn qam­­tamasyz etý jónindegi jumys toby­nyń usynystaryna sáıkes júzege asty.

Atap aıtqanda, barlyq daýys berý ýchaskelerinde Konstıtýsııa jobasynyń mátinin aýdıo súıemel­deýmen ornalastyrý qamtamasyz etildi. Kózi kórmeıtin jáne nashar kóretin azamattarǵa  Braıl qarpimen ázirlengen nusqaýlyq­tar daıyndaldy. Sondaı-aq bıýlle­tenderdi toltyrý boıynsha da arnaıy aýdıo nusqaýlyqtar qarastyryldy», dedi Nurlan Májıtuly.

Sonymen qatar komıssııa tóraǵasy akkredıtteýge qatysty ótinimterdi qabyldaý, qaraý jáne tirkeý jumysy belgilengen tártipke sáıkes júzege asyrylǵanyn atap ótti.

«Qazirgi kezeńde referendým komıssııalarynyń fýnksııalaryn oryndaıtyn saılaý organdarynyń akkredıttelgen uıymdarynyń reestri ınternet resýrsymyzda ashyq qoljetimdi. Olar daýys berý kúni referendým ýchaskelerine qatysýǵa quqyly, al referendým komıssııalary tıisti jaǵdaımen qamtamasyz etedi. Osy rette referendým kúni daýys berý ýchaskelerinde referendým úderisine qatysy bar adamdar ǵana bolady», dedi N.Ábdirov.

Búginde 256 uıym akkredıtteldi, onyń 11-in Ortalyq referendým komıssııasy, al 245-in aýmaqtyq komıssııalar akkredıttegen.

Sonymen qatar ORK tóraǵasy barlyq deńgeıdegi referendým komıssııalaryna ýchaskelerde tártip erejeleri men referendým, saılaý zańnamalarynyń qatań saqtalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

Komıssııanyń qorytyndy jıynynda búgin, ıaǵnı «tynyshtyq kúninde» referendým qarsańynda úgitke jáne qoǵamdyq pikirge sa­ýal júrgizýdi jarııalaý boıynsha shekteýler kúshine enetini resmı habarlandy. Bul boıynsha Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Lázzat Súıindik respýblıkalyq referendým qarsańynda úgit júrgizýdiń negizgi talaptaryn eske saldy.

Onyń aıtýynsha, «Respýblıkalyq referendým týraly» Konstı­tý­sııalyq zańnyń 7-babynyń 4-tar­maǵyna sáıkes, referendýmnyń qar­sańyndaǵy kún men referendým ót­kiziletin kúni úgit júrgizýge tyıym salynady. Iаǵnı keshe saǵat 00.00-de úgit kezeńi aıaqtaldy. Osy sátten bastap «tynyshtyq kúni» bastaldy.

«Bul 14 naýryzda jáne daýys berý kúni – 15 naýryzda kez kelgen úgitke tyıym salynǵanyn bildiredi. Bul talaptar zańnamamen belgilengen jáne elektoraldyq úderistiń barlyq qatysýshysy úshin mindetti», dep atap ótti Lázzat Súıindik.

Sondaı-aq Lázzat Súıindik qoǵam­dyq pikirge saýal salýdy júrgizý ere­je­lerine de jekeleı toqtaldy. «Res­pýblıkalyq referendým týraly» Kons­tıtýsııalyq zańnyń 7-1-babyna sáıkes, mundaı saýal salýlar «Qazaq­stan Respýblıkasyndaǵy saılaý týra­ly» Konstıtýsııalyq zańda belgi­len­gen talaptardy saqtaı otyryp júr­giziledi. Zańda kórsetilgen talap­tar­­dy buzǵan jaǵdaıda Ákim­shilik qu­qyq buzýshylyq týraly kodeksine sáı­kes ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan.

ORK jıynynda referendým komıssııalary respýblıkalyq referendýmdy ótkizýge tolyq daıyn ekeni aıtyldy. Sondaı-aq referendým kúni ORK músheleri ár eki saǵat saıyn tikeleı efırge shyǵyp, daýys berý barysy týraly aqparat berip otyrady.

ORK referendýmdy daıyndaý kezeńinde 200-den astam azamat pen uıymnyń ótinishterin qarapty. Azamattardyń ótinishteri zań aıasynda jáne belgilengen merzimde qaralmaq. Al azamattardyń ótinishteri boıynsha komıssııalardyń sheshimderine shaǵymdar túspegen. Muny Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Ásel Janábilova málimdedi.

Baıandamashy atap ótkendeı, Respýblıkalyq referendýmdy ótkizý týraly jarlyq qabyldanǵannan beri Ortalyq komıssııaǵa 228 ótinish túsken, onyń ishinde 200-i jeke, al 28-i zańdy tulǵadan.

ORK múshesiniń aıtýynsha, ótinishterdiń eń kóbi referendým týraly zańnamany túsindirýge qatysty bolǵan eken.