Qazaqstandaǵy konstıtýsııalyq ózgerister men ekonomıkalyq saıasattyń jańa baǵyttary halyqaralyq reıtıngtik agenttikter nazarynda tur. Vashıngtonda ótken kezdesýde eldiń ınstıtýsıonaldyq damýy, ınflıasııany tejeý jáne turaqty ósim máseleleri jan-jaqty qaraldy, dep jazady Egemen.kz.
Úkimettiń málimetinshe, Qazaqstannyń konstıtýsııalyq reformasy Premer-mınıstrdiń orynbasary – ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń Vashıngtonda S&P, Moody’s jáne Fitch reıtıngtik agenttikteri ókilderimen kezdesýiniń negizgi taqyryptarynyń birine aınaldy.
Halyqaralyq reıtıngtik agenttiktermen jyl saıynǵy konsýltasııalar dástúrli túrde makroekonomıkalyq ahýaldy baǵalaý jáne eldiń nesıelik reıtıngine áser etetin faktorlardy talqylaý úshin ótkiziledi. Kóktemgi sessııa barysynda konstıtýsııalyq reformalarǵa, ınflıasııaǵa, halyq tabysynyń dınamıkasyna jáne syrtqy turaqsyzdyq jaǵdaıyndaǵy ekonomıkalyq ósý kózderine basymdyq berildi.
Serik Jumanǵarın atap ótkendeı, qazirgi ekonomıkanyń turaqty damýy tek resýrstarǵa emes, eń aldymen tıimdi ınstıtýttarǵa, boljamdylyq pen senimdilikke baılanysty. Bul qaǵıdattar elimizdiń jańa Konstıtýsııasynda bekitilgen. Basym baǵyttardyń qatarynda bilim berý, ǵylym, ınnovasııa jáne adamı kapıtaldy damytý bar. Osylaısha jańa Negizgi zańda ıntellekt, tehnologııa men kásibılikke negizdelgen bilim ekonomıkasynyń irgetasy qalandy. Sonymen birge menshiktiń barlyq nysanyn teń qorǵaý qaǵıdaty bekitildi, bul ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa yqpal etedi.
Adam kapıtaly – konstıtýsııalyq jańarý ózegi
El ekonomıkasynda IJО́-niń naqty ósimi joǵary deńgeıde saqtalyp otyr. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha ósim 6,5% boldy. Bıyl bul kórsetkish 5-5,5% deńgeıinde kútiledi. Birinshi toqsanda munaı óndirýmen baılanysty ýaqytsha faktorlardy esepke almaǵanda, ósim 3% boldy.
Ekonomıkanyń qurylymdyq transformasııasy jalǵasyp jatyr. IJО́-degi munaı sektorynyń úlesi 2010 jylǵy 16,5%-dan 2024 jyly 8,1%-ǵa deıin tómendedi. Al óńdeý ónerkásibi ekinshi jyl qatarynan ósip, 12,7% deńgeıine jetip, óndirýshi sektordan asyp tústi.
Úkimet jańa Konstıtýsııany túsindirý jónindegi is-sharalar josparyn bekitti
Qazaqstannyń jańa ekonomıkalyq saıasaty ártaraptandyrý men sıfrlandyrýǵa negizdelgen. Negizgi mindet – ekonomıkanyń ósý qarqynymen qatar onyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, halyqtyń naqty tabysyn arttyrý jáne jumyspen qamtýdy kúsheıtý. Osy baǵytta munaı-gaz, hımııa, agroónerkásip kesheni, farmasevtıka, jasandy ıntellekt jáne metallýrgııa salalaryna ınvestısııa tartý basymdyqqa ıe.
Ekonomıkalyq ósim men ınflıasııany teńestirý maqsatynda Úkimet, Ulttyq bank jáne Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi arasyndaǵy úılestirý kúsheıtildi. 2025 jylǵy qarashada 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan birlesken baǵdarlama qabyldanyp, onda jyl saıyn IJО́ ósimin keminde 5% deńgeıinde saqtaý jáne halyq tabysynyń ósimin ınflıasııadan 2-3% joǵary qamtamasyz etý kózdelgen.
Bıýdjettik tártipti kúsheıtý de kún tártibinde tur. Sońǵy jyldary Ulttyq qordan jyl saıyn 5 trln teńgeden astam transferttiń bólinýi ınflıasııaǵa áser etkeni atap ótildi. 2026 jyly Úkimet sońǵy jyldary alǵash ret nysanaly transfertten bas tartty (2025 jyly – 3,25 trln teńge). Sonymen qatar bıýdjet shyǵystary ońtaılandyrylyp jatyr.
Sonymen birge tutyný taýarlary óndirisiniń jetkiliksizdigi negizgi shekteýlerdiń biri bolyp otyr. Bul máseleni sheshý úshin agroónerkásip kesheninde, sonyń ishinde sút jáne et mal sharýashylyǵy, qus jáne balyq sharýashylyǵynda 200-den astam joba iske asyrylyp jatyr. Sondaı-aq ımportqa táýeldilikti azaıtý úshin shıkizattyq emes sektordy damytý kúsheıtildi.
Úı ıesiniń quqyǵy sózsiz basymdyqqa ıe: Sarapshy jańa Konstıtýsııanyń 28-shi babyn taldap berdi
Inflıasııa deńgeıi birtindep tómendep keledi. 2025 jyldyń qorytyndysynda ol 12,3% bolsa, birinshi toqsan nátıjesinde 11% boldy. Jyl sońyna qaraı ınflıasııa 10%-dan tómen deńgeıde bolady dep kútilip otyr.
Reıtıngtik agenttik ókilderi ekonomıkanyń belsendi ósýi jaǵdaıynda ınflıasııa men ósim arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaý kúrdeli mindet ekenin atap ótti. Bul rette halyq úshin negizgi kórsetkish – naqty tabys deńgeıi.
Aýyl sharýashylyǵynyń mańyzyn eskere otyryp, mıneraldy tyńaıtqyshpen qamtamasyz etý máselesi de talqylandy. Qazaqstanda 27 óndirýshi, onyń ishinde «QazAzot» AQ men «Qazfosfat» JShS jumys isteıdi. Ishki óndiris el qajettiliginiń shamamen 56%-yn qamtıdy, al negizgi ımport Reseıge tıesili.
«Biz tyńaıtqysh qoldaný kólemin aıtarlyqtaı arttyrdyq. Úsh jyl buryn 600 myń tonna ǵana paıdalanylsa, ótken jyly bul kórsetkish 1,8 mln tonnaǵa jetti. Bıylǵy maqsat – 2,3 mln tonna», dedi vıse-premer.