О́rkendi ózgerispen órnektelgen óńir

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Ońtústiktegi jumys saparynyń ekinshi kúnin Shymkentte jańadan ashylǵan Qarataý aýdanyndaǵy «Qazyna» etno-tarıhı kesheninde jalǵastyrdy. Jalpy aýmaǵy 75 gektarǵa deıin sozylyp jatqan keshenniń «Naýryz» alańynda jınalǵan halyqta esep joq. Ońtústikti jaılaǵan, Qazaqstandy qut mekeni sanaıtyn san alýan etnostyń ókilderi de osynda. Júzderi kúndeı jaınaǵan jurttyń qaı-qaısy da júrekjardy sózin aıtqysy keledi. Medısına ǵylymdarynyń doktory Imanáli Baıdáýletov onyń sebebin bylaı túsindirgen: «Qazirgi jurt burynǵy balań shaqtan arylǵan, árkimniń aıtaǵyna erip aýa jaıylmaıdy. Kórshi memleketterdiń de kúıin óz kózimen kórip otyr. Eńbekke jaraıtyn erkekteriniń syrtta shyǵandap, jan baǵyp júrgenin biledi. Al qazaq balasynyń syrtta júrgeni joq. О́z elinde, óz jerinde baqýatty ómir súrýde. Bul neniń arqasy. Áýeli Alla, sosyn elimizde júrgizilip kele jatqan syndarly saıasattyń arqasy». Ońtústikte asa bedeldi qarııanyń sózin qasyndaǵy azamattar da qyzý qoldaǵan. Memleket basshysy barsha qazaq­stan­dyqtardy kóktem merekesi – Naýryzben quttyqtady. – Sizderdiń óńirde merekelik sharalar negizgi meıramǵa deıin toǵyz kún buryn bastalady. Ár kúnge mán-mańyz berý jáne ony izgi isterge arnaý – jaqsy bas­tama. Sonyń arqasynda Naýryz naǵyz izgiliktiń merekesine aınalyp keledi. Bul – basqa óńirlerge úlgi bolarlyq bastama, – dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti mem­lekettiń bilim berý, densaýlyq saq­taý, jastar saıa­saty másele­lerine aıryqsha kóńil bólip otyrǵanyn atap ótti. – Búgin osynda kóptegen jas­tar otyr. Biz jastarymyzdyń jaqsy bilim alýy úshin jańa ba­labaqshalar, mektepter, ýnıversıtetter salýdamyz. Oblysta «Balapan» baǵdarlamasy aıasynda mektepke deıingi bilimmen ba­lalardyń 70 paıyzy qam­­tyl­ǵan. Sonymen qatar, ana men bala óliminiń deńgeıi 20 paı­yz­­ǵa tómendedi. Ár oblysta me­dısı­nany damytý máselelerine zor kóńil bólýdiń arqasynda qazaq­standyqtardyń ortasha ómir jasy­nyń uzaqtyǵy 70-ke jetti. Bul bizdiń elimizdiń zor tabysy ári damýynyń kórsetkishi dep esep teımin, – dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev álemdegi daǵdarys qubylystaryna qara­mastan, Qazaqstan júıeli damýyn jalǵastyryp kele jatqanyn, buǵan óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishteri aıǵaq ekenin atap ótti. – Ońtústik Qazaqstan oblysynda búkil el halqynyń 17 paıy­zy turady. О́ńir aýmaǵy ar­qyly iri temirjol magıstrali ótedi, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» ha­lyqaralyq tranzıttik kólik dá­lizi salyndy. Áýejaı qaı­ta jóndelýde. Osy jyldar ishinde oblys ýran óndirisiniń álemdik ortalyǵyna aınaldy. Búginde óńirdiń kenishteri jahandyq ýran óndirisiniń 35 paıyzyn qamtamasyz etip, birinshi oryndy ıelenip otyr, – dedi Memleket basshysy. Sońynda Elbasy «Nur Otan» partııasynyń taıaýda ótken XVI sezinde belgilengen jańa maqsattar men mindetter týraly eske salyp, barlyq baǵyttar boıynsha jumysty jalǵastyrýǵa shaqyrdy jáne jınalǵandarǵa tabys pen baq-bereke tiledi. Shara barysynda, sondaı-aq, Arda­­gerlerdiń oblystyq keńesiniń tóraǵasy J.Máýlenqulov, Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń mú­shesi M.Lımarenko, jastar ókili J.О́serbaev sóz sóıledi. Saltanatty shara teatr­lan­dyrylǵan kórinis pen konserttik baǵdarlamaǵa ulasty. Mereke qalanyń jańa ákimshilik orta­ly­ǵyndaǵy «Aýylym – altyn besi­gim» bareleftik sahnasy men «Kók­­par­shy», «Qyz qýý», «Teńge alý», «Búrkitshi» arhıtektýralyq-de­ko­­ratıvtik kompozısııalaryn birik­­tirgen «Naýryz» alańynda ótti. Elbasy «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bo­lashaq» saıası qujatynda: «Qazaq­stannyń alǵashqy zama­naýı ýr­banıstik ortalyqtary iri qalalar – Astana men Almaty, odan soń – Shymkent bolady. Olar halyqtyń jáne ınvestısııalardyń shoǵyrlaný ortalyqtaryna aınalady, sapaly bilim berý, medısına, áleýmettik-mádenı qyzmetter kórsetedi», – degen bolatyn. Prezıdenttiń osy tapsyrmasyna sáıkes Shymkent qalasynyń aýmaǵy 40 myń ga.-dan 117 myń ga.-ǵa ulǵaıyp, jańa Qarataý aýdany quryldy. Búginde qalanyń soltústik-shyǵys bóliginde 1600 ga. aýmaqta jańa ákimshilik-iskerlik ortalyqtyń qurylysy qarqyndy júrýde. Onyń qurylysyna jalpy 82,1 mlrd. teńge, onyń ishinde bıýd­jetten 18,6 mlrd. teńge, jeke­menshikten 64 mlrd. teńge tartylýda. «Qazyna» etnotarıhı ke­she­ninde «Báıdibek bı» eskertkishi, «Naýryz» alańy, tarıhı-ólke­ta­ný murajaıy, Salt-dástúr jáne ádep-ǵuryp ortalyǵy, A.As­qa­rov atyndaǵy ıppodrom bar. О́z aldyna sáýlettik ansambl. «Jaı­laýkóldiń» jaǵalaýy abattandyrylyp, qazaq aýyly shańyraq kótergen, uıadaı bolyp otyr. Etnosaıabaqta jaıaý júrginshiler alleıasy boıyna óńirimizdegi 27 tarıhı-sáýlettik eskertkishterdiń maketteri qoıylǵan. Saıabaqtyń ortasyna dıametri 21 metrlik túrli-tústi sýburqaq salynyp, ony aınala rotondalar ornalasqan. «Jaılaýkóldiń» aınalasyndaǵy demalys aımaǵynyń kólemi 15 gektardy alyp jatyr. Kól jaǵalaýyna 4 rotonda, qaıyq stansasy, avtokólik turaǵy salynyp, kıiz úılerden turatyn qazaqy aýyl oryn alǵan. Jaqynda etnotarıhı keshen aýmaǵynda taǵy bir monýmentaldy eskertkish boı kóterdi. Bul týyndy Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan. Bıiktigi 15 metrlik osy monýment qazaq oıý-órnekterimen bezendirilgen aıqasqan qos arkany bederleıdi. Monýment ortasyna bıiktigi 10 metrlik, eni 8 metrlik pıramıda túrindegi kompozısııa qoıylǵan. Pıramıdanyń qyrlaryna Qazaq handyǵynyń barelefti kompozısııasy, «Qazaq handyǵyna – 550 jyl», «Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy – ulttyq tarıhymyzdy ulyqtaý jáne búgingi bıikterimizdi baǵalaý turǵysynan mereıli belester jyly. N.Á.Nazarbaev», «550-letıe kazahskogo hanstva – eto vozvelıchıvanıe nasıonalnoı ıstorıı ı dostoınaıa osenka segodnıashnıh slavnyh vysot. N.A.Nazarbaev»  degen jazýlar bederlengen. Budan keıin Elbasy Shymkent qalasyndaǵy ulttyq tennıs or­talyǵynda boldy. Aýmaǵy 6 gektardy quraıtyn  nysanda 12 ashyq, 4 jabyq kort ornalasqan. 2009-2012 jyldary 1,3 mlrd. teńge qarjyǵa salynǵan ortalyqta 32 adam turaqty jumyspen qam­tylǵan. Ortalyq paıdalanýǵa berilgeli munda 14 halyqaralyq, 4 respýblıkalyq týrnır ótken. Sondaı-aq, 300-den astam jas­ós­pirimniń tennıspen turaqty aınalysýyna múmkindik jasalǵan. Elbasy osynda oblystyq sport jáne deneshynyqtyrý bas­­qarmasynyń basshysy Áli­bek Nurtaev bastaǵan ońtústik­qazaq­standyq sportshylarmen júzdesti. Kezdesý barysynda boks­tan álem chempıony Birjan Jaqypov pen eskek esýden Azııa oıyndarynyń jeńimpazy Natalıa Sergeeva sportshylar úshin elimizde jasalyp jatqan memlekettik qoldaýǵa alǵystaryn bildirdi. – Qurmetti Nursultan Ábish­uly! 2005 jyldan beri bokstan Qazaqstan Respýblıkasy ult­tyq quramasy sapynda el namy­syn qorǵap júrmin. Osy ýaqyt aralyǵynda qanshama Azııa chempıonattary, Azııa oıyndary, álem chempıonattary men jazǵy Olımpııa oıyndary syndy halyqaralyq deńgeıdegi árbir ja­rystarda árdaıym memleket qoldaýyn sezinip júremiz. Búginde qazaqstandyq sportshy­lar úshin barlyq jaǵdaı ja­salǵan. О́z atymnan jáne búkil ońtústikqazaqstandyq sportshylar qaýymy atynan biz el senimin aqtaý úshin qoldan kelgenniń barlyǵyn jasaımyz degim keledi, – dedi B.Jaqypov. Qazaqstan Prezıdenti jýrnalıstermen júzdesýde halyq sany jóninen aldyńǵy qatardaǵy óńirdiń biri  sanalatyn Ońtústik Qazaqstan oblysynyń damýyna memlekettiń zor kóńil bólip otyrǵanyn atap ótti. – Biz Shymkenttiń mıllıonnan asatyn turǵyny bar qalaǵa aınalýy úshin qajetti kúsh-jiger jumsap jatyrmyz. Qala ósip, munda jańa ortalyq salynýda. О́ńirdiń ınfraqurylymy jaq­saryp keledi. Oblys arqyly  avtomobıl joldary men temir­jol magıstraldary, gaz qubyrlary ótip jatyr. Bul jaıt bıznestiń órkendeýine, jalpy, búkil ha­lyqtyń ál-aýqatynyń artýyna septigin tıgizedi, – dedi Nursultan Nazarbaev. Sondaı-aq, Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy keshenin basym damytý isine nazar aýdardy. – Oblystyń kókónis pen je­mis-jıdek óndiretin naǵyz «fab­rıkaǵa» aınalýǵa barlyq múm­kindigi bar. Buǵan aıtarlyqtaı qarajat bólinip jatyr, qazirdiń ózinde onyń nátıjesi kórinýde. Biz zamanaýı tehnologııalar en­gizilip jatqanyn kórip otyrmyz, sonyń esebinen óndiris ulǵaıýda. Máselen, bes jyl ishinde aýyl sharýashylyǵy ónimderin shyǵarý mólsheri 2,5 ese ósti, sonyń nátı­je­sinde onyń bir bóligin oblys eksportqa jibere bastady. Bu­dan bólek, mal sharýashylyǵy qar­qyndy damýda. Osy jumystyń barlyǵy jalǵasatyn bolady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev bıyl elimiz halyq birliginiń, óza­ra túsinistigi men tolerant­tyly­ǵynyń nyǵaıýyna septigin tıgi­zetin birqatar mańyzdy tarıhı oqıǵalardy atap ótetinine toq­taldy. Elbasy burnaǵy jyldary shýaqty ólkege jasaǵan jumys sapary barysynda: «Ońtústik – qazaqtyń qaımaǵy buzylmaǵan jer. Bul óńir shýaqty kúnimen, hal­qynyń jomarttyǵymen, meı­mandostyǵymen, salt-dástúrge be­riktigimen, eń bas­tysy, eńbek­súıgishtigimen erekshelenedi. Siz­derge ár kelgen saıyn ońtústik­qazaqstandyqtardyń óz ólke­sin gúldendirýmen, turmys-tir­shilikterin jaqsarta túsýmen qatar, ózderiniń negizgi túp-tamyryn umytpaı, ádemi jalǵastyryp jat­qanyn kóremin», – degen edi. Tańerteń alashubarlanyp, qorǵasyn qabaǵyn qars túıip turǵan aspan Elbasy «Naýryz» alańyna kelgende shaıdaı ashyldy. Halyq muny da jaqsylyqtyń joralǵysyna balaǵan. Ońtústikte oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń bastamasymen Naýryz meıramy úshinshi jyl qatarynan toǵyz kún boıy atap ótilip keledi. Bıyl da Ulystyń uly kúni merekesi 14-22 naý­ryz aralyǵynda «Alas», «Bereke», «Jaınaý», «Meıirim», «Qurmet», «Shattyq», «Taǵzym», «Úılesim» jáne «Ulys» kúnderi óz atynda aıtyp turǵandaı ulttyq sıpatta ótkizildi. Qazaqtyń zańǵar uldarynyń biri Qaltaı Muhamedjanov aıt­qandaı, ulystyń uıytqysy bola bilgen Ońtústik ózinde eshteńe joqtaı ózge elderdiń ulttyq me­rekesine, qańsyǵyna tańsyq bolyp jarmasatyndarǵa osylaısha ónege kórsetip keledi. Keshe Memleket basshysy jumys saparymen Jambyl oblysyna attanyp ketti. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.