Kóktem mezgili bastalysymen-aq bazarlar men dúkenderde erte pisetin kókónister men jemister paıda bola bastaıdy. Dál osy kezeńde qııar, qyzanaq, redıs, qulpynaı jáne basqa da maýsymdyq ónimderge suranys artady. Jazdyń bastapqy tusynda da sórelerde samsap turatyn mundaı ónimder tutynýshylardy ózine erekshe tartyp turady. Kókónister men jemister durys tamaqtanýdyń mańyzdy bóligi ekeni belgili. Alaıda erte pisken ónimderdiń densaýlyqqa paıdasy bar ma? Osy oraıda Astana qalasynyń Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti basshysynyń orynbasary Muhamǵalı Aryspaevpen suhbattasqan edik.
– Erte pisken ónimderdiń quramynda nıtrat mólsheri jetkilikti bola ma?
– Nıtrattar – topyraq pen sýda tabıǵı túrde kezdesetin azot qosylystary. О́simdikterdiń ósýi úshin quramynda nıtrattardyń bolýy mańyzdy. Nıtrattardyń ózi salystyrmaly túrde qaýipsiz, alaıda adam aǵzasynda olar nıtrıtterge aınalýy múmkin. Artyq mólsherde nıtrıtter qannyń ottegin tasymaldaý qabiletin tómendetýi múmkin. Ásirese erte jastaǵy balalar, júkti áıelder jáne sozylmaly aýrýlary bar adamdar sezimtal keledi. Erte pisetin kókónister kóbinese jylyjaı jaǵdaıynda ósiriledi jáne ósýin jedeldetý úshin tyńaıtqyshtar qoldanylady. Agrotehnıkalyq talaptar saqtalmaǵan jaǵdaıda, ásirese jaryq pen jylý jetkiliksiz bolǵanda, ósimdikterde nıtrattardyń jınalýy artýy múmkin.
Jemis-kókónisti óńdeýdiń jańa tehnologııasy ázirlendi
– Qandaı ónimderdiń quramynda nıtrattardyń mólsheri kóbirek bolady?
– Nıtrattardyń joǵary mólsheri kóbinese japyraqty kókónisterde (shpınat, salat, askók), redıste, qyryqqabatta, qııar men qyzanaqta, qyzylshada, kádide, sondaı-aq baqsha daqyldarynda (qarbyz ben qaýynda) kezdesýi múmkin.
Baqsha ónimderiniń (qarbyz, qaýyn) sórelerde erte paıda bolýy olardyń jedeldetilgen jaǵdaıda ósirilgenin kórsetýi múmkin, bul óz kezeginde nıtrattardyń jınalý qaýpin arttyrady. Qarbyz ben qaýyndy tutynýdyń eń qolaıly kezeńi – olardyń tabıǵı pisý maýsymy.
– Kókónister men jemisterdi tańdaý jáne paıdalaný kezinde yqtımal táýekelderdi azaıtý úshin ne isteý qajet?
– О́nimniń syrtqy túrine nazar aýdarǵan durys (tym iri, tabıǵı emes ashyq tústi, ıisiniń bolmaýy ósirý jaǵdaılarynyń buzylǵanyn kórsetýi múmkin). О́nimniń maýsymdylyǵyn eskerý kerek, ıaǵnı, tabıǵı pisý kezeńine neǵurlym jaqyn bolsa, nıtrattardyń artyq mólsherde bolýynyń yqtımaldyǵy soǵurlym tómen.
О́nimdi uıymdastyrylǵan saýda oryndarynan (dúkender, bazarlar) satyp alǵan jón (munda ónimniń qaýipsizdigine baqylaý júrgiziledi). Qajet bolǵan jaǵdaıda ónimniń qaýipsizdigi men sapasyn rastaıtyn qujattardy suratqan lázim.
Shirigen kókónister satylǵan: Vıse-mınıstr aqtóbelikterdiń shaǵymyna jaýap berdi
Tutynar aldynda kókónister men jemisterdi muqııat jýý qajet, múmkindiginshe qabyǵyn, tamyr bólikterin jáne sabaqtaryn alyp tastaý kerek, óıtkeni osy bólikterde nıtrattar kóbirek jınalýy múmkin;
Keıbir kókónister úshin (ásirese tamyrjemister) sýda jibitý-qaınatý nıtrat mólsherin azaıtýǵa septesedi.
Kókónister men jemister tolyqtaı tutynýdan bas tartýdyń qajeti joq. Qarapaıym tańdaý jáne óńdeý erejelerin saqtaý densaýlyqqa yqtımal qaýipterdi aıtarlyqtaı tómendetýge múmkindik beredi.
– Áńgimeńizge raqmet!