Bilim berý mazmunyna jańa kózqaras

 *Muǵalimderdiń tamyz máslıhaty Keshe Kongress-Hollda Astana qalasy pedagogtarynyń dástúrli tamyz keńesi bolyp ótti. Jyl saıyn jańa oqý jyly qarsańynda ótkendi saralap, aldaǵy oqý jylyna jospar quratyn dástúrli basqosýǵa Parlament depýtattary, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, elordadaǵy barlyq deńgeıdegi bilim mekemeleriniń ókilderi, bilim salasynyń ardagerleri qatysty. Onda qalalyq bilim basqarmasynyń basshysy Elmıra Sýhanberdıeva «Bilim berý mazmunyn jańartý: bolashaqqa baǵyttaý» atty taqyrypta baıandama jasady. «Memleketimiz qashanda bilim men tárbıe berý máselesine erekshe mańyz berip keledi. Onyń naqty dáleli – Elbasymyz belgilegen «100 naqty qadam» baǵdarlamasy. Atalǵan Ult josparynyń árbir jolynyń mazmunynda «Bizdiń el, bizdiń ult, bizdiń bolashaq» atty jasampaz baǵdar aıqyn kórinis tapqan. Endeshe, bilim berý júıesi jańartylady. Iаǵnı, bilim – álemdik, tárbıe ulttyq deńgeıde bolýy tıis. Bul rette siz ben bizge júkteler mindet júgi de aýyr ekendigi anyq», dep bastady baıandamasyn qalalyq bilim salasynyń basshysy. Odan ári Elmıra Amangeldiqyzy osyndaı úlken maqsatty joldy júktelgen jaýapkershilikti oıdaǵydaı atqarý úshin árbir ustazǵa jan-jaqty izdenis, qazirgi zamanymyzǵa saı jańa tehnologııalardy ıgerý, jalpy tereń bilim aýadaı qajet ekendigin atap kórsetti. Astana qalasynda sońǵy jyldary mektep jasyna deıingi mekemelerdiń jumysyn jaqsartý maqsatynda keshendi sharalar júrgizilýde. Jyl saıyn birneshe mektep jasyna deıingi mekemeler salynyp, paıdalanýǵa berilýde. Alaıda, astanalyq búldirshinderdi balalar baqshasymen tolyq qamtý máselesi úlken problema kúıinde qalýda. Búginde qala boıynsha 83 582 búldirshin balalar baqshasynyń kezeginde tur. Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen aldaǵy ýaqytta bul máseleni tolyq sheshý maqsatynda keshendi sharalar is júzine asyrýda. Elordanyń aýqymy ósip, keregesi keńeı­gen saıyn bilim mekemelerine degen suranys ta artýda. Bas qalamyz damyǵan saıyn bi­lim salasy da qanat jaıyp, ósý ústinde. Jyl saıyn jańa mektepter men balalar baqshalary esigin aıqara ashady. Qalalyq bilim berý mekemelerinde ınnovasııalyq jobalar júzege asyrylyp, olardyń mate­rıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıýda. Qala mek­tepterin kompıýterlendirý tolyq kóle­minde júzege asyryldy. Mine, osyndaı zama­naýı tehnologııaǵa saı bilim berý nátı­je­sinde oqýshylardyń úlgerimi de jyl­dan-jylǵa jaqsaryp keledi. 2014-2015 oqý jy­ly­ndaǵy UBT-ǵa 3 399 túlek qatysty. Qala mektepteri boıynsha, 2015 jylǵy UBT baly 86,8 paıyzdy qurady. Bul respýblıkadaǵy eń joǵary kórsetkish. Qala mektepterin «Altyn belgimen» bitirgen túlekterdiń 64,7 paıyzy alǵan bilimderiniń deńgeıin qýattady. Bul ótken jylǵy kórsetkishten 5 paıyzǵa joǵary. О́tken oqý jylynda qala mektepteriniń 399 oqýshysy halyqaralyq olımpıadalarǵa jáne ǵylymı jarystarǵa qatysty. Bizdiń túlekter olımpıadalyq jarystarda 239 medal­dy jeńip aldy. Elordanyń olım­pıadalyq komandasy respýblıkalyq olımpıadada birinshi oryndy ıelendi. Qalamyzda daryndy balalar oqıtyn mektepter júıesi keńeıtilýde. Bıylǵy jylǵy qazan aıynda matematıka baǵyty boıynsha daryndy balalar oqıtyn arnaıy mektep ashylmaq. Jańa oqý jylynyń basynda barlyq pánder aǵylshyn tilinde oqytylatyn jańa mektep esigin aıqara ashady. Baıandamashy atap kórsetkendeı, elordalyq bilim salasynyń qol jetkizgen jetistikteri úlken, alaıda, alda turǵan mindetter aýqymy odan da joǵary. Búgingi basqosýdyń taqyrybynda atap kórsetilgendeı, bilim berý mazmunyn jańartý kún tártibindegi basty mindet bolyp tabylady. «Urpaq tárbıesi – keshendi túrde júzege asyrylatyn asa jaýapty is. Sondyqtan da, biz búgin bárimiz, kóp bolyp jastarymyz­dy tálimdi de tárbıeli etip baýlýǵa tıispiz. О́mir­ge kelgen sábı otbasynda ónegeli tár­bıe alsa, óskende de ádepti, aqyldy bolyp, qoǵamda laıyqty ornyn alady. Búgingi kúrdeli problemanyń biri – túrli dinı sektalarǵa engen otbasynda tárbıelenip jatqan balalar bolyp otyr. Olar mektep erejesin moıyndamaı, óz «zańdarymen» júr­gisi keledi. Qoǵam tarapynan bul máse­lege aıryqsha mán berilýi kerek», dedi baıan­dama boıynsha jaryssózge shyqqan Ál­keı Marǵulan atyndaǵy №40 orta mektep­tiń dırektory Erbol Irgebaı. Ol óziniń sózin­de ata-ana men mektep ara­syndaǵy ynty­maq­tastyq baılanysty ny­ǵaı­týǵa arnal­ǵan keshendi usynystardy orta­ǵa saldy. «Elbasy Nursultan Nazarbaev «Jańa álem­degi jańa Qazaqstan» atty Jol­daýynda «Qazaq­stan álemdegi básekege baryn­sha qabi­letti 50 eldiń qataryna ený úshin bilimdi de zer­deli, jan-jaqty damyǵan daryn­dy, qabi­let­ti urpaq kerek», degen bola­tyn. Báse­kege qabiletti urpaq tárbıeleý – búgin­gi mektep­tiń aldynda turǵan uly min­det», dep túıin­dedi ol sózin. Búginde qalamyzda 7 968 múmkindigi shekteýli mektep jasyndaǵy balalar bar eken. Olardyń árqaısysy úshin bilim joly ashyq ta jeńil bolý úshin ne isteýimiz kerek? Mine, naq osy másele tóńireginde qala­daǵy №1 saýyqtyrý ortalyǵynyń muǵa­lim-defektology Jansulý Buqabaeva qorda­lanǵan máselelerdi ortaǵa salyp, birqatar naqty usynystar aıtty. Astanalyq mektep oqýshylarynyń bilimin nyǵaıtyp, dúnıetanymyn keńeıtýde Oqýshylar saraıynda turaqty jumys isteıtin úıirmelerdiń mańyzy zor. 2014-2015 oqý jy­lynda Oqýshylar saraıynda turaq­ty jumys istegen 118 ártúrli úıir­me­ler men seksııalarda 9 500 bala dáris aldy. Kóp­balaly jáne az qamtamasyz etil­gen ot­basy­larynan shyqqan balalar, ­je­tim bala­lar bul úıirmelerge tegin barady. Oqý­shylar saraıy «Mýzykalyq qabiletti erte damytý» úıirmesiniń jetekshisi Bronıslav Býgınastyń aıtýynsha, úıirmeler men seksııa­lardy óz isine berilgen naǵyz tájirıbeli mamandar júrgizetin kórinedi. Máselen, «Jas ǵaryshker» úıirmesin synaqshy-ushqysh, ǵaryshker Aıdyn Aıymbetov júrgizedi. Oqýshylar saraıynda tárbıelenýshiler tek ótken oqý jylynda ǵana halyqaralyq jáne respýblıkalyq dárejedegi jarystarda 391 ret dıplomdardy jeńip alǵan. «Memleket úshin bilim men tárbıeniń orny qashanda erekshe. Elimizde jastardyń sapaly bilim alýyna barlyq jaǵdaı jasalǵan. Álemdik ekonomıkalyq daǵdarystarǵa qaramastan, búginde elordamyzdyń ekonomıkasy qarqyndy damýda. Sonymen birge, bilim salasynda da jaqsy kórsetkishterge qol jetkizip kelemiz. Onyń dáleli – bıyl astanalyq túlekter Ulttyq biryńǵaı testileýde eń úzdik nátıjege qol jetkizdi», dep bastady elordalyq ustazdardyń tamyz keńesinde sóılegen quttyqtaý sózinde Astana qalasynyń ákimi Ádilbek Jaqsybekov. Ákim óz sózinde qala mektepterinde engizilgen jańa tehnologııalar men ınnovasııalyq jobalar «Astana – aqyldy qala» dárejesine sáıkes damytylyp otyrǵandyǵyn atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, astanalyq turǵyndar sany únemi ósý ústinde. Qala halqynyń tabıǵı ósimi jyldan-jylǵa kóbeıip kele jatqandyǵy da qýantady. Máselen, 2014 jylǵy sáıkes merzimde qala boıynsha 11,8 myń náreste dúnıege kelse, ústimizdegi jyly dál osy merzimde 12,5 myń sábı dúnıe esigin ashty. Osyǵan baılanysty qalamyzda mektep jasyna deıingi mekemelerde oryn tapshylyǵy seziledi. Ákim bul problemanyń taıaý jyldarda tolyq sheshiletindigin málimdedi. Tek ústimizdegi jyly 3 jańa balalar baqshasy salynyp, 2 mektep jasyna deıingi balalar mekemesi paıdalanýǵa berilgen. Qazirgi kezde elordada 10 mektep jasyna deıingi balalar mekemesiniń jáne 1 qosymsha ǵımarattyń qurylysy salynýda. Sonymen birge, qala ákimi kelesi jańa oqý jylyn «Astana qalasy bilim berý salasynyń ınnovasııalyq jańarý jyly» dep jarııalaýdy usyndy. Ákim usynysyn tamyz keńesine qatysýshylar qyzý qoldady. Astana qalasy mektepteri muǵalimderiniń dástúrli tamyz keńesiniń jumysyna qatys­qan Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipov aldaǵy jańa oqý jyly elimiz boıynsha mektepterdi jańa bilim standarttaryna kóshirý kezeńi bolyp tabylatyndyǵyn atap kórsetti. Ol bul rette muǵalimderge qoıylatyn talaptyń joǵary bolatyndyǵyn aıtty. Mektep muǵalimderiniń kásibı bilimin jetildirý maqsatynda keshendi sharalar júzege asyrylmaq. Osy ýaqytqa deıin Nazarbaev Ýnıversıtet bazasynda 40 myńnan astam ustaz bilimin jetildirgen. Aldaǵy ýaqytta bul úrdis odan ári jalǵasatyn bolady. Elorda ustazdarynyń dástúrli tamyz keńesiniń qorytyndysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipov qalalyq bilim berý salasynyń bir top qyzmetkerlerin marapattady. Atap aıtqanda, Astana qalasy bilim basqarmasynyń basshysy Elmıra Sýhanberdıeva «Ybyraı Altynsarın» medalimen, Astana qalasy №9 «Zerde» daryndy balalarǵa arnalǵan mekteptiń geografııa pániniń muǵalimi Gúlnazııa Baıýlova, №60 mektep-lıseıdiń bıologııa páni muǵalimi Elmıra Muhanbedına, medısınalyq kolledj dırektory Aqbala Sarjanova «Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» tósbelgilerimen marapattaldy. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan». ASTANA.