Máseleniń úlkeni otandyq óndiriske qoldaý kórsetýde

Erkebulan ILIIаSOV, «Kentaý transformator zaýyty» AQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynyń sońy. Ońtaısyz jekeshelendirýden tek Qazaqstan emes, keshegi KSRO senimdi alyp memlekettiń ýyǵyn quraǵan iri kásiporyndar shalǵymen orǵan quraqtaı baýdaı túsip, jappaı jabylyp jatqan kez. Tikeleı Máskeýge qaraǵan Kentaý transformator zaýytynyń jaǵdaıy da múshkil. KSRO Aýyr mashına jasaý mınıstrligi 300-ge tarta zaýyt, kásiporyn basshylaryn jınap alyp, «endi bizde hal joq, óz kúnderińdi ózderiń kórińder», dep noqtalaryn túrip qoıa bergen. Keshegi óndirister ortalyǵy Kentaýdyń júni julynǵan taýyqtaı syqpyty ketken. Ereýildegen kenshiler ákimshilik úıin basyp alyp, odaqtyq mańyzy bar joldy jaýyp álek. Kentaý transformator zaýytynyń qaryzy basynan asqan, qulaǵan kásiporynnyń qaraqshysyndaı qalqaıyp otyrǵan 25 jastaǵy jigit Serǵazy Kúntýarov bir kúni esikten Saıdýlla Qojabaev kirip kelgende ólgenim tirilip, óshkenim janǵandaı qýanyp kettim deıdi. Osylaısha, zaýyttyń jańa tarıhy 1997 jyly Alageum Electric holdıngtik kompanııasynyń negizin qalaýshy Saıdýlla Qojabaev kelgen kezde bastaldy. Búginde KTZ Qazaqstannyń aýyr mashına jasaý salasyndaǵy brendi desek bolady. «Kentaý transformator zaý­yty» AQ Qazaqstan Respýb­lıkasynyń tarıhynda tuńǵysh ret salmaǵy 110 tonna, kerneýi 110kV, qýaty 63000 kVA elektr­li mashınalardyń serııaly óndirisin jolǵa saldy. Qazaqstandyq elektrenergetıkada jańa dáýir bastaldy. Mundaı klastaǵy jáne qýattaǵy transformatorlardy ıgerý – «KTZ» AQ ujymynyń úlken jetistigi men jeńisi. Ásirese, bul mańyzy asa zor oqıǵa «KTZ» AQ-tyń 55 jyldyǵy qarsańynda bolǵany kóńil súısindiredi. Áıtse de, álemdik daǵda­rystyń saldary keshe ǵana kórshi elderdiń kózqurty bolǵan Kentaý transformator zaýytyna zardabyn tıgizbeı qoıǵan joq. Bul jaǵdaıdy Elbasy bıznes ókilderimen ótkizgen kezdesýde nazardan tys qaldyrmady. Osyǵan baılanysty biz Kentaý transformator zaýyty dırek­torlar keńesiniń tóraǵasy Erkebulan Ilııasovtyń oıyn bilgen edik. – Keńeste Nursultan Ábish­uly Kentaý transformator zaý­ytyn aıryqsha atady, – dedi Erkebulan Ilııasov. – Rasynda, elimizdiń dollar baǵamyn meılinshe ustap turýynan kásipkerler zııanǵa shyqtyq. Qazaqstan álemde mys, temir jáne myryshtan iri eksportshy retinde bolǵanymen álem naryǵyndaǵy kúrdeli jaǵdaılarǵa baılanysty biz tabys jaǵynan qıyndyqqa ushyradyq. Munyń saldary bıýdjet túsimderine de salmaq túsirdi. Eger bizdiń kásiporynnyń tarıhyna úńiler bolsańyz, bıylǵy jyly Qazaqstanǵa Ýkraına, Qytaı jáne Reseıden iri kólemde transformator ónimderi tasymaldandy. Importtyń ótken jyldarǵa qaraǵanda kóbeıgendigin, baǵasynyń tómendigin baıqaýǵa bolady. Mysal retinde aıtar bolsaq, 2014 jyly bizdiń zaýyt 23471 transformatordy naryqqa shyǵarsa, bıyl myqtaǵanda 11 000 transformatordy óndiriske bere aldyq. – Transformator zaýyttary kórshi О́zbekstan, Reseıde bary belgili. Shyrshyqtaǵy zaýyt aıaǵynan turyp kete almaǵanymen Reseı básekege qabiletti el. Qazirgi jaǵdaı qalaı? – Bar másele osynda. Reseı ónimderi bizdiń taýarlarymyzdy óz el naryǵynda shetke ysyryp tastady. Sonyń saldarynan Reseıge eksporttaıtyn ónimderimiz 47 paıyzǵa qysqardy. Taýar ótpegennen keıin ju­mys­shylarymyzdy qysqartýǵa májbúr boldyq. Al memleketke 30 mln. teńgeniń salyǵy tólenbedi. Munyń bári keshe ǵana álemdik naryqqa kirýge jaǵdaıy jetip turǵan kásiporyn úshin ońaı emes. Qazirdiń ózinde Reseıdegi áriptesterimiz óz ónimderiniń 28 paıyzǵa qymbattaǵanyn aıtyp otyr. Áli de baǵa kóteriletindigin hat arqyly bildiripti. – Mundaı jaǵdaıda ne istemeksizder? – Bizge Úkimettiń kómegi jetispeı jatyr. Máselen, Almaty qalasynyń ákimdigi 2014 jyly ýnıversıada ótkizý jáne «Kók jaılaý» nysandaryna baılanysty elektr jabdyqtaýǵa memlekettik satyp alýdy ótkizdi. Bul joba boıynsha 110 kv qýat kúshi bar 4 transformator satyp alynýǵa tıis bolatyn. Smetalyq qujat boıynsha 4 transformator úshin bıýdjette 871 mln. teńge qaraldy. Al biz­diń KTZ-nyń transformator­la­ry bar bolǵany 537 mln. teńge bolatyn. Aıyrmashylyǵy baqandaı 434 mln. teńge Biraq, tapsyrys berýshiler bizdi attap ketip, sheteldik taýar jetkizýshileriniń jeteginde ketti. Bizdiń otandyq jobalaýshylar men tapsyrys berýshilerimiz sheteldik jetkizýshilerdiń múddesin qorǵaý arqyly QR Úkimetiniń 2014 jylǵy 19 jeltoqsanda qabyldanǵan №1363 qaýlysyn aıaqqa taptady dese de bolady. Bul jaǵdaı birinshi ret qaıtalanyp otyrǵan joq. Kompanııa aqparaty boıynsha, 2014 jylǵy tamyz aıyn­­da «Embimunaıgaz» AQ mu­naı-gaz kásiporny «Aqtaý­OılMash» JShS-dan (naryqta ózin «QazMunaıGaz» holdıngi­niń kásiporny retinde kórse­týshi) transformatorlar men jıyntyqty transformator qo­salqy stansalaryn jetki­zýge uzaq merzimdi shart jasasady. KTZ mamandary atalmysh kásiporynnyń aıtylǵan jab­dyqtardyń keıbir túrlerin eshqa­shan da óndirmegenine nazar aýdardy. Olardy óndirý «AqtaýOılMash» JShS qam­tamasyz ete almaıtyn múldem ózgeshe jabdyqtar men óndirý jaǵdaıyn talap etedi. Elbasynyń otandyq bıznes ókilderimen kezdesýinde talaı túıtkilderdiń túıini tarqatyldy. Endi ózimizben deńgeıles sheteldik kásiporyn ónimderine emes, básekege qabi­letti otandyq kásipkerlerge basymdylyq beriledi. Bul bizdiń sóne jazdaǵan úmitimizdi qaıta jandyrdy. – Áńgimeńizge rahmet. Otan­dyq kásiporyndardyń memleket qamqorlyǵyn shyn sezinýine tilektespiz, álemdik naryqtaǵy oryndaryńyz bıik bolǵaı. Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.