Tútindi seıilter tetik

Almatyda  kólikterge gaz quıatyn stansa ashyldy Búginde Almatynyń ekologııalyq ahýaly túrli jobalardy qarastyrýǵa májbúrlep otyrǵan jáıi bar. Taý bókterindegi megapolıste kún saıyn kóbeıip jatqan kólikter legi de osy máseleni ýaqyt ótken saıyn  ýshyqtyrýda. Onsyz da aýasy aınalmaıtyn qalany tútinnen aryltýdyń taǵy bir joly – qaladaǵy avtomobılderdi tabıǵı gazǵa kóshirý degen mámile jasalǵan-dy. Osylaısha ońtústik astanada Almaty qa­lalyq ákimdigi, “QazTransGaz” AQ pen “Bı Djı Qazaqstan” kompanııalary arasynda “Almaty qalasynyń avtokóligin suıytylǵan tabıǵı gazǵa kóshirý týraly” memorandýmǵa qol qoıylǵan bolatyn. Bul kelisim boı­yn­sha qalalyq ákimdik tabıǵı gazben júretin 200 avtobýs satyp alýǵa, joǵarydaǵy kompanııalar gaz quıatyn kompressorlyq stansalar salýy tıis edi. Taıaý kúnderi atalmysh kelisim-shart kelisimin taýyp, qalalyq avtoparkte alǵash­qy stansanyń ashylý rásimi ótti. Eger bul bastama jalǵasyn taýyp, qoǵamdyq jáne jeke kólikter tabıǵı gazǵa aýysatyn bolsa – Almatynyń ekologııalyq ahýaly aıtar­lyq­taı saýyǵary sózsiz. Aldyn-ala kelisil­gendeı, atalmysh joba boıynsha “Bı-Djı Qazaqstan” kompanııasy dál osy stansaǵa kerekti qural-jab­dyq­tardy satyp alyp, qondyryp, teh­nı­ka­lyq qaýip­siz­dik sha­ra­lary boı­yn­sha ke­ńester usyn­sa, “Qaz­Trans­Gaz” kom­pa­nııasy stan­sa qury­ly­syn tolyq qarjy­lan­dyryp, beketti joǵa­ry kásibı qyz­met­kerlermen qam­ta­masyz etip otyr.  Birikken jobanyń qurylysyna qazirge eki kompanııa  600 mıllıonnan astam qarajat salǵan. Qalaı desek te, túptiń-túbinde elimizdegi kólikterdiń bárin suıytylǵan gazǵa kó­shirýdi kózdeıtin joba kommersııalyq qana emes, áleýmettik joba da bolyp tabylady. Endigi jerde adam balasy qalaǵan jerińe kózdi ashyp-jumǵansha jetkize qoıatyn kó­lik­terden tabıǵat tazalyǵy úshin ǵana bas tarta qoımas, alaıda, odan qorshaǵan ortaǵa ke­letin zııandy qaldyqtardy azaıtý dúnıe júziniń basty máselesine aınalǵany qashan?! Máselen, búginde Almatynyń aýasyna ta­raıtyn zııandy qaldyqtardyń  90 paıyzy kólikterge tıesili ekeni dáleldenip, aı­ty­lý­daı aıtylyp, jazylyp ta júr. Osy kókeı­kesti máseleniń sheshimi naqty sheshi­lip, sha­ralar iske asa bastaǵany dátke qýat. Al kó­likterdi tabıǵı gazǵa kóshirý bastamasy Alma­tyny tútinnen túbegeıli saýyqtyrmasa da,  qatty zııandy qaldyqtardyń aýaǵa ta­raýyn aıtarlyqtaı azaıta alady. Mamandardyń aıtýynsha,  tabıǵı gaz  aýaǵa ushyp ketý qasıetine ıe bolǵandyqtan, ol anaǵurlym qaýipsiz.  Al qaýipsiz jerlerge qoıylǵan gaz ballondary 250-den astam atmosferalyq qysymdy kótere alady. “QazTransGaz” kompanııasynyń suıy­tyl­ǵan tabıǵı gazdy 2010-2015 jyldarǵa qaraı motor otyny retinde paıdalanýdy damytý tujyrymdamasyn” jasap qana qoı­maı, júzege asyra bastaǵany aıtarlyqtaı oqıǵa. Osy tujyrymdamaǵa sáıkes,  bes jyldan soń elimizdegi 50 myńdaı kólik ta­bıǵı gazben júrýi tıis.  О́z aımaǵymyzda osynshama kólikti tabıǵı gazǵa kóshirý úshin Qa­zaqstanda 100-ge tarta avtogaztoltyrý kom­pressorlyq stansalary salynady dep josparlanǵan.  Atalmysh besjyldyq jobaǵa  jalpy 20 mıllıard teńgedeı ınvestısııa salynatyn bolady. Alaıda, dál osy tujyrymdama tolaıym iske asýy úshin Úkimettiń aralasýy, qoldaýy qajettigi de kórinedi.  Jeke avtokólik ıeleriniń tabıǵı gazdy paıdalanýǵa qulshynysyn arttyrý úshin qandaı da bir alǵysharttar men sebepter kerektigi baıqalady. Sondyqtan da eki kompanııa da memlekettik resmı baǵdarlama arqyly tabıǵı gazdy qoldanatyn jeke menshik júrgizýshilerge, avtoparkterge qandaı da bir jeńildikter qarastyryp, osy úrdiske ilesken avtokólik, taksopark ıeleriniń paıdasyna kólikke salyq salý júıesinde ózgerister endirý qajettigin alǵa tartyp otyr. Aınash ESALI, ALMATY.