Ulttyq órleýden – jahandyq jaýapkershilikke

Adamzat qoǵamy udaıy damý úderisinde bolady. Biraq damý keıde baıaý, keıde jyldamdaý bolýmen ǵana paryqtalady. Sol barysta qoǵamdyq órleý de, quldyraý da bolyp turady. Bul qalypty qoǵamdyq qubylys. Degenmen, órleýdiń aty – órleý, ulttyq sapadaǵy órleý – máńgilik damýdyń kepili. О́ıtkeni, tarıhı tájirıbeler osy bir aksıomany udaıy aıǵaqtaı beredi. О́rlegen, damyǵan elder de keıde qatelesedi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysty qozǵaǵan da, sol soǵysta kúıregen de nemister men japondar boldy. Biraq olar ózderiniń órlep ketken ulttyq sapasymen qazirgi álemdik damýynyń aldyńǵy qatarynda kele jatqan joq pa?! Qoǵamdyq damýda aýyq-aýyq órleýdiń bolyp turǵany abzal. Ásirese, Qazaqstan úshin. Qazaqstan dál qazir kósilip bir órleýdiń qarsańynda turǵany Prezıdent Joldaýynda baıandaldy. Joldaýda aldaǵy onjyldyqta jańa ekonomı­kalyq órleýdiń bolatyny, sondaı-aq onyń Qazaqstannyń jan-jaqty damýyna jańa múmkindikter asha­ty­ny n­aqtyly qarjylyq daıyn­dyqtar negizinde naqtylanǵany adamǵa senim men shabyt uıalatady. Prezıdent Joldaýynda mindet­ti túrde basshylyqqa alatyn qaǵı­dattar kórsetildi: “Birinshiden, biz­diń eń basty qundylyǵymyz – ol Otanymyz. Táýelsiz Qazaqstan! Ekinshiden, memleket jáne onyń árbir azamaty qaı jerde de qoǵam­nyń turaqtylyǵy men eldiń ál-aýqatyna keri áserin tıgizýi yqtı­mal kez kelgen qadamǵa barmaýy tıis. Úshinshiden, ekonomıkalyq ór­leý – árqaı­symyzǵa qatysty búkilhalyqtyq is. Bul – qoǵamnyń áleýmettik máse­lelerin sheshýdiń jáne barshamyzdy tabysqa bas­taýdyń kilti. Tórtinshiden, óńirlik jáne álemdik naryqqa ınte­gra­sııalaný – damýdyń asa mańyzdy sharty”. Mine, osydan bolashaq damýda memleketimizdiń eń basty qun­dy­lyǵy Qazaqstannyń táýelsizdigi  ekendigin anyq ańǵaramyz. Olaı bolsa, respýblıkadaǵy barlyq is-sharalar Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń táýelsizdigi syndy basty qundylyq úshin qyzmet atqarýǵa tıisti. Qazaqstannyń táýelsizdigi degen qundylyq jalań uǵym emes, ol – memleket aýmaǵynyń tutas­tyǵymen, ishki-syrtqy saıasatynyń derbestigimen jáne memlekettik til-jazýdyń óz fýnksııasyn atqarýy­men naqtylanatyn kúrdeli dúnıe dep bilemin.  Sondyqtan Prezıdent atap kórsetken basty qundylyqty saqtaý úshin qyzmet etý – árbir azamattyń boryshy. Árıne, el táýelsizdigin berik saqtaý úshin aldymen áleýmettik eko­nomıkany damytý qajet. Al eko­nomıkany damytý ulttyq bilim berý men ǵylymı tehnıkanyń damý deńgeıine tikeleı baılanysty. Osyndaı ózara baılanysty máse­le­lerdiń ara qatynastary men she­shimdi joldary Prezıdent Jol­daý­ynda  dıalektıkalyq túrde baıan­da­lyp, árbir salanyń atqarar min­det­teri men jaýapkershilikteri naqtylanǵan. Elbasy Joldaýynyń altynshy bólimi syrtqy saıasatqa arnalǵan. Syrtqy saıasat eldiń ishki maqsatyn júzege asyrý úshin qoldanylatyn amal-tásilder bolyp tabylady. Pre­zıdent  elimizdiń syrtqy saıasa­tyna toqtalǵanda: “Ulttyq múdde­ler­di qamtamasyz etýge, eldiń ha­lyq­aralyq bedelin arttyryp, ult­tyq, óńirlik jáne jahandyq qaýip­sizdikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan bel­sendi, pragmatıkalyq teńdesti­ril­gen syrtqy saıasat júrgiziletin bo­la­dy” dep atap kórsetti. Budan eli­mizdiń syrtqy saıasaty ulttyq múddelerdi qamtamasyz etý alǵy- shartynda, teńdestirilgen, ıaǵnı tepe-teńdik negizdegi syrtqy saıasat júrgizetin bolady degen sóz. Elbasy Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq qyzmetine toqtal­ǵan­da: “Bizdiń EQYU-daǵy tóraǵaly­ǵy­myz búkil álem halyqtarynyń qaýipsizdigin damytý men órken­detýge baǵyttalatyn bolady”, – dep  atap kórsetti. Bul sózdiń máni óte zor. О́ıtkeni, Elbasynyń osy sózi qazirgi tańda Qazaqstan Res­pýb­lıkasy táýelsiz el retinde óziniń ǵana emes, jalpyálemdik damý má­selelerine de jaýapty bola ala­tyn­dyǵyn ańǵartady. Sondaı-aq ol elimiz ulttyq órleýden jahandyq jaýapkershilikke kóterilgenin tú­sindiredi. Jańa onjyldyqtaǵy eko­nomıkalyq órleý – ultymyzdyń jańasha kelbeti men minezin qa­lyptastyrýǵa da zor múmkindik beretini sózsiz. Baǵdarlamanyń túpki maqsaty – elimizdiń táýelsizdigin baıandy etý, qazaqtyń ult bolyp órken­deýine jol ashý, onyń tili men mádenıetiniń keń qulash jaıýyna múmkindik jasaý. Keler urpaqtyń júzin jarqyn etetin bul maqsatqa biz asqan tabandylyqpen el birligin saqtaı otyryp qana qol jetkize alamyz. Ol jalǵyz Pre­zıdenttiń ǵana nemese Parlament pen Úkimettiń ǵana sharýasy emes. Biz bolashaǵymyzdyń jarqyn bolýyn kórgimiz keledi. Elbasymyz aıtqandaı, yntymaǵy jarasqan elimizdiń baǵyn asyratyn, mereıin tasytatyn úlken is barshamyzǵa sátti bolǵaı. Nábıjan MUQAMETHANULY, tarıh ǵylymdarynyń doktory, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory. Almaty.