Tarıhy tereń tamyrlastyq taǵylymy

Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Ýkraınaǵa resmı sapary tabysty támamdaldy Sársenbi kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Ýkraınaǵa resmı sapary odan ári jalǵasty. Qazaqstan basshysy aldymen T.Shevchenko atyndaǵy Ýkraına ulttyq ýnıversıtetine kelip, oqý ornynyń professor-oqytýshylar quramymen jáne stýdentterimen kezdesti. Ýkraınanyń eń baıyrǵy joǵa­ry oqý orny bolyp tabylatyn ýnı­versıtettiń barlyq qyzmet­ker­leri men stýdentteri Qazaqstan Prezıdentimen kezdesýge óte-móte kóp jınaldy. Oqý orny basshy­ly­ǵynyń sheshimimen álemdik bilim men ǵylym salasyna sińirgen zor eńbegi úshin Nursultan Nazarbaevqa “Qurmetti doktor” ataǵy berilip, jınalǵan kópshiliktiń qyzý qol­daýymen tıisti qurmet kórsetildi. Saltanatty jıyndy ashqan ýnı­versıtet rektory Leonıd Gý­ber­skıı sózdi Qazaqstan Prezı­denti Nursultan Nazarbaevqa berdi. О́ziniń sózinde Qazaqstan basshysy qazaqstandyqtar Ýkraınanyń ǵy­lym men bilim salasyndaǵy áleýe­tin joǵary baǵalaıtynyn aıtyp, meniń ózim de osyndaǵy oqý ornyn bitirgen soń ómirge joldama aldym, dedi. О́zi oqyǵan qarapaıym ýchılı­sheniń de óz salasy boıynsha tııa­naqty bilim bergenin atap kórsetip, osyndaǵy jyldaryn árqashanda qı­mastyqpen eske alatynyn jet­kizdi. Qazir Qazaqstan men Ýkraına joǵary oqý oryndary arasynda kóptarapty yntymaqtastyq júzege asyrylýda. Sonyń ishinde L.N.Gý­mılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti men Ál-Farabı atyn­daǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń ýkraınalyq áriptesterimen ornat­qan yntymaqtastyq qarym-qaty­nasy aıryqsha atap ótýge laıyq, dedi Prezıdent. Sondaı-aq eki el Ulttyq Ǵylym akademııalary arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń da qarqyny joǵary ekenin tilge tıek etti. Odan ári N.Nazarbaev Qazaq­stan­daǵy qazirgi kezdegi bilim men ǵylym salasynyń jaǵdaıyna toq­taldy. Bizdiń elimizdegi strategııa­lyq basymdyqtardyń biri – ın­tel­lektýaldy ult qalyptastyrý. Osy maqsatty oryndaý jolyna bóli­netin qarajat kólemi de jyldan-jylǵa artyp keledi. Sonyń ishinde ǵylymdy damytýǵa salynǵan ın­ves­tısııa kólemin 2012 jylǵa deıin 25 ese arttyrýdy kózdep otyrmyz. Al 2015 jyly onyń jalpy kólemin IJО́-niń 2,5 paıyzyna jet­kizý josparlanǵan, dedi Qa­zaq­stan basshysy. Prezıdenttiń aıtýynsha, joǵary oqý oryndary boıynsha sońǵy kezde iske asy­rylǵan eń úlken jobanyń biri – As­tanadaǵy aǵylshyn tilinde oqy­tatyn ýnıversıtet. Ýkraına jas­ta­ryna da oǵan túsýge múmkindik mol. Sizder bizdiń halyqtarymyzdyń arasynda ornyqqan dástúrli dos­tyq qarym-qatynasty jalǵas­ty­rýshy dánekersizder. Sondyqtan Qazaqstanmen aradaǵy qarym-qatynastan qol úzbeı, oǵan qatty kóńil bólýlerińiz kerek, dedi Nur­sultan Ábishuly jastarǵa qaratyp. Sondaı-aq Prezıdent óziniń sózinde oqý ornyna esimi berilgen ýk­raınnyń uly aqyny Taras Shevchenkonyń 200 jyldyq mereı­toıy Qazaqstanda da keńinen ata­lyp ótetinin tilge tıek etti. Basyna qıynshylyq ister túsken ýaqyt­tarda Shevchenko qazaq jerinde bo­lyp, qarapaıym halyq tarapynan dostyq qatynas kórgenin, ony ózi de aýzynan tastamaı, únemi aıtyp otyrǵanyn eske aldy. Sondaı-aq sýretshi retinde de birneshe kar­tınasyn qazaq ómirine arnaǵanyn, al qazir sol polotnolardyń Alma­tydaǵy memlekettik mýzeıde tur­ǵanyn alǵa tartty. Sonymen birge, Qazaqstanda Shevchenko atyndaǵy qala, Astanada kóshe aty baryn aıta kelip, sondaı ıgi shara Ýk­raına Úkimeti tarapynan da jasa­lyp jatqanyn, mysal retinde, Kıev qalasynyń bir kóshesine Jambyl Jabaevtyń esimi beril­genin atap ótti. Al 2011 jyly Ýk­raı­na astanasynda Jambyl es­kertkishiniń ashylý múmkindigi baryn da aýyzǵa aldy. Prezıdent N.Nazarbaevtyń sózderi úlken yqylaspen tyń­dalyp, birneshe ret qol soǵyldy. Kıevtiń atalǵan ýnıversıteti – eýropalyq úlgide Ýkraınada ashyl­ǵan eń alǵashqy joǵary oqý orny. Ol óziniń esigin 1834 jyly ashqan. Aldymen oǵan Kıev Rýsin sho­qyn­dyrǵan Vladımır knıazdiń esimi berilgen. Tarıh-fılologııa jáne fızıka-matematıka fakýltetteri ǵana bolǵan onyń tabaldyryǵyn alǵash 62 stýdent qana attasa, HH ǵasyrdyń basynda onyń stýdentter sany 5000-ǵa, professor-oqytýshy­lar quramy 500-ge jetken. Osy kezden bastap ol Reseı ımperııa­syn­daǵy ǵana emes, álemdegi asa tanymal ǵylym jáne joǵary bilim ortalyǵyna aınalǵan. 1939 jyly oǵan ýkraınnyń uly aqyny Taras Shevchenkonyń aty beriledi. Uly aqyn oqý ornynyń arheografııa­lyq komıssııasynda 1845-47 jyl­dary qatardaǵy qyzmetker bolyp eńbek etken eken. Qazir ýnıversıtettiń 14 fakýl­tetiniń kúndizgi jáne syrtqy bó­limderinde 25 myńǵa jýyq adam oqı­dy. 1994 jyly Ýkraına Prezı­dentiniń Jarlyǵymen oǵan Ulttyq ýnıversıtet mártebesi berilgen. Ýnıversıtettiń 7 oqý ınstıtýty, bo­tanıka baǵy, aqparatty-esepteý ortalyǵy, astronomııalyq observa­torııasy, baspa-polıgrafııalyq ortalyǵy, Kanevte memlekettik qoryǵy bar. 5 myńǵa jýyq qyzmet­kerdiń 2 myńnan astamy ǵylymı-pedagogıkalyq, 1 myńnan artyǵy taza ǵylymmen aınalysady. Olar 164 ǵylymı kafedraǵa biriktiril­gen. Oqytýshylardyń 82 paıyzy­nyń ǵylymı ataǵy bar, sonyń 24 paıyzy ǵylym doktorlary. Ýnı­versıtettiń 1600 aspıranty jáne 130 doktoranty bar. Ýnıversıtet túlekteri arasynan Mıhaıl Býlgakov, Mıhaıl Starı­skıı, Maksım Rylskıı, Nıkolaı Lysenko sııaqty ataqty adamdar shyqqan. Alǵashqy rektory Máskeý ýnıversıtetiniń professory M.Maksımovıch bolǵan, qazirgi rektory akademık Leonıd Gýber­skıı. Ýnıversıtet Ýkraınadaǵy kóshbasshy JOO bolyp esepteledi. Kezdesýden shyqqan soń Qa­zaq­stan Prezıdentiniń korteji Ýk­raına Parlamenti – Joǵarǵy Ra­da­nyń úıine bet aldy. Munda Qa­zaqstan basshysy Radanyń uzaq jylǵy tóraǵasy Vladımır Lıtvın­men kezdesip, parlamentaralyq yn­tymaqtastyqtyń perspektıvalary týraly pikir almasty. Sonyń ishinde eki eldiń parlamentterinde de dostyq toptary bar ekendigi qanaǵatpen atap ótildi. Qazaqstan Prezıdentiniń Ýk­raı­naǵa saparyndaǵy sońǵy ma­ńyzdy kezdesý “Haııatt” qonaq úıinde Ýkraına jáne Qazaqstan bıznes toptarynyń ókilderi ara­syndaǵy kezdesý boldy. Oǵan Qa­zaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev Ýk­raına Prezıdenti V.Iаnýkovıch­pen birge qatysty. Ýkraınanyń bız­nes elıtasy arasynan qazir esimderi búkil álemge tanymal “Sıstem kepıtal menedjment” JAQ prezıdenti Rınat Ahmetov, “Novokramatorskıı mashıno­stroı­telnyı zavod” AQ bas dırektory Georgıı Skýdar, “Neftegaz” bas­shy­sy Evgenıı Bakýlın jáne t.b. boldy. Ýkraına Prezıdenti V.Iаnýko­vıch Qazaqstan Prezıdenti N.Na­zarbaevtyń sapary barysynda júr­gizilgen kelissózderdiń nátıjeleri týraly aıtyp berdi. Kelissózder iskerlik jaǵdaıda ótti, oǵan ózim tánti boldym. Qazaqstandyq árip­tesimmen arada tek naqty dúnıeler talqylandy. Qorytyndylary da kóńil toǵaıtady, dedi Ýkraına Pre­zıdenti. Sonyń ishinde qazaq­stan­dyq údemeli ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damý memlekettik baǵ­darlamasyna ýkraınalyq bıznes ókilderiniń qatysý perspektıva­lary týraly aıtty. Jaýap sózinde N.Nazarbaev Qazaqstan Ýkraınamen aradaǵy ekonomıkalyq jáne mádenı-gý­manıtarlyq salalardaǵy yntymaq­tas­tyqtardyń tereńdeı túskenine múddeli ekenin jetkizdi. Sondaı-aq áriptesiniń sózderin qýattap, ýkraınalyq isker top ókilderiniń qazaqstandyq iri jobalarǵa qatysý múmkindigi zor ekenin atap ótti. Sóziniń sońynda osyndaı forým­nyń endi Qazaqstanda ótkenin qa­laıtynyn aıtty. Jaqsybaı SAMRAT – Kıevten. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.