Eski mektep, enjar kózqaras

Janaıqaı Bizdi de alystaǵy Áıteke bı aýdany Aqkól aýylyna shuǵyl saparǵa alyp shyqqan osy habar bolatyn. Redaksııaǵa osy aýyldyń jıyrma alty turǵyny qol qoıǵan shaǵym hat túsken. Onda shaǵym­danýshylar aýyldaǵy Abaı atyndaǵy orta mekteptiń Aqtóbe oblysynyń mamandan­dyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq so­tynyń ústimizdegi jylǵy 21 mamyrdaǵy sheshimimen jabylǵanyn, jańa oqý jyly bastalýǵa azǵantaı ýaqyt qalsa da qu­lyp­taýly kúıinde turǵanyn aıta kelip, qazirgi paıdalanylyp otyrǵan mektep ǵımara­ty­nyń apattyq jaǵdaıda ekenin jetkizedi. Hatpen qosa Aqtóbe oblysynyń maman­dandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń 2010 jylǵy 21 mamyrdaǵy she­shimi jáne Aqtóbe oblysy sottar ákimshisi Áıteke bı aýmaqtyq ýchaskesiniń aǵa sot oryndaýshysy R.Jetirýovanyń jasaǵan aktisi jiberilipti. Mamandandyrylǵan aýdanaralyq eko­nomıkalyq sotqa mektepti jabýǵa talap aryz berýshi Aqtóbe oblystyq sanıtar­lyq-qadaǵalaý departamenti “Áıteke bı aýdandyq sanıtarlyq-qadaǵalaý basqarma­sy” memlekettik mekemesi Abaı atyndaǵy orta mektep ǵımaratynyń sharýashylyq qyzmetin toqtatýdy surap, tómendegideı mán-jáıdi habarlaıdy. “Mekeme maman­da­rymen osy mekteptiń sanıtarlyq-epıde­mıologııalyq jaǵdaıyn tekserý bary­syn­da sanıtarlyq-tehnıkalyq jaǵdaıy nashar deńgeıde ekeni anyqtaldy. Ǵı­marattyń tóbesiniń jabyndysy (shıferi) tozyǵy jetken, jańbyr jáne erigen qar sýy ishke aǵyp, birinshi klass bólmesi, dá­lizdiń aýasy ylǵal, syz baıqalady. Dá­liz­diń, 11 jáne 9 klass bólmeleriniń tóbeleri maıysqan, ár jerden tireý qoıylǵan. Alaı­da, sol orna­tylǵan tireýlerdiń ózderi qulaý qaýpinde tur. Ǵımarattyń syrtqy kirpishteri sógilip, irgetasy otyra bas­taǵany anyqtaldy. Mektep qulaý qaýpin­de, oqýshylar qulaǵan qurylystyń as­tynda qalýy bek múmkin” delingen onda. Sóıtip, sot mektep ǵımaratynyń sha­rýashylyq jumysyn kemshilikter joı­ylǵanǵa deıin toqtatýǵa sheshim alǵan.Hat jazýshylardyń habarlaýynsha, tórt aıdan beri kemshilik joıylmaǵan. 2010 jylǵy 11 tamyzda Aqtóbe oblysynyń sottar ákim­shisi Áıteke bı aýdandyq ýchaskesiniń aǵa sot oryndaýshysy R.Jetirýova Aqtóbe obly­synyń mamandandyrylǵan ekonomı­kalyq sotymen berilgen: “Abaı atyndaǵy orta mektebi” memlekettik mekemesiniń ǵı­mara­tyn paıdalanýdy kemshilikter joı­ylǵansha toqtatý týraly atqarý qujatyna sáıkes ǵı­maratty paıdalanýdy májbúrlep toqtatýǵa baılanysty atqarýshylyq is-áreketter júrgiziletinin habarlaı otyryp, ǵımarattyń basty kiretin esiginiń syrtqy jaǵynan úsh jerden, ishki betinen sonsha jerden súrgi salyp bekitedi.Salynǵan súrgilerdiń buzylmaýyna jáne sol kúıinde saqtalýyna mektep dırektory Temirhan Saǵyndy­­qovtyń jaýapty ekenin eskertedi. Al osyndaǵy 1989 jyly salynǵan úsh qabatty jańa mektepti “Qurylys­In­jı­nırıng­Aqtóbe” JShS tehnıkalyq tekserý boı­ynsha “apatty jaǵdaıda, kúrdeli jón­deý­ge jatpaıdy” degen tujyrymdama jasaıdy. Mine, aqkóldikterdiń Astanaǵa jol­daǵan aryz-shaǵymdarynyń negizgi mán-maǵynasy osyndaı. Olardyń janaıqaıy qanshalyqty shyndyqqa janasymdy ekenin kózben kórmekke kele jatyp,arada bir aıdaı ýaqyt ótti, onyń ústine jańa oqý jyly bastalyp ketti, quzyrly or­gandar joıýǵa pármen bergen kem­shilikter álde­qashan túzetilgen bolar degen oı da joq emes bolatyn. Oblys orta­ly­ǵynan 250 sha­qyrymdaı qashyqtaǵy Aqkól aýylyna Qa­rabutaqqa deıin tas joldyń arqasynda tez-aq jetip keldik. Qara­bu­taqtan Aqkólge deıin otyz shaqyrymdaı dalanyń joly­men tarttyq. Aýylǵa deıin kóterme jol bar eken, biraq, jaǵdaıy máz emes kórinedi. Aqkól aýyly áldekimder aıtqandaı, surqy qashyp turǵan, bolashaǵy bulyńǵyr eldi meken sııaqty emes. Aqshańqan úıler, kireberistegi aǵashtary aspanmen talasqan shaǵyn park pen “Jol kartasy” baǵ­darlamasy boıynsha byltyr kúrdeli jóndeýden ótken mádenıet úıi aýyldyń ajaryn asha túskendeı. Jolbasshymyz Áı­teke bı aýdany ákiminiń orynbasary Te­mirbek Rahmetov jáne aýdandyq oqý bó­liminiń bastyǵy Baıazıt Qudaıbergenovpen birge Abaı atyndaǵy orta mektepke de kelip jettik. Mektep dırektory Temirhan Saǵyndyqovty bolashaqta qaıta jaraq­tandyrylatyn mekteptiń syzbasyn jasap jatqan jerinen ushyrastyrdyq . Kelgen sharýamyzdy aıtqannan keıin, birden mektep ǵımaratymen tanysýdy jón kór­dik. Esikten kirip kele jatyp dálizdiń sha­la syrlanǵan edenine kózimiz túsip ketip, bular jańa oqý jylyna daıyndalmaǵany ma degen oı qylań bergen. Dáliz qabyr­ǵasyna ilingen mektep ómiriniń kúndelikti tynys-tirshiligin bildiretin aqparattyq taqtalar da jańartylmaǵanyn kórgende ishimizdi jıyp alǵanymyz ras. Bul jańa mektepti jylytý qıyn bolǵandyqtan qys­qy kezde paıdalanýǵa yńǵaılastyrylǵan burynǵy keńshar keńsesi eken. Kúni ke­shege deıin balalar qysta osynda, jazda jańa mektepte oqytylyp kelipti. Jańa mektep paıdalanýǵa jaramsyz bolyp qalǵanda tolyqtaı osy yńǵaılastyrylǵan ǵımaratqa qonys teýipti. Mektep ǵımaratyn aralaýdy muǵalim­der bólmesinen bastadyq. Basqa jaǵdaı­lardy bylaı qoıǵanda, eki adam qatar óte almaıtyndaı tar, tóbesi tesilip, túsýge taıaý, ony karton qaǵazben jamaǵan bo­lypty. Ol da kelisip turǵan joq. Mundaı jamaý-jasqaý tóbelerdi basqa da klass bólme­lerinen kórýge týra keldi. Jetinshi klass oqýshylaryna orys tilinen sabaq ótkizilip jatyr eken. Bólmeniń ortasynan tireý qoıylǵan, balalar oınap júrip súı­kene qalsa, qulap túsýi de múmkin. Onyn­­shy klass bólmesi de tireýdiń kúshimen tur. Klass bólmeleriniń edenderi syr kórme­ge­ni baıqalady. Taqtalar tym eski, ın­terak­tıvti taqta týraly aıtýdyń ózi uıat. Sebebi, bul aýylǵa telefon baılanysy ja­qynda kelipti. Sonyń ózinde de “Qaz­telekomnyń” aýdandyq bólimshesi eskileý qondyrǵyny ornatqan deıdi aýyldyqtar. Sodan da bolar ınternettiń jyldamdyǵy nashar kórinedi, kompıýterdi paıdalaný­­dyń ózi qıyn. Mektepke deıingi balalar toby bólmesi tar kórinedi. Bul jaıly daıarlyq tobynyń tárbıeshisi Kámshat Qarasaeva pikirin bildirdi. Sodan keıin aýyldyqtar aýyzǵa alǵan jańa mektepti de aralap kórdik. Syrtynan qaraǵanda-aq sıqy ketken ǵımarattyń ishi odan da ótken. Terezeleri synǵan, edeni opyrylyp túsken. Irgetas otyryp, qabyr­ǵalary jarylyp, syrtqa qaraı qısaıa ba­s­tapty. Kezinde sapasyz salynǵan ǵı­maratty jaramsyz dep tanyǵan “Qurylys­In­jı­nırıngAqtóbe” JShS-niń tujyrym­damasy shyndyqqa keledi. Aýdandyq oqý bóliminiń bastyǵy Baıazıt Qudaıber­ge­novtyń bul ǵımaratty buzyp alýdan basqa amal joq deýi de qısynsyz emes sııaqty. Mektepke jınalǵan aýyldyqtardyń ishinde redaksııaǵa joldanǵan shaǵym hatqa qol qoıǵandardyń birazy boldy. Aq­kóldikter osynda turatyn turǵyndardyń erteńine alańdaýshylyq bildirgen aý­yldastaryn tolyqtaı qoldaıtyndyqtaryn bildirdi. Endi solardyń birqatarynyń pikirlerine qulaq túrelik. Nesken Daýylbaeva, zeınetker: – Men hatqa qol qoıǵanym joq, biraq, sonda da aıtylǵandarǵa tolyq qosylamyn. Osyn­daǵy malmen kún kórip otyrǵan halyqtyń qazirgi basty máselesi – osy mektep jaıy. Eger mektep jabylsa nemerele­ri­mizdi qaıda oqytamyz? Basshylar mektep­tiń jaǵdaıyn kórip júr emes pe, erterek oılamaı ma? “Mektepke baratyn bala sany jyl saıyn azaıyp keledi” degen bos sóz. Byltyr elý sá­bı dúnıe esigin ashty degendi estidim. Bı­yl da shúkirshilik altyn qursaqty kelinder shildehana toılaryn jasatyp jatyr. Baqytkereı Dáýletov, zeınetker: – Shyny kerek, Elbasy áleýmettik salany damytýǵa qarjyny tógip-aq jatyr. Áńgime jergilikti jerdegi basshylarda. Áıtpese, baspasózden, teledıdırdan jer-jerde jańa mektepter ashylyp, eskisi qaıta jaraqtandyrylyp jatqanyn oqyp ta, tyńdap ta júrmiz.Qazir jurttyń údere kóshýi toqtady. Osy jerde taban aýdarmaı tirshilik etý úshin mektepti jaqsartý kerek. Halyq balalarynyń bolashaǵyna alań­daýly.Al bilim kúni bastalǵansha mektep esigi qulyptaýly turǵanda mundaǵylardyń qobaljyǵany da ras. Kenjebaev Ormantaı, ata-analar ko­mıtetiniń tóraǵasy: – Shúkir, baýy­ry­myzdan órgen balalardan nemereler bar­shylyq. Bul ǵımarat jetpisinshi jyldary salynǵan, sanıtarlyq talaptarǵa da, etı­ka-estetıkaǵa da saı kelmeıdi. Basqa aý­yldardyń balalary zamanaýı quraldardy paıdalanyp oqyp jatqanda bizdiń neme­re­lerimizdiń olardan maqurym qalýy ren­jitedi. “Toqal eshki múıiz suraımyn dep, qulaǵynan aırylyptynyń” kúıin keshe jazdadyq. Bıyl mektep aǵymdaǵy jeńil-jelpi jóndeý kórmedi. Sot japty dedi, órt mekemesi ruqsat bermedi dedi. Áıteýir, sabaq bastalǵansha bekitýli turdy. Qa­laı­sha, tıisti oryndar bir shara jasamady degen oı qynjyltady. Ǵımaratty bıylsha paıdalanyp shyqsaq, kelesi jyly qaıta jaraqtandyryp, kúrdeli jóndeledi dep túsindirip ketti ótken joly qastaryńyzda júrgen aýdandyq bilim bóliminiń bastyǵy Baıazıt Qudaıbergenov. Biraq, budan buryn birde 15 mln., endi birde 20 mln.teńge kúr­deli jóndeýge bólinedi degen jaýaptar kel­gen. Arty sıyrquıymshaqtanyp ketti. Al jaýap hattar mende áli de saqtaýly. “So­qyrdyń tilegeni eki kózi” degendeı, aýyl­dyqtardyń tilegi osy mekteptiń ústinde, áıteýir. Biz áńgimelesken aýyl turǵyndary Batyrbek Báıishev, Orynbasar Smaıylov, Muratqan Dabyldınniń de aıtatyndary aýyl mektebiniń múshkil hali, basqa eshteńe dámetpeıdi. Qazirgi mekteptiń dálizin, qo­salqy sharýashylyq oryndaryn qosqanda jalpy alańy ne bári 480 sharshy metr eken. Bul sanıtarlyq talaptyń mańaıyna da jolamaıtyn kórinedi.Osyǵan qysylyp-qymtyrylyp 140 bala oqytylýda. Qysta ózi tar bólmeleri ysyp ketip, qalypty temperatýra saqtalmaıdy. Yssy bólmeden birden dalaǵa sýyqqa shyqqan balalar jıi aýyratyn kórinedi. Ony mekteptiń med­bıkesi de rastap otyr. Mektep jaqsarsa qaladan aýylǵa qonys aýdarǵysy kele­tin­der de bar kórinedi. Al aýylǵa bet burý jónindegi Elbasy sózin arqalanyp qala­daǵy nemerelerim de osynda kelip oqyr edi degender de boldy. Aqkóldikter aýyz sý máselesin de, kó­ter­me joldy tegisteý jáıin de tilge tıek etti. Danyshpan aqyn Abaı atyndaǵy orta mek­teptiń bolashaǵy ne bolady degendi Áı­­teke bı aýdandyq bilim bóliminiń bas­tyǵy Baıazıt Qudaıbergenov túsindirip ótti. – Bul mekteptiń jaǵdaıy oblys, aýdan ákimdiginiń baqylaýynda. Ǵımarat kúrdeli jóndeýge kelmeıdi, ony qaıta ja­raq­tandyrý kerek. Ol úshin tóbesin ashyp, burynǵy qurylystyń qabyrǵalaryn 50 santımetrge kóterip, janynan jalǵas­ty­ryp qosymsha qurylys salý kózdelýde. Sonda burynǵy ǵımarattyń ishki qabyr­ǵalary alynyp, keı bólmeler keńeıtiledi, tórt klass bólmesi, akt zaly, shaǵyn orta­lyq jańadan salynady, esik-terezeleri, edenderi jańartylady. Qysqa qajetti 54 tonna kómir jetkizildi.О́rtke qarsy belgi berý qondyrǵysyn ornatýǵa 500 myń teńge bólindi.Ony júrgizetin mekeme tenderdi jeńip aldy, endi iske kirisedi. Kemshi­likterdi joıý kesh te bolsa qolǵa alynýda. Al, bul mektepke nege kóńil bólinbedi de­genge kelsek, aýdanda budan na­shar mek­tepter de boldy. Solarǵa birinshi kezekte basymdyq berildi. Sońǵy úsh jylda ǵana tórt bilim mekemesi paı­da­lanýǵa berildi. Bıyl tórtinshisin iske qosý kózdelýde. Al aýdannan bólingen azǵantaı qarjyǵa tolyqtaı kúrdeli jóndeý jumys­taryn júrgizý múmkin bolmady. Bala sany az bolǵandyqtan munda Elbasynyń “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasy boı­yn­sha mektep salý qıyndaý bolyp tur. Son­dyqtan qaıta jaraqtandyrylatyn mekteptiń syzbasyn jasaý mektep dı­rektoryna tapsyryldy. Syzbany tezdetip jasap, jaramsyzdyq-smetalyq jobalaý qujattaryn daıyndap, aldaǵy jyldyń bıýdjetine qosýǵa tezirek tapsyrý kerek. О́tken joly da kelip, aýyldyqtarmen kez­desip bıylsha shydaı turý qajettigin tú­sin­dirip ketkenmin, ortaq til tabysqan bo­latynbyz. Al jańa oqý jylyna daıyn­dyqtyń nasharlyǵy mektep dırektorynyń jaıbaraqattyǵynan dep oılaımyn. Ket­ken kemshilikterdi joıýǵa naqty sharalar alynatyn bolady,– dedi ol Mektep ǵımaratynyń apattyq jaǵdaı­ǵa jetkeni bolmasa, muǵalimder ujymy shákirtterge bilim berýde ózderinshe tyry­syp tirlik jasaýda. Bıyl bitirgen mektep túlekteri UBT synaǵynda 81,6 ball jı­nap, aýdan mektepteri arasynda aldyńǵy úsh­tik­ten kórinipti.Sońǵy eki jylda úsh jas maman kelipti. Byltyr eki muǵalim oblys ákiminiń grantyn jeńip alsa, bıyl bir mu­ǵalim ıelenipti. Ujymdaǵy otyz muǵa­lim­niń on jetisi joǵary bilimdi us­taz­dar. Byl­tyr birinshi klass tabaldyryǵyn 22 ba­la attasa, bıyl 16 bala partaǵa otyrypty. Oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov bilim salasyn udaıy nazarda ustap, qarjylaı qoldaýdy jyl saıyn arttyryp otyrǵanda, qazirgideı jaǵdaıda muny salanyń salaq basshylarynyń “jaýyrdy jaba toqýy” demeske laj joq. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.