Atqarylar ister atqarylǵannan kóbirek

Keshe Astanada Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen qazaqstandyq IT kompanııalardyń II sezi bolyp ótti. Sezge Premer-Mınıstr Kárim Másimov, Baılanys jáne aqparat mınıstri Asqar Jumaǵalıev, Májilis depýtattary qatysty. Shara barysynda Qazaqstandaǵy IT salasynyń damýyn talqylaý jáne IT bıznesti yntalandyrý men alǵa jyljytýǵa memlekettik qoldaý kórsetý máseleleri sóz boldy. IT-kompanııalar seziniń alǵash­qy­sy osydan eki jyl buryn ót­kizilgen bolatyn. Eki sezdi de uıymdastyrý bastamasyn Qazaq­stan IT-kompanııalarynyń qaýym­dastyǵy kótergen-tin. II sezdiń túske deıingi bóliminde Baılanys jáne aqparat mınıstri Asqar Ju­maǵalıev ótkizilip otyrǵan shara­nyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Mı­nıstr óz baıandamasynda AKT sa­la­sy el ekonomıkasynyń serpindi damyp kele jatqan sektory eken­di­gin aıtty. Qalyptasqan makro­eko­nomıkalyq jaǵdaıda aqparat­tan­dyrý sektory 2009 jyly 90 mlrd. teńgeni qurady, dedi ol. Daǵ­darysqa qaramastan, memleket áli kúnge deıin aqparattandyrý qyz­metiniń negizgi tapsyrys berýshisi bo­lyp otyr. О́tken jyly bıýdjet­ten aqparattandyrý tehnologııala­ry­na 38,8 mlrd. teńge ınvestısııa bólindi. Qazirgi kezde elimizde 706 aqparattandyrý kompanııasy tir­kel­gen bolsa, sonyń ishinde 423 kom­panııa osy rynokta belsendi ju­mys atqarý ústinde. 2010-2014 jyl­darǵa arnalǵan memlekettik ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynda IT salasy “ke­leshekti sektor” retinde belgilendi. Alǵa qoıylǵan maqsatty oryndaý úshin Baılanys jáne aqparat mı­nıstrligi AKT-ny damytýǵa ar­nalǵan salalyq baǵdarlama ázir­legen. Baǵdarlamany Dúnıejúzilik bank ókilderimen birlese otyryp, sondaı-aq ony jasap shyǵarýǵa birqatar IT-kompanııalar, memle­ket­tik organdar, qoǵamdyq jáne sheteldik uıymdar jumyldyryldy. Sonymen qatar, baǵdarlamadaǵy 7 basym baǵyttyń alǵashqylary jo­ǵary tehnologııalyq óndiristi da­my­týǵa basa nazar aýdarýǵa baǵyt­talǵan, dedi mınıstr. Biz búgingi kúni qalaı jumys isteý kerektigin aıqyndaǵan sııaqtymyz. Iаǵnı, memlekettiń kómeginsiz, qoldaýyn­syz óz kúshimen qazaqstandyq IT sa­lasy alǵa jyljı almaıdy. Osy oraıda memleket salyq tóleý se­kildi túıtkildi máselelerdi azdap bolsa da jolǵa qoıýda. Atap aıtsaq, Qarjy mınıstrligi men ózge de qurylymdarmen kelise otyryp, amortızasııany 6 jyldan 2,5 jylǵa qysqarttyq. Bul sharalar tek bastaýy ǵana dep sendirdi A.Jumaǵalıev. Bıylǵy jyly kúshine enetin salyq jeńil­dikteriniń basqa túrlerin jyl so­ńyna deıin talqylaıtyn bolamyz. Áleýmettik salyqtarǵa qatysty má­seleler de qarastyrylmaq. Mysa­ly, kompanııalarda qazaqstandyq ókilder sany 90 paıyzdy qurasa, olarǵa áleýmettik salyqtar nólge deıin tómendetilýi múmkin. Jalpy, salyqtyq jeńildikter tizimi muny­men toqtap qalmaıdy. Tek bul úshin eki tarap, memleket te, IT kompa­nııalary da shynaıy jumys isteýi qajet. Aldaǵy 3-4 jylda IT tehno­lo­gııasy mamandaryn jetildirý, kó­beıtý maqsatymen sapaly kadrlar daıyndaıtyn 3 kolledj ashylmaq. О́ıtkeni, jalpy alǵanda joǵary bilim alý jaqsy, degenmen kásiptik mamandyqtardy da umytpaǵan ab­zal. Oǵan sebep, olar joǵary tehno­logııalar óndirisin jolǵa qoıyp, olardy jınaýmen, jasaqtaýmen, qurastyrýmen aınalysatyn bola­dy. Budan ózge, memleket jyl saıyn osy sala mamandyqtaryn daıyndaıtyn joo-larǵa granttar bóledi. Biz IT salasynyń damýyna mańyz bere júrip, bir nárseni umyttyq. Bul – NIOKR. Buryn óndirýshi men tapsyrys berýshi arasynda ǵylymı zerthanalar bol­dy. Onda kompanııalarǵa, zaýyt­tar­ǵa qajetti zattar jasap shyǵaryla­tyn. Osylaısha eki jaq múddelerin ortaqtastyratyn. Endigi jerde mun­daı R&D zerthanalar IT sala­syn oqytatyn barlyq joo-larda salynatyn bolyp kelisimge keldik. Búgingi kúni Úkimet aqparattyq qo­ǵamǵa jáne ınnovasııalyq ekono­mı­kaǵa kóshýde, sonymen qatar bá­sekelestikke qabiletti eksportqa ne­gizdelgen AKT-nyń ulttyq sekto­ryn qurýda, ıaǵnı aqparattyq-kom­mýnıkasııalyq tehnologııa salasy­na da basa nazar aýdaryp otyr, dep sózin qorytyndylady mınıstr. Qazaqstandyq IT-kompanııalar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Nurlan Isınniń aıtýynsha, elimiz IT qoǵamdastyǵy salany damytýǵa arnalǵan barlyq bastamalardy qoldaıdy. Qazaqstandyq mazmundy ósirýge baılanysty elimiz halyq­aralyq talaptarǵa jaýap beretin, álemdik IT ındýstrııadaǵy eńbek bólinisinde óz ornyn tabady deýge úmit bar, dedi ol óz baıandamasynda. Sezd barysynda basqa da kóptegen máseleler kóterildi. Atap aıtsaq, IT ónimderine degen sura­nys­ty josparlaý, IT rynogynda jáne jańa jobalardaǵy qazaq­stan­dyq mazmundy ósirý, IT qyzmet­teriniń sanyn ósirý, osy sala boıynsha bıznestiń tıimdi jumys jasaýyna uıymdastyrýshy quqyq­tyq ortany qurý, elimizde álemdik ındýstrııadaǵy eńbek bólinisinde óziniń ornyn tabý úshin IT sala­larynyń basymdyqty segmentterin damytý, jańa oqý oryndaryn qurý men IT mamandyqtary boıynsha bilim standarttaryn qaıta qaraý arqyly IT bilimdi jetildirý, mem­leket qoldaýy arqyly Internettiń qazaqstandyq segmentin damytý úshin ınfraqurylym jasaqtaý eń ózekti máseleler bolyp otyr. Bul máselelerdi sheshý joldaryn qa­ras­tyrý “Zerde” UAKH” AQ aldynda da tur. Holdıngtiń basqarma tór­aǵasy Nurlan Izmaılov óz sózinde AKT salasyn ınnovasııalyq qol­daýdy, qorlar men tehnologııalar transfertin, bilim, ǵylym, óndiris­tiń birlesken ózara qarym-qaty­nasyn, salanyń negizgi qozǵaýshy kúshi retinde memlekettik qarjy­lan­dyrý arqyly qoldaýdy atap ótti. Bul jerde úlken róldi mem­lekettik qoldaý atqaratyny sózsiz. Biraq IT-kompanııalardyń, ınno­vatorlar men mamandardyń da bas­tamasy az áser etpeıdi, dedi ol. Búgingi qoǵamnyń keıbir áleý­mettik jáne ekonomıkalyq másele­lerine nazar aýdaraıyq. Áleýmettik máseleler dep aqparattyq teń­sizdik, qazaqstandyq turǵyndardyń sapaly bilimge, sapaly medısına qyz­metine qoljetimdiligi, memle­ket­tik elektrondy qyzmetterge qol jetpeýshilikti aıtatyn bolsaq, eko­nomıkalyq máseleler retinde el ekonomıkasyndaǵy basym sala­lar­da eńbek ónimdiliginiń tómendigi, eski tehnologııalar men jabdyq­tar­dyń áli de bolsa qoldanylýy, el taýarlary men qyzmet kórsetý úl­gileriniń álemdik talaptarǵa qara­ǵanda básekege qabiletsizdigi, tabıǵı resýrstardy tıimsiz qoldaný bolyp tabylady. Ony AKT arqyly sheshý usynylýda. Búginde AKT ekonomı­kanyń damý katalızatory retinde, áleýmettik máselelerdi sheshýdiń tıimdi quraly retinde qarastyry­lady. Osy rette “Zerde” holdıngi róli elimizde AKT salasyn damytý ınstıtýty, memlekettik tapsyrys­tar­dyń operatory retinde tanys. Sondaı-aq AKT salasyn damy­týdyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan memlekettik damý baǵdarlamasy ázirlenýde. Qorytyndy bólimde IT salasy damýynyń basym baǵyttary men básekelestigi týraly sóz alǵan D. Gýsak tuńǵysh ret bıznes ókilderi memlekettik organdar aıtqan jańa­lyqtarmen kelisip otyrǵandyǵyn jetkizdi. Memlekettiń kórsetip otyrǵan qamqorlyǵyn naqtyraq sezindik. Barlyq máseleler boıyn­sha ortaq múddelilik bilinedi. Bul erekshe, maǵynaly ótken jınalys boldy, dedi ol. Premer-Mınıstr Kárim Mási­mov IT tehnologııaǵa arnalǵan 2 sezdiń jumysyna oń baǵa bere otyryp, atqarylatyn jumystyń atqarylǵannan da kóp ekendigine nazar aýdardy. Aıtylǵan usynys­tardy muqııat tyńdaı kele negizgi 3 sátke nazar aýdarýlaryńyzdy su­raımyn. Onyń alǵashqysy – bilim berý júıesin tereńnen qalyp­tas­tyrý. Eń bastysy bilim dep qaı­talady Úkimet basshysy. Jaqynda ǵana Almatyda ótken sharada jan basyna shaqqandaǵy IT mamanynyń tómen ekendigi aıtyldy, bul óz ke­zeginde básekelestiktiń tómendeýine ákep soqtyrdy. Ekinshi nazar aýdara­tyn másele, keń formatty ın­ternettiń qanat jaıýy. Qalǵan­dary jaı nárse. Biz budan qatty artta qaldyq. Elimizde 16 mln. ha­lyq bolsa, al belorýs eliniń 10 mln. halqy bar. Salystyrmaly túr­de alsaq, olar bizden keń for­matty ınternetten áldeqaıda alda. Úshinshiden, 5-7 jyldan keıin qazirgi ústelimizde turǵan barlyq temir-tersek qoqysqa ketedi. Al búkil álemdegi temir-tersekti shy­ǵaratyn zaýyttar qaıta maman­danatyn bolady. О́ıtkeni, qazir biz tehnıkalyq tóńkeris aldynda turmyz. Osy oraıda, sizder, IT mamandary memleketke osy bastan zertteý, baǵalaý arqyly el damýyn sheshýlerińiz kerek, dep atap kór­setti Premer-Mınıstr. Sondaı-aq osy másele boıynsha ótetin alǵashqy jınalystarǵa mindetti túrde qatysýǵa ýáde berdi. Sezd jumysyna 300-den astam otandyq IT kompanııalar, memle­ket­tik organdar, ulttyq kompanııa­lar men qoǵamdyq jáne sheteldik uıymdardyń ókilderi qatysty. Toqeteri, IT tehnologııanyń keń óris alyp, óndire jumys jasaýyna memlekettik qoldaý qajet. Bul osy sezde ashyq aıtylǵan kóptegen máselelerge núkte qoıar edi. Venera TÚGELBAI.