“Balapan” qanat qaǵady

“Qazaqstan”  RTRK” AQ basqarma tóraǵasy Janaı OMAROV balalar telearnasy týraly oı tolǵaıdy – Janaı Seıitjanuly, Qazaq­stan telerynogynda taǵy bir jańa arnanyń dúnıege keletini týraly estigen edik, búgin ózińizden osy tý­ra­ly naqty bilýdiń sáti túsip otyr. Bul jańa arna qalaı atalady? Kimderge arnalady? – Men búgin “Egemen Qazaq­stan” gazetiniń barsha oqyrman­da­ry­na elimizde  balalarǵa ar­nalǵan “Balapan” telearnasy­nyń ashyla­tyny týraly alǵash ret qýana habarlaǵym keledi. Memleketimizdiń tarıhynda eń alǵashqy telearna 1958 jyly 8 naýryzda ashylǵan bolatyn. Sodan beri jarty ǵa­syr­dan astam ýaqyt ishinde Qazaqstan medıarynogyndaǵy telearnalar sany jyl sanap artyp keledi. Bir­aq, olardyń birde-biri jas kórer­menderge tolyqtaı arnalmaǵan. Endi sol joǵymyzdyń ornyn tol­tyryp, olardyń sanatyna kish­kentaı “Balapan” qosylyp otyr, ol tek balalar arnasy retinde baǵdarlamalar taratady. Álemniń aldyńǵy qatarly memleketterinde, ózimiz biletindeı, balalarǵa arnal­ǵan kóptegen telearnalar qyzmet kórsetedi. Ol memleket ıdeologııa­sy­nyń bir bólshegi ispetti. Osy úrdisti betke alyp, bizdiń el de balalarǵa jeke arna ashýǵa kiristi. Bul – sarabdal, salıqaly saıa­sat­tyń arqasynda júzege asyp otyr dep bilemin. Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda balalardy mektep jasyna deıingi oqytýmen jáne tárbıemen qamtýǵa baǵyt­tal­ǵan “Balapan” arnaıy baǵdarlama­syn ázirlep, iske asyrýdy tapsyr­ǵan bolatyn. Sonymen, osy “Bala­pan” baǵdarlamasynyń jalǵasyn­daı bolyp, “Balapan” balalar arnasy ashylyp jatyr. Teledıdar – urpaq tárbıesiniń aınymas quraly desek, elimizdiń erteńi, ultymyzdyń bolashaǵy bú­gingi óskeleń urpaǵymyzǵa sapaly, tárbıelik taǵylymy mol tele­ónim­der usyný kerek. Kógildir ekranda ba­lalarǵa arnalǵan baǵdarlama­lar­dyń máni men mazmuny memlekettik ıdeologııamyzǵa sáıkes keletin bolsyn. Muny halyqtyń erteńin oılaıtyn úlken aǵalarymyz maǵan jıi aıtady. Búgin qazaq balasy sı­qyrly jáshikten shetel mýlt­fılm­deri men baǵdarlamalarynan basqa ne kóre alady? Talapqa saı az ǵana, saýsaqpen sanarlyq ónim­der bolypty. Onymen mıllıon­daǵan jas kórermenniń suranymyn qanaǵattandyrý múmkin emes. Osy oraıda, túpkilikti sheshim qabyldaý qajet edi. Balalardyń óz telear­nasy bolýy týraly talaı ret aı­tyldy. Biraq ol sóz júzinde qalyp keldi. Aqyry Úkimetimiz osy má­seleni túpkilikti sheshti. Bizdiń korporasııaǵa balalarǵa arnalǵan jańa arna ashý tapsyryldy. Biz úsh-tórt aıdyń ishinde shyǵarma­shylyq, qarjylyq jáne tehnı­ka­lyq sheshimder qabyldap, arnany efırge shyǵarý jumysyn aıaqtaýǵa taqadyq. Kelesi aptadan bastap jańa arna Qazaqstan kóginde jarq etedi. Menińshe, balalarǵa arnalǵan qazaq tilindegi arnanyń ashylýy elimizdiń rýhanı ómiriniń tarıhyna jazylatyn úl­ken oqıǵa jáne ultymyzdyń bo­la­shaǵy úshin salynǵan ınvestısııa bolmaq. – Janaı Seıitjanuly, “Bala­pan” balalar telearnasynyń óz erek­shelikteri jetkilikti. Bul arnany daıyndaý men shyǵarý “Qazaqstan” respýblıkalyq teleradıo­kor­po­ra­sııasyna tapsyrylǵany sizder úshin mártebe dep bilemiz. Endi tańdaýdyń sizderge túsýiniń negizgi sebepterin bilsek bola ma? – “Qazaqstan” respýblıkalyq te­leradıo korporasııasy – jarty ǵa­syrdan astam jarqyn tarıhy bar irgeli mekeme. Onyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, mamandarynyń tehnıkalyq, shyǵarmashylyq daıar­lyq deńgeıi elimizdegi telearnalar boıynsha aldyńǵy orynda. Jańa arna ashý úshin mundaı múmkin­dik­terdi paıdalaný qajet edi. О́zimizde bardy syrttan izdep qaıtemiz? Son­dyqtan Úkimettiń tańdaýy bizge tústi. Biz óz ishimizden jańa “Bala­pan” degen shyǵarmashylyq birles­tik ashyp, oǵan tıisti mamandardy toptastyrdyq. Ol úshin buǵan deıin kishkentaı kórermender úshin ju­mys istegen, balalar tilin túsinetin qyzmetkerlerdi iriktedik. Olar negizinen jas kórermender oıynan shyǵatyn habarlarǵa tapsyrys beredi. Iаǵnı, kontentti aıqyndaı­dy. Al keıbir jekelegen baǵdarla­malar syrtta aýtsorsıng ádisimen, ıaǵnı basqa prodıýserlik ortalyqtar men kompanııalarda daıyndalady. Bul óz kezeginde túrli teletýyn­dylar daıyndaıtyn jeke, shaǵyn stýdııalardy qoldaý bolyp taby­la­dy. Demek, qazaq tilinde materıal ázirleıtin jýrnalıster tek kor­po­rasııamyzdyń aýqymymen shektel­meı, basqa jerlerde de jumys ta­býyna jaǵdaı jasadyq. Onyń ús­ti­ne túrli taqyryptardy túrli pro­dıýserlik ortalyqtar men telekom­panııalardyń ázirleýi arnany biriz­dilik pen birsaryndylyqtan qut­qa­rady. Aqyr aıaǵynda daıyn habar­lar “Qazaqstan” ulttyq arnasynyń “Balapan” shyǵarmashylyq birles­ti­ginde muqııat tekserilip, tehnı­kalyq, shyǵarmashylyq sapa deń­geıi joǵary bolǵan jaǵdaıda efırge jiberiledi. – Janaı Seıitjanuly, jańadan ashylatyn “Balapan” arnasynyń kórsetilimderi týraly aıtyp ótse­ńiz? Efır tili, kórermen aýdıtorııa­sy týraly gazet oqyrmandary da bilgisi keledi. – “Balapan” telearnasynyń basty artyqshylyǵy – ol tek mem­lekettik tilde habar taratady. Al onyń kórermenderi tili jańadan shyǵyp kele jatqan baladan bastap 10 jasqa deıingi balalar dep otyr­myz jáne bul kórermen qatary tárbıeshi-muǵalimdermen, ata-analarmen tolyǵýy múmkin ekenin aıta ketýimiz kerek. Negizinen hal­qy­myz “balany – jastan” degen. Balanyń ulttyq bolmysy, rýhanı jan-dúnıesi balǵyn shaǵynda qa­lyptasady emes pe? “Balapan” ar­nasynyń kórsetilimderi de negi­zi­nen tanymdyq, oqý-tanymdyq, oıyn-saýyq shoý baǵdarlamalarǵa negizdelgen. Alǵashqy maýsymǵa alty baǵdarlama, bir mýlttoptama usynyp otyrmyz. Olar, sanap bersek, mynalar: l “Alaqaı, balaqaı!” – sport­tyq oıyn-saýyq shoý baǵdarlama; l “Aıjuldyz” – keshkilik ta­nym­dyq baǵdarlama; l “Kel, oınaıyq!” – tanymdyq oıyn-saýyq shoý baǵdarlama; l “Sheberhana” – oqý-ta­nym­dyq baǵdarlama; l “Álippe” – oqý-tanymdyq baǵ­darlama; l “Án salaıyq!” – otbasylyq mý­zykalyq oıyn-saýyq shoý baǵdarlama; l “Ǵajaıypstanǵa saıahat” – oqý-tanymdyq mýltserıal. Sonymen birge “Qazaqstan” ult­tyq telear­na­synan shyǵatyn “Aı­gólek”, “To­la­ǵaı”, “Erketaı” baǵ­darlamalary endi “Balapan” tele­ar­na­synan da kórsetile­tin bolady. Sondaı-aq ulttyq bolmysy­myz­ǵa saı, tárbıe­lik-tanymdyq maz­mun­daǵy balalarǵa arnalǵan sheteldik kı­nolar men mýlt­fılmder jiti su­ryp­talyp, qazaq ti­li­ne aýdarylyp be­ri­ledi. Baǵdarlamalar óte qyzyqty. Bala­lar­dyń uǵymyna tú­sinikti. Qazirgi zaman talabyna saı jasa­lý­da. Oǵan balalary­myz 27 qyrkúıekten bastap ózderi kýá bolady. – Baǵdarlama­lardy jasaǵan kezde qandaı qaǵıdattardy basshylyqqa al­dy­ńyz­dar? Baǵdarla­ma­lardyń ıdeıasy týraly aıtsańyz. – О́te mańyzdy suraq. О́ıtkeni baǵ­darlamanyń mazmu­ny arnanyń jalpy ıdeıasyn kórsetip tu­rady. Bizdiń bar kúsh salǵan jerimiz de osy másele: baǵdarlamalar tehnıkalyq jabdyqtalýy jaǵynan sheteldik arnalardyń habarlarynan qalyspaýy tıis. Al mazmuny ózi­miz­diń ulttyq bolmysymyzǵa saı, tili taza, kórkem jasalýy kerek. Baǵdarlamalar balalardy ortaq paıdaly iske jumyldyryp, birge oınaý, suraqtyń jaýabyn birge tabý, ortaq maqsat qoıyp, ony jú­ze­ge asyrýǵa talpyndyrady. Mu­nyń bári de balanyń jeke basy­nyń qoǵamdaǵy baǵytyn anyq­taı­dy, onyń ómirge belsendi ustany­myn qalyptastyrady. Sondaı-aq “Balapan” arnasynyń kórsetilim­deri balany jastaıynan eńbek súı­gishtikke, izgilikke, baýyrmaldyqqa tárbıelep, kóp dúnıeni óz qolymen jasaı alýdy jáne jasalǵan dúnıe­ge qýana bilýdi, ıaǵnı jalpy eńbek nátıjesin baǵalaýǵa úıretedi. Deni saý, ulttyq sana-sezimi oıanǵan, rý­ha­nı oılaý dárejesi bıik, máde­nıetti, parasatty, ar-ojdandy, eńbek súıgish, isker, boıynda basqa da ıgi qasıetter qalyptasqan urpaq tárbıeleýge atsalysady. – Janaı Seıitjanuly, bul bas­ta­malaryńyz bizdi qatty qýantyp otyr. Aıtyńyzshy, kórermender “Balapan” telearnasyn qalaı kóre alady? – “Balapan” balalar telearna­sy ázirge kabeldi jeli arqyly taralady. Sóz sońynda aıtarym, endi bizdiń bóbekterimizdiń ýaqytyn qyzyqty ótkizýge múmkindik beretin óz arnasy bar. Ol – óziniń kórer­menderin memlekettik tildi bilýge yntalandyrady. Ol – qolónerdi úırenip, sheber bolýǵa shyńdaıdy. Ol – ertegi aıtyp, án salýǵa sha­qy­rady. Ol – álemniń eń úzdik ba­lalar kınolary men mýlt­fılmderin qazaq tilinde usynady. “Balapannyń” keıipkerleri: Boıaý­bek pen О́shirgish, Aqtós pen Shó­je­taı, taǵy basqalar bizdiń kish­kentaı kórermenderimizdiń birge oınap, birge kúletin, birge sýret salyp, birge oqıtyn, tipti birge saparǵa shyǵatyn naǵyz dostaryna aınalady dep oılaımyz. Sondyq­tan bolashaqta “Balapan” balalar telearnasy árbir balanyń júregin jaý­lap, qııalyna qanat bitirer, na­ǵyz serigi bolaryna senimimiz mol. – Áńgimeńizge rahmet. “Bala­pan” balalar arnasyna óz tarapy­myz­dan sát sapar tileımiz! Áńgimelesken Aınash ESALI.