Baspasóz-2011

Jetistikter jalǵasady “Qutty qonaq kelgende, qoı egiz tabady” deıdi halqymyz. “Egemen Qazaqstan” RG” AQ pre­zıdenti Saýytbek Abdrahmanovty jyly shyraımen qarsy alyp, qabyldaǵan Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Baqtyqoja Izmuhambetov ekeýara kezdesýde oǵan halqymyzdyń osy naqylyn eske saldy. Oblys basshysynyń munysy negizsiz emes-ti. О́ıtkeni, qyrkúıektiń jaıma­shýaq jazǵa bergisiz osy bir kún­derinde Aqjaıyqta tabystardyń tastary órge domalap jatty dese de bolady. Ári buǵan mysaldy alystan izdeýdiń de qajeti joq. Aıtalyq, osy bir kúnderde Qazaqstan Res­pýblıkasy Prezıdentiniń Ákim­shiligi belgilegen bıylǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynyń qo­rytyndysy boıynsha respýblıka oblystary arasyndaǵy reıtıngte Batys Qazaqstan oblysy kósh bas­taǵany aldyńǵy pikirimizdiń aı­qyn dáleli. О́tken jyldyń ná­tı­jesi boıynsha shyǵarylǵan dál osyndaı reıtıngtik kórsetkishte 5-shi orynǵa taban tiregen batys­qazaqstandyqtardyń az ýaqyttyń ishinde birinshi orynǵa kóterilýi atap aıtýǵa turarlyq másele. – Bul reıtıngtik kórsetkishter 24 pozısııadan turady. Sonyń basty bóligi boıynsha bizdiń oblys sýyrylyp alǵa shyqty, — dedi “Egemen Qazaqstan” basshysyna oblys ákimi B.Izmuhambetov. — Munyń birinshi tizbeginde ekono­mı­kalyq damý kórsetkishteri men bıýdjet qarjysyn ońtaıly, tıimdi paıdalaný, ony ornymen ıgerý máseleleri tur. Budan keıingi ba­ǵyt­tar shaǵyn jáne orta kásip­kerlikti damytý, óndiris pen qu­ry­lysty órkendetý boıynsha anyq­talǵan. Sondaı-aq reıtıngte ju­mys­syzdyq deńgeıin tómendetý, qyl­myspen kúres, ana men bala óli­min azaıtý, mektepaldy daıar­lyq­pen qamtý máseleleri de je­tekshi mánge ıe. Oral óńirindegi bıylǵy je­tis­tikter tizbegi tek munymen shek­tel­meıtini de gazet pen oblys bas­shy­sy­nyń kezdesýi kezinde aıqyn kó­rindi. Mysaly, Qazaqstannyń kóne de jańa Oral qalasy osy mer­zim aralyǵynda jasalǵan qa­lalar arasyndaǵy reıtıngte ekin­shi orynǵa kóterilse, oblystaǵy Bórli aýdany respýblıkadaǵy 160 aýdannyń arasynda alǵashqy bes­tikke ilinipti. Munyń bári jergilikti atqarý­shy bıliktiń kúndelikti nazaryn­daǵy is desek, hattama boıynsha na­zarǵa alý mindettelmeıtin, tek basshy paryzy turǵysynan ǵana kórinis taba alatyn shetin, áleý­mettik máselelerdiń  baıypty túr­de jalǵasyn taýyp jatqany da atap aıtýǵa turarlyq másele. My­saly, respýblıkanyń qaı túkpi­rinde de jetim balalar úıleri bar. Olar sonda mektep bitirgenshe oqyp, tárbıe  alady. Jasyratyny joq, jetim bala­lar­dyń munan keıingi taǵdyr­la­ryna eshkim bas aýyrta bermeıdi. Oral óńirindegi artyqshylyq – Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi B.Izmuham­betovtiń bastamasymen olarǵa tek sońǵy eki jyl ishinde 108 páter berilipti. Eger buǵan deıingi 8 jyl ishinde týa sala taǵ­dyr teperishine ushyraǵandarǵa tek  6 páter tap­syrylǵanyn eskersek, bul oblys basshysy tarapynan jasalǵan ájeptáýir áleýmettik kómek ekeni aıyndala túsedi. – Biz ata-analarynyń qamqor­ly­ǵynsyz qalǵan qoǵamnyń jas músheleriniń ómirden óz ornyn taýyp ketýine selqos qaraı almaı­myz. Kóp jaǵdaılarda mektep, keı jaǵdaılarda joǵary jáne arnaýly oqý ornyn bitirgennen keıin de olar ómirden óz oryndaryn taba almaı, bastaryn taýǵa da, tasqa da soǵyp jatady. Krımınaldyq jaǵdaılarǵa da kezigedi. Bul úrdis osyndaı áleýmettik daǵdarystar­dyń aldyn alý nıetinen týyndady. Olarǵa osyndaı áleýmettik qoldaý aldaǵy kezde de jalǵasa bermek, – dedi Baqtyqoja Salahatdınuly. S.Abdrahmanov pen B.Izmu­ham­betovtiń kezdesýi kezinde óńirde azyq-túlik ónimderin óndirý men onyń qaýipsizdigin saqtaý isindegi qolǵa alynǵan sharalar jóninde de egjeı-tegjeıli áńgimeler qoz­ǵal­dy. Sonyń biri — halal et óndirý turǵysynan óristedi. Bul rette oblys basshysy Oral qalasyndaǵy “Jaıyq-et” JShS qolǵa alǵan ón­diristik joba jóninde jan-jaq­ty áńgimelep berdi. Ol táýligine 10 ton­na halal ónimder ázirleı alady. Máseleniń mánisi mynada. Áń­gi­me halal et jóninde bolyp otyr­ǵandyqtan, munda soıylatyn mal da adal jolmen qan shyǵa­ry­lyp soıylýy kerek. Mundaı jaǵ­daıda maldy elektr toǵymen  uryp ól­tirýge bolmaıdy. Áıtpese ol halal et qataryna kirmeıdi. Osynda qoı­ylǵan búgingi zamanǵy tehno­logııa osyndaı qadamǵa jol asha alady. Iаǵnı, buǵan deıin ısi mu­syl­man, arab elderi qoldanyp kel­gen tásil boıynsha maldyń basy kóterilip, musylmansha túsi­nik­ke saıǵanda basy qubylaǵa qa­ra­tylyp, soıylatyn mal jatqy­zy­lyp, aıaqtary baılanyp jatqan­daı kúıge keltiriledi eken. Baýyz­daý tásili negizinen pnevmatıka­lyq, ıaǵnı aýa arqyly janyn shyǵarý ádisine arqa súıeıdi. Quny 420 mıllıon teńgege teń joba qurylysynyń aıaqtalý mer­zimi aldaǵy qazan aıyna belgi­lengen. Sol kezde halal et ónim­de­rimen oblys turǵyndaryn qam­týǵa ári ımporttyq et baǵasyn túsirýge múmkindik týmaq. Buǵan Reseı men Eýropanyń birqatar el­deri qazirdiń ózinde tıisti su­ra­nystar túsirip qoıypty. Sonymen birge, jobada kópten beri tur­ǵyn­dardy tolǵandyryp júrgen mal terileri men janýarlardyń ishki aǵzasy qurylymdaryn kádege asyrý má­seleleri de qosa qaras­tyrylǵan. Taǵy da bir atap óterlik jáıt, bul respýblıkada tuńǵysh ret qolǵa alynyp otyrǵan joba­lardyń biri bolyp tabylady. Baqtyqoja Salahatdınulynyń málimdeýine qaraǵanda, mundaı alǵashqy joba Almaty qalasynda iske asyrylǵan. Sondaı-aq kezdesýde Batys Qa­zaqstan oblysynyń ákimi Baq­tyqoja Izmuhambetov  “Egemen Qazaqstan” RG” AQ  prezıdenti Saýyt­bek Abdrahmanovqa Aq­jaıyq óńirindegi etnomádenı bir­lestikterdiń oń qyzmeti, olardyń oblys ekonomıkasy men máde­nıetin óristetýge qosyp otyrǵan eleýli úlesteri týraly baıandap berdi. Áńgime aldaǵy jyldyń jazylý barysyna aýǵan kezde Otany­myz­dyń bas gazeti – “Egemen Qa­zaq­stannyń” oblystaǵy taralymyn 13 000 danaǵa deıin jetkizýge múmkindik bar ekendigi jó­ninde ortaq uıǵarym jasaldy. Shyǵarmashylyq issaparynyń ekinshi bóliginde S.Abdrahmanov  Mahambet О́temisov atyndaǵy Ba­tys Qazaqstan memlekettik ýnı­versıtetiniń májilis zalynda qala zııalylarymen, oqý ornynyń pro­fessor-oqytýshylar quramymen  jáne stýdent jastarmen kezdesti. Bul kezdesý jónindegi esep gazetimizdiń aldaǵy nómirleriniń birinde jarııalanatyn bolady. Temir QUSAIYN. Batys Qazaqstan oblysy. ---------------------------------- Sýretti túsirgen Rafhat Halelov.