Halyqty jumyspen qamtý týraly
Osy Zań halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy quqyqtyq, ekonomıkalyq jáne uıymdyq qatynastardy retteıdi.
1-taraý. JALPY EREJELER
1-bap. Osy Zańda paıdalanylatyn negizgi uǵymdar
Osy Zańda mynadaı negizgi uǵymdar paıdalanylady:
áleýmettik jumys orny – jumys berýshi jumyssyzdardyń jalaqysyn sýbsıdııalaý arqyly olardy jumysqa ornalastyrý úshin halyqty jumyspen qamtý ortalyǵymen shart negizinde quratyn jumys orny;
2) áleýmettik kelisimshart – jumyssyzdar, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar qataryndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty ne oralman, sondaı-aq osy Zańda kózdelgen jaǵdaılarda ózge adamdar men halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy arasyndaǵy, al osy Zańda kózdelgen jaǵdaılarda, jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryn uıymdastyrýǵa tartylǵan jeke jáne zańdy tulǵalarmen taraptardyń quqyqtary men mindetterin aıqyndaıtyn jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna qatysý, sondaı-aq memlekettik ataýly áleýmettik kómek kórsetý týraly kelisim;
3) bos oryn – jumys berýshidegi bos jumys orny (laýazym);
4) eńbek naryǵy – jumys kúshine suranys pen usynysty qalyptastyratyn sala;
5) áleýmettik eńbek salasynyń biryńǵaı aqparattyq júıesi – halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organnyń, halyqty jumyspen qamtýdyń jergilikti organdarynyń, halyqty jumyspen qamtý ortalyqtarynyń, eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵynyń qyzmetin avtomattandyrýǵa jáne áleýmettik-eńbek salasynda halyqqa memlekettik qyzmetter kórsetýdi usyný maqsatynda vedomstvoaralyq ózara is-qımylǵa arnalǵan apparattyq-baǵdarlamalyq keshen;
6) erkin tańdap alynǵan jumyspen qamtý – Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń, oralmandardyń, Qazaqstan Respýblıkasynda turatyn sheteldikterdiń jáne azamattyǵy joq adamdardyń eńbekke, kásip pen qyzmet túrin tańdaýǵa qabiletin erkin paıdalaný arqyly ózderi tańdap alǵan qyzmeti;
7) jalaqyny sýbsıdııalaý – halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynyń joldamalary boıynsha áleýmettik jumys oryndaryna jumysqa ornalastyrylǵan jumyskerlerdiń eńbegine jumys berýshiniń aqy tóleýge jumsaǵan shyǵyndarynyń bir bóligin óteý;
8) jańa jumys orny – jańa mekemeni (uıymdy), kásipkerlik sýbektisin (toqtatý arqyly qurylǵannan basqa) qurýǵa baılanysty qurylǵan nemese jumyskerlerdiń sanyn arttyrý, sondaı-aq jumyskerdiń jańa bilimin, daǵdylary men eptiligin talap etetin óndiris tehnologııalaryn jańǵyrtý nemese ózgertý arqyly qurylǵan jumys orny;
9) jastar praktıkasy – tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi, joǵary, joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymdarynyń túlekteri alǵan kásibi (mamandyǵy) boıynsha bastapqy jumys tájirıbesin jınaqtaý maqsatynda júzege asyratyn eńbek qyzmetiniń túri;
10) jumyspen qamtýdyń jekeshe agenttigi – Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen tirkelgen, jumysqa ornalastyrýda deldaldyq kórsetetin jeke nemese zańdy tulǵa;
11) jumys kúshi – jumyspen qamtylǵan jáne jumyssyz halyq;
12) jumys kúshi quramyna kirmeıtin adamdar – jumyspen qamtylmaǵan nemese jumyssyz bolyp tabylmaǵan adamdar;
13) laıyqty jumys – kásiptik daıarlyǵyna, eńbek ótiline jáne burynǵy mamandyǵy boıynsha eńbek tájirıbesine, densaýlyq jaǵdaıyna, jumys ýaqytynyń rejımine, jumys ornyna kóliktiń qolaılyǵyna sáıkes keletin, sonyń ishinde ýaqytsha sıpattaǵy jumys;
14) jumys orny – eńbek qyzmeti prosesinde jumyskerdiń eńbek mindetterin oryndaýy kezinde onyń turaqty nemese ýaqytsha bolatyn orny;
15) jumysqa ornalastyrý – halyqtyń jumyspen qamtylýyn qamtamasyz etýge septigin tıgizýge baǵyttalǵan uıymdyq, ekonomıkalyq jáne quqyqtyq is-sharalar kesheni;
16) halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalary – jumyssyzdar, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar qataryndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn jáne oralmandardy, sondaı-aq osy Zańda kózdelgen jaǵdaılarda ózge adamdardy halyqty jumyspen qamtý týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen júzege asyrylatyn jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵaý jáne halyqty jumyspen qamtý, memlekettik qoldaý sharalary;
17) halyqty jumyspen qamtý – Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna qaıshy kelmeıtin, jalaqy nemese kiris ákeletin jeke jáne qoǵamdyq qajettilikterdi qanaǵattandyrýyna baılanysty eńbek qyzmeti;
18) jumysqa ornalastyrýdyń jeke kartasy – jeke bas derekteri, jumyspen qamtylý tarıhy, usynylatyn jáne iske asyrylatyn is-sharalar, jumyspen qamtýǵa járdemdesý maqsaty jáne olardyń oryndalýy kórsetiletin qujat;
19) jumyssyzdar – jumyspen qamtylǵan halyqqa jatpaıtyn, jumys izdep júrgen jáne eńbek etýge daıyn adamdar;
20) jumyssyzdyq – jumys kúshiniń bir bóliginiń eńbek naryǵynda qajet bolmaýynan týyndaıtyn áleýmettik-ekonomıkalyq qubylys;
21) jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵaý – Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamasynda belgilengen tártippen memleket júzege asyratyn sharalar kesheni;
22) jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik tólemder – ózderine áleýmettik aýdarymdar júrgizilgen mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshysy bolyp tabylatyn, jumyssyz retinde tirkelgen adamdardyń paıdasyna Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory júzege asyratyn tólemder;
23) áleýmettik kásiptik baǵdarlaý – adamnyń kásiptik bilimin, daǵdylaryn, qyzyǵýshylyqtaryn jáne eńbek naryǵynyń qajettilikterin eskere otyryp, kásip tańdaýda, kásip túrin aýystyrýda jáne biliktiligin arttyrýda praktıkalyq kómek kórsetýge baǵyttalǵan ózara baılanysqan
is-sharalar kesheni;
24) kásiptik oqytý – osy Zańda kózdelgen jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalary sheńberinde jańa mamandyqtar (kásipter) alý maqsatynda bilim berý uıymdarynda ne jumys berýshiler uıymdarynyń janyndaǵy bilim berý qyzmetine quqyǵy bar oqý ortalyqtarynda kásiptik daıarlaýdy, qaıta daıarlaýdy jáne biliktiligin arttyrýdy qamtıtyn oqytý;
25) korporatıvishilik aýystyrý – Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen tys jerde ornalasqan jáne áreket etetin, Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe eldiń aýmaǵynda qurylǵan zańdy tulǵada basshy, menedjer nemese maman laýazymynda eńbek qyzmetin júzege asyratyn sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy osy zańdy tulǵanyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes qurylǵan fılıaldaryna, enshiles uıymdaryna, ókildikterine eńbek shartynda aıqyndalǵan, biraq úsh jyldan aspaıtyn merzimge, bir jylǵa uzartý quqyǵymen ýaqytsha aýystyrý;
26) qoǵamdyq jumystar – halyqty jumyspen qamtý ortalyqtary uıymdastyratyn, jumyskerdiń aldyn ala kásiptik daıarlaýdan ótýin talap etpeıtin, olardyń ýaqytsha jumyspen qamtylýyn qamtamasyz etý úshin áleýmettik paıdaly baǵyttaǵy eńbek qyzmetiniń túrleri;
27) Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory – mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshysy – asyraýshysynan aıyrylǵan jaǵdaıda onyń asyraýyndaǵy otbasy múshelerin qosa alǵanda, áleýmettik qater jaǵdaıy týyndaǵan mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshylaryna áleýmettik aýdarymdardy shoǵyrlandyrýdy jáne tólemderdi júrgizetin zańdy tulǵa;
28) múgedekterdi jumysqa ornalastyrýǵa arnalǵan arnaıy jumys oryndary – múgedektiń jeke múmkindikteri eskerile otyryp jabdyqtalǵan jumys oryndary;
29) ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar – tabys alý úshin taýarlar óndirýmen (ótkizýmen), jumystar men qyzmetter kórsetýmen dara aınalysatyndar, óndiristik kooperatıvter músheleri, otbasylyq kásiporyndardyń (sharýashylyqtardyń) jáne jaldamaly jumyskerlerdiń eńbegin paıdalanýshy jumys berýshilerdiń eńbekaqy tólenbeıtin jumyskerleri qataryndaǵy jeke tulǵalar;
30) óz betinshe jumysqa ornalasý úshin biliktiliginiń sáıkestigi týraly anyqtama – halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organ aıqyndaıtyn tártippen Qazaqstan Respýblıkasynda jumysqa óz betinshe ornalasý úshin ekonomıkanyń basym salalaryndaǵy (ekonomıkalyq qyzmet túrlerindegi) suranysqa ıe kásipter boıynsha biliktilik talaptary jáne bilim deńgeıi sáıkes keletin sheteldikke nemese azamattyǵy joq adamǵa beriletin belgilengen nysandaǵy qujat;
31) uzaqqa sozylǵan jumyssyzdyq – uzaqtyǵy on eki jáne odan da kóp aıǵa sozylǵan jumyssyzdyq;
32) halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi jergilikti organ – óńirlik eńbek naryǵyndaǵy ahýalǵa negizdeı otyryp, halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń baǵyttaryn aıqyndaıtyn aýdannyń, oblystyq mańyzy bar qalalardyń, oblystyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń jergilikti atqarýshy organdarynyń qurylymdyq bólimshesi;
33) halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organ – Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy basshylyqty jáne salaaralyq úılestirýdi júzege asyratyn ortalyq atqarýshy organ;
34) halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy – aýdannyń, oblystyq jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń jergilikti atqarýshy organy jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryn iske asyrý jáne jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵaýdy jáne osy Zańǵa sáıkes jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń ózge de sharalaryn uıymdastyrý maqsatynda quratyn memlekettik mekeme;
35) «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy (budan ári – Memlekettik korporasııa) – Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes memlekettik qyzmetter kórsetý, «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha memlekettik qyzmetter kórsetýge ótinishter qabyldaý jáne kórsetiletin qyzmetti alýshyǵa olardyń nátıjelerin berý jónindegi jumysty uıymdastyrý, sondaı-aq elektrondyq nysanda memlekettik qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etý úshin Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń sheshimi boıynsha qurylǵan zańdy tulǵa;
36) sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvota – Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda eńbek qyzmetin júzege asyrý úshin jumys berýshiniń tartýyna ruqsat etilgen sheteldik jumys kúshiniń shekti sany;
37) sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat – Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartý úshin jumys berýshige jergilikti atqarýshy organ beretin belgilengen nysandaǵy qujat.
2-bap. Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamasy
1. Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna negizdeledi, osy Zańnan jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerinen turady.
2. Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamasy Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, oralmandarǵa, Qazaqstan Respýblıkasynda turatyn sheteldikterge, azamattyǵy joq adamdarǵa qoldanylady.
3. Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq sharttar osy Zańnan basym bolady jáne halyqaralyq shartta ony qoldaný úshin zań shyǵarý talap etiletin jaǵdaılardy qospaǵanda, tikeleı qoldanylady.
3-bap. Halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy memlekettik saıasattyń negizgi baǵyttary
Halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy memlekettik saıasat tolyq, ónimdi jáne erkin tańdap alynǵan jumyspen qamtýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan jáne:
1) jumys kúshin damytý, onyń utqyrlyǵyn arttyrý;
2) ultyna, jynysyna, jasyna, áleýmettik jaǵdaıyna, saıası ustanymyna, dinge degen kózqarasyna jáne kez kelgen ózge jaǵdaıattarǵa qaramastan, eńbek etý bostandyǵyna jáne qyzmet pen kásip túrin erkin tańdaý quqyǵyn iske asyrýda teń múmkindikterdi qamtamasyz etý;
3) azamattardyń eńbek jáne kásipkerlik bastamashylyǵyn qoldaý, olardyń óndiristik, shyǵarmashylyq eńbekke qabiletin damytýǵa járdemdesý;
4) eńbek naryǵynyń qajettilikterine jáne onyń damý perspektıvalaryna sáıkes kadrlar daıarlaýǵa bilim berý júıesin baǵdarlaý;
5) jumys izdeýde qıyndyq kórip júrgen adamdardy jumyspen qamtýǵa yqpal etetin is-sharalardy júzege asyrý;
6) jappaı jumyssyzdyqtyń aldyn alý jáne uzaqqa sozylǵan jumyssyzdyqty qysqartý;
7) jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda mindetti áleýmettik saqtandyrý jáne jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵaý;
8) eńbek naryǵyna qatysýshylardyń kúsh-jigerin biriktirý jáne halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesý jónindegi is-sharalardy iske asyrý kezinde olardyń áreketteriniń kelisilýi;
9) halyqty jumyspen qamtý ortalyqtary jáne jumyspen qamtýdyń jekeshe agenttikteri arqyly eńbek deldaldyǵyn uıymdastyrý;
10) ishki eńbek naryǵyn sheteldik jumys kúshin tartýǵa kvota belgileý arqyly qorǵaý;
11) jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý jónindegi respýblıkalyq is-sharalardy jergilikti atqarýshy organdar qabyldaıtyn sharalarmen úılestirý;
12) memlekettik organdardyń halyqty jumyspen qamtýdy qamtamasyz etetin sharalardy ázirleý men iske asyrý jónindegi qyzmetin úılestirý men retteý jáne olardyń oryndalýyn baqylaýdy júzege asyrý;
13) Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń sheteldegi jáne sheteldikterdiń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyndaǵy eńbek qyzmetine baılanysty máselelerdi sheshýdi qosa alǵanda, halyqty jumyspen qamtý problemalaryn sheshýde halyqaralyq yntymaqtastyqty uıymdastyrý;
14) halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy memlekettik saıasatpen kelisilgen, jumys oryndaryn jáne múgedekterdi jumysqa ornalastyrý úshin arnaıy jumys oryndaryn qurýdy yntalandyratyn qarjy, salyq jáne ınvestısııa saıasatyn júrgizý jolymen iske asyrylady.
4-bap. Jumyspen qamtylǵan halyq
Jumyspen qamtylǵan halyqqa:
1) eńbek sharty boıynsha jumys isteıtin, onyń ishinde jumysty aqy úshin tolyq ne tolyq emes jumys ýaqyty jaǵdaılarynda oryndaıtyn nemese aqy tólenetin ózge jumysy (eńbek fýnksııasy) bar;
2) ózin-ózi jumyspen qamtyǵan;
3) aqy tólenetin qyzmetke saılanǵan, taǵaıyndalǵan nemese bekitilgen;
4) Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshterinde, basqa da áskerleri men áskerı quralymdarynda, quqyq qorǵaý organdarynda jáne arnaýly memlekettik organdarynda qyzmet ótkerip júrgen adamdar jatady.
5-bap. Halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń memlekettik sharalary
Memleket:
1) jumys túrin jáne jumysty tańdaý erkindigine;
2) kemsitýshiliktiń kez kelgen nysandarynan qorǵaýǵa jáne kásip pen jumys alýda, jumyspen qamtylý men eńbek jaǵdaılaryn tańdaýda múmkindikter teńdigine;
3) jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵaýǵa negizdelgen halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalaryn qamtamasyz etedi.
2-taraý. HALYQTY JUMYSPEN QAMTÝ SALASYNDAǴY MEMLEKETTIK RETTEÝ
6-bap. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń halyqty jumyspen qamtýdy retteý salasyndaǵy quzyreti
Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti:
1) halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy memlekettik saıasattyń negizgi baǵyttaryn ázirleıdi jáne olardyń júzege asyrylýyn uıymdastyrady;
2) Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvota belgileý jáne ony Qazaqstan Respýblıkasynyń óńirleri arasynda bólý tártibin bekitedi;
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasynda, osy Zańda, Qazaqstan Respýblıkasynyń ózge de zańdarynda jáne Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń aktilerinde ózine júktelgen ózge de fýnksııalardy oryndaıdy.
7-bap. Halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organnyń quzyreti
Halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organ óz quzyreti sheginde:
1) halyqty jumyspen qamtý máseleleri boıynsha jergilikti atqarýshy organdardy, eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵyn úılestirýdi júzege asyrady;
2) halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy memlekettik saıasatty iske asyrady;
3) jumys kúshine boljamdy qajettilikterdi aıqyndaý ádistemesin ázirleıdi jáne bekitedi;
4) jumys kúshine suranys pen usynysty taldaıdy, boljaıdy, eńbek naryǵynyń jaı-kúıi týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimetin habardar etedi;
5) ekonomıkanyń kadrlarǵa qajettiginiń boljamyn ázirleıdi jáne ony múddeli ortalyq atqarýshy organdarmen kelisedi;
6) mynalardy:
qoǵamdyq jumystardy;
áleýmettik jumys oryndaryn;
jastar praktıkasyn;
kásiptik oqytýdy uıymdastyrý jáne qarjylandyrý tártibin ázirleıdi jáne bekitedi;
7) múgedekter úshin jumys oryndaryn kvotalaý tártibin ázirleıdi jáne bekitedi;
8) múgedektiń jumys ornynyń standarttaryn ázirleıdi jáne bekitedi;
9) mynalardy:
ata-anasynan kámelettik jasqa tolǵanǵa deıin aıyrylǵan nemese ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, bilim berý uıymdarynyń túlekteri bolyp tabylatyn jastar qataryndaǵy azamattardy;
bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylǵan adamdardy;
probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan adamdardy jumysqa ornalastyrý úshin jumys oryndaryn kvotalaý tártibin ázirleıdi jáne bekitedi;
10) kásipkerlik bastamashylyqqa járdemdesý boıynsha sharalardy uıymdastyrý jáne qarjylandyrý tártibin ázirleıdi jáne bekitedi;
11) jumys kúshiniń utqyrlyǵyn arttyrý úshin adamdardyń erikti túrde qonys aýdarý tártibin ázirleıdi jáne bekitedi;
12) múgedekterdi jumysqa ornalastyrý úshin arnaıy jumys oryndaryn quratyn jumys berýshilerdiń shyǵyndaryn sýbsıdııalaý tártibi men sharttaryn ázirleıdi jáne bekitedi;
13) bilim berý salasyndaǵy ortalyq ýákiletti organmen kelisý boıynsha áleýmettik kásiptik baǵdarlaý júrgizýdiń tártibin ázirleıdi jáne bekitedi;
14) áleýmettik-eńbek salasynyń biryńǵaı aqparattyq júıesin qalyptastyrýdy qamtamasyz etedi;
15) Qazaqstan Respýblıkasynyń Kásipkerlik kodeksine sáıkes vedomstvolyq eseptilikter, tekserý paraqtary, táýekel dárejesin baǵalaý ólshemsharttary nysandaryn ázirleıdi jáne bekitedi;
16) halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynyń úlgilik jarǵysyn ázirleıdi jáne bekitedi;
17) aǵymdaǵy bos oryndar jáne boljanatyn jumys oryndary derekqoryna qosý úshin qajetti mamandyqtar men bos jumys oryndary týraly málimetter berýge arnalǵan ákimshilik esepke alý nysandaryn ázirleıdi jáne bekitedi;
18) halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi aýdandyq (qalalyq) jáne óńirlik komıssııalar týraly úlgilik erejelerdi ázirleıdi jáne bekitedi;
19) óńirlerdiń (aýdandardyń, qalalardyń jáne oblystardyń) jumyspen qamtý kartasyn qalyptastyrý jónindegi ádistemelik usynymdardy ázirleıdi jáne bekitedi;
20) jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berý jáne (nemese) uzartý, sondaı-aq korporatıvishilik aýystyrýdy júzege asyrý tártibi men sharttaryn ázirleıdi jáne bekitedi;
21) óz betinshe jumysqa ornalasýy úshin sheteldikke nemese azamattyǵy joq adamǵa biliktiliginiń sáıkestigi týraly anyqtama berý tártibin, sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń óz betinshe jumysqa ornalasýy úshin basym salalardyń (ekonomıkalyq qyzmet túrleriniń) jáne olardaǵy suranysqa ıe kásipterdiń tizbesin ázirleıdi jáne bekitedi;
22) Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartýǵa kvota belgileý jáne ony Qazaqstan Respýblıkasynyń óńirleri arasynda bólý tártibin ázirleıdi;
23) Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvotany oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar jáne astana arasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti belgilegen shekte jáne tártippen bóledi;
24) jumysqa ornalastyrýdyń jeke kartasyn jáne ony toltyrý nysanyn ázirleıdi jáne bekitedi;
25) Qazaqstan Respýblıkasynyń aqparattandyrý týraly zańnamasyna sáıkes aqparattyq júıelerdi qoldana otyryp, elektrondyq qyzmetter kórsetedi;
26) áleýmettik kelisimsharttyń úlgilik nysandaryn ázirleıdi jáne bekitedi;
27) osy Zańda, Qazaqstan Respýblıkasynyń ózge de zańdarynda, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jáne Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń aktilerinde kózdelgen ózge de ókilettikterdi júzege asyrady.
8-bap. Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy
1. Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy – eńbek naryǵyn retteý jáne jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryn iske asyrý jónindegi memlekettik saıasatty aqparattyq jáne taldamalyq qoldaýdy, halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi jergilikti organdar men halyqty jumyspen qamtý ortalyqtaryn ádisnamalyq qoldaýdy qamtamasyz etetin Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń sheshimi boıynsha qurylǵan zańdy tulǵa.
2. Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy:
1) halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organǵa:
eńbek naryǵynyń jaı-kúıin baǵalaý, jumys kúshine suranys pen usynystyń boljamy;
kadrlarǵa qajettilikti boljaýdy uıymdastyrýdy jáne kadrlardy kásiptik daıarlaýǵa memlekettik tapsyrysty qalyptastyrý boıynsha, sondaı-aq qaıta daıarlaý jáne biliktilikti arttyrý boıynsha usynystar ázirleý;
halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalarynyń iske asyrylý barysyn monıtorıngteý, olardy baǵalaý jáne olardy jetildirý boıynsha usynystar ázirleý;
jumyspen qamtý, eńbek kóshi-qony jáne azamattardy áleýmettik qoldaý máseleleri jónindegi vedomstvolyq statıstıkalyq eseptilikti jınaýdy uıymdastyrý boıynsha qyzmetter kórsetýdi júzege asyrady.
2) áleýmettik-eńbek salasynyń aqparattyq júıelerine arnalǵan baǵdarlamalyq-apparattyq quraldardyń jáne baılanys arnalarynyń jumys isteýin, memlekettik organdardyń basqa da aqparattyq júıelerimen ózara is-qımyldy jáne yqpaldastyqty uıymdastyrýdy qosa alǵanda, áleýmettik-eńbek salasynyń biryńǵaı aqparattyq júıesin qoldaýdy;
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń derbes derekterdi qorǵaý salasyndaǵy zańnamasynyń talaptaryn eskere otyryp, jeke jáne zańdy tulǵalarǵa áleýmettik-eńbek salasyndaǵy aqparattyq jáne konsýltasııalyq kórsetiletin qyzmetterdi usynýdy júzege asyrady.
9-bap. Jergilikti atqarýshy organdardyń quzyreti
Jergilikti atqarýshy organdar halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy memlekettik saıasatty iske asyrýdy:
1) halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýdi qamtamasyz etetin is-sharalardy ótkizý;
2) halyqty jumyspen qamtý máseleleri boıynsha jergilikti organdardy úılestirýdi jáne olarǵa ádistemelik basshylyq jasaýdy júzege asyrý;
3) kásipkerlik bastamashylyqty damytý arqyly jumys oryndaryn qurýdy qoldaý;
4) jumys izdep júrgen adamdarǵa, jumyssyzdarǵa áleýmettik qorǵaý kórsetý;
5) halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organ bólgen kvota sheginde ne kvotadan tys korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birliktiń aýmaǵynda eńbek qyzmetin júzege asyrý úshin jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsattar berý jáne (nemese) uzartý, sondaı-aq kórsetilgen ruqsattardy toqtata turý jáne keri qaıtaryp alý;
6) aýyr jumystardy, eńbek jaǵdaılary zııandy, qaýipti jumys oryndaryn eseptemegende, jumys oryndary sanynyń ekiden tórt paıyzǵa deıingi mólsherinde múgedekter úshin jumys oryndaryna kvota belgileý;
7) probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan adamdardy jumysqa ornalastyrý úshin jumys oryndaryna kvota belgileý;
8) bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylǵan adamdardy jumysqa ornalastyrý úshin jumys oryndaryna kvota belgileý;
9) ata-anasynan kámelettik jasqa tolǵanǵa deıin aıyrylǵan nemese ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, bilim berý uıymdarynyń túlekteri bolyp tabylatyn jastar qataryndaǵy azamattardy jumysqa ornalastyrý úshin jumys oryndaryna kvotalar belgileý;
10) halyqty jumyspen qamtý ortalyqtarynyń jarǵysyn bekitý;
11) jumys kúshiniń utqyrlyǵyn arttyrý úshin adamdardyń erikti túrde qonys aýdarýy úshin eldi mekenderdi aıqyndaý;
12) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasymen jergilikti atqarýshy organdarǵa júkteletin ózge de ókilettikterdi jergilikti memlekettik basqarý múddesinde júzege asyrý arqyly qamtamasyz etedi.
10-bap. Halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi jergilikti organnyń quzyreti
Halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi jergilikti organ:
1) jumys kúshine qatysty bóliginde suranys pen usynysty taldaıdy, boljaıdy, óńirdiń eńbek naryǵynyń jaı-kúıi týraly jergilikti atqarýshy organdarǵa jáne halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organǵa habarlaıdy;
2) memlekettik, úkimettik baǵdarlamalar jáne aýmaqtardy damytý baǵdarlamalary, sondaı-aq jekeshe sektor bastamalary sheńberinde iske asyrylatyn jobalarda suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha aǵymdaǵy bos oryndar jáne qurylatyn jumys oryndarynyń boljamy týraly áleýmettik-eńbek salasynyń biryńǵaı aqparattyq júıesiniń derekqoryn qalyptastyrýǵa qatysady;
3) osy Zańnyń 17-babyna sáıkes jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵaý jáne halyqty jumyspen qamtý sharalaryn ázirleıdi, halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryn uıymdastyrady;
4) múgedekterdi jumysqa ornalastyrý úshin arnaıy jumys oryndaryn qurý jónindegi jumysty uıymdastyrady;
5) jergilikti atqarýshy organdardyń bilim máseleleri jónindegi qurylymdyq bólimshelerinen, bilim jónindegi uıymdardan, kásiptik oqytýdy júzege asyratyn bilim berý qyzmetine quqyǵy bar uıymdardyń janyndaǵy oqý ortalyqtarynan túlekterdiń jumysqa ornalasýy týraly málimetter, oqytý júrgiziletin kásipter (mamandyqtar) týraly jáne naqty kásipter (mamandyqtar) boıynsha daıarlanǵan jáne daıarlaý josparlanyp otyrǵan jáne bitirip shyǵatyn mamandar sany týraly aqparat suratady;
6) jumys kúshiniń utqyrlyǵyn arttyrý úshin adamdardyń erikti túrde qonys aýdarýy úshin eldi mekenderdi aıqyndaý boıynsha usynystardy jergilikti atqarýshy organdarǵa engizedi;
7) halyqty jumyspen qamtý ortalyqtarynyń jumysyn úılestiredi;
8) jumys berýshilerden kadrlarǵa boljamdy qajettilik týraly aqparat suratady;
9) jumystan bosatý jáne jumys oryndaryn qysqartý qateri bar uıymdardyń monıtorıngin júzege asyrady.
11-bap. Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy
Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy:
1) halyqty jumyspen qamtýdyń jaı-kúıin baǵalaýdy jáne damýyn boljaýdy, halyqty eńbek naryǵynyń jaı-kúıi týraly habardar etýdi júzege asyrady;
2) osy Zańda kózdelgen jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryn, sondaı-aq bıýdjet qarajaty esebinen qarjylandyrylatyn jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń qosymsha sharalaryn iske asyrýdy júzege asyrady;
3) ótinish bildirgen adamdardy osy Zańnyń 13, 14-baptaryna sáıkes jumys izdeýshi jáne jumyssyzdar retinde tirkeıdi;
4) jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynyń qarajaty esebinen áleýmettik tólem taǵaıyndaý úshin tizbesin halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organ belgilegen qajetti qujattardy qabyldaýdy júzege asyrady jáne olardy Memlekettik korporasııaǵa jiberedi;
5) áleýmettik kásiptik baǵdarlaý boıynsha qyzmetter kórsetedi;
6) jumys izdep júrgen adamdarǵa jáne jumyssyzdarǵa laıyqty jumys tańdaýda járdemdesedi, jumysqa ornalasý úshin joldama beredi;
7) Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorymen ózara is-qımyl jasaýdy júzege asyrady;
8) bos jumys oryndarynyń (bos oryndardyń) esebin júrgizedi;
9) jumyssyzdy jumysqa ornalastyrýdyń jeke kartasyn júrgizedi;
10) áleýmettik kelisimsharttar jasasady;
11) eńbek deldaldyǵyn kórsetedi;
12) Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamasynda kózdelgen jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń ózge de sharalaryn kórsetedi.
3-taraý. JUMYSSYZDYQ
12-bap. Laıyqty jumys
1. Laıyqty jumys turǵylyqty jerin ózgertýmen baılanysty jumys izdep júrgen adamnyń nemese jumyssyzdyń kelisimimen ǵana usynylýy múmkin.
Turǵylyqty jerinen laıyqty jumysqa kóliktiń qolaılylyǵyn, osy jerdiń qoǵamdyq kólik jelileriniń damýyn eskere otyryp, tıisti atqarýshy organ aıqyndaıdy.
2. Birinshi ret jumys izdep júrgen, biraq kásibi (mamandyǵy) joq, sondaı-aq eki jyldan artyq jumysy joq adamdar úshin aldyn ala kásiptik daıarlyqty talap etetin jumysty, al ony usyný múmkin bolmaǵan jaǵdaıda adamdardyń jas shamasy jáne ózge de erekshelikteri men Qazaqstan Respýblıkasy eńbek zańnamasynyń talaptaryn eskere otyryp, basqa aqy tólenetin jumysty (ýaqytsha sıpattaǵy jumysty qosa alǵanda) laıyqty jumys dep esepteýge bolady.
3. Múgedek úshin onyń turmys-tirshiliginiń shektelý dárejesin eskere otyryp, oǵan qoljetimdi bolýy qamtamasyz etilgen jaǵdaıdaǵy jumys, al jeti jasqa deıingi balalardy baǵyp-kútýmen aınalysatyn adamdar úshin ıkemdi jáne tolyq emes jumys ýaqyty rejımindegi jumys laıyqty dep esepteledi.
4. Aldyn ala daıarlyqty talap etetin nemese talap etpeıtin (azamattardyń jas shamasy jáne ózge de erekshelikterin eskere otyryp) ýaqytsha sıpattaǵy jumys:
1) birinshi ret jumys izdep júrgen (buryn jumys istemegen) jáne bul rette biliktiligi joq;
2) jazǵy demalys kezeńinde stýdentter jáne jalpy bilim beretin mektepterdiń joǵary synyp oqýshylary;
3) toqtap turýǵa baılanysty jumyspen qamtamasyz etilmegen adamdar;
4) uzaq úzilisten (eki jyldan astam) keıin eńbek qyzmetin qaıta jalǵastyrýǵa talpynǵandar, sondaı-aq halyqty jumyspen qamtý ortalyqtary oqýǵa jibergender jáne dálelsiz sebeppen oqýyn toqtatqandar;
5) jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik tólem aıaqtalǵannan keıin kásiptik oqytýdan nemese qosymsha bilim alýdan bas tartqan adamdar arasynan birinshi ret jumys izdep júrgen adamdarǵa jáne jumyssyzdarǵa sáıkes keledi dep esepteledi.
13-bap. Jumys izdep júrgen adam
1. Jumys izdep júrgen, jumysy jáne (nemese) tabysy (kirisi) joq adam jumysqa ornalasýyna járdemdesý úshin ótinish bildirgen kezde, turǵylyqty jeri boıynsha halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynda ne «elektrondyq úkimettiń» veb-portaly arqyly mynadaı qujattardyń:
1) jeke basyn kýálandyratyn qujat;
2) eńbek qyzmetin rastaıtyn qujat (bar bolǵan kezde);
3) bilimi, biliktiligi, arnaıy biliminiń nemese kásiptik daıarlyǵynyń bolýy týraly qujat (bar bolǵan kezde) negizinde jumys izdep júrgen adam retinde tirkeledi.
On alty jasqa tolmaǵan adam sonymen qatar, óziniń zańdy ókilderiniń biriniń jazbasha ótinishin usynady.
2. Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy jumys izdep júrgen adamdy tirkegen kúnnen bastap on jumys kúni ishinde laıyqty jumys tańdaý arqyly oǵan jumysqa ornalasýǵa járdemdesedi, sondaı-aq tegin áleýmettik kásiptik baǵdarlaý boıynsha qyzmetter kórsetedi.
3. Jumys izdep júrgen adam úsh jumys kúni ishinde keminde bir ret halyqty jumyspen qamtý ortalyǵyna, al aýyldyq eldi mekenderde turatyndar kent, aýyl, aýyldyq okrýg ákimine barý arqyly jumys izdeýge múddelilik bildirýge tıis.
14-bap. Jumyssyzdardy tirkeý
1. Osy baptyń 5-tarmaǵynda atalǵan adamdardy qospaǵanda, halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy ótinish bildirgen kúnnen bastap on jumys kúni ishinde laıyqty jumys tańdalmaǵan jumys izdep júrgen jumyssyz adamdy jumyssyz retinde tirkeý týraly sheshim qabyldaıdy.
2. Jumys izdep júrgen adamdy jumyssyz retinde tirkeý memlekettik organdardyń jáne (nemese) uıymdardyń aqparattyq júıeleri arqyly onyń derekterin teksergennen keıin jumysqa ornalastyrýdyń jeke kartasyna alynǵan málimetterdi engize otyryp júzege asyrylady.
3. Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy ótinish jasalǵan kúnnen bastap kúntizbelik on kún ótkende jumys izdep júrgen adamdy jumyssyz retinde tirkeý kúni jáne esepke qoıý týraly nemese tirkeýden bas tartý týraly habardar etedi.
4. Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynda tirkelgen jumyssyzdar – on jumys kúni ishinde keminde bir ret halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynda, al aýyldyq eldi mekenderde turatyn jumyssyzdar aıyna keminde bir ret kent, aýyl, aýyldyq okrýg ákiminde belgilenip turýǵa tıis.
5. Jumyssyz adam retinde:
1) on alty jasqa tolmaǵan;
2) eńbek sharty boıynsha jumys isteıtin, onyń ishinde jumysty tolyq ne tolyq emes jumys ýaqyty jaǵdaılarynda aqy úshin oryndaıtyn nemese tabys (kiris) ákeletin ózge de aqy tólenetin jumysy bar;
3) «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 11-babynyń 1-tarmaǵynda belgilengen zeınetkerlik jasqa tolǵan;
4) jumysy men tabysynyń (kirisiniń) joqtyǵy týraly kórineý jalǵan málimetterdi qamtıtyn qujattar, sondaı-aq basqa da anyq emes málimetter usynǵan adamdar tirkelmeıdi.
15-bap. Jumyssyzdardyń quqyqtary men mindetteri
Jumyssyzdar:
1) halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynan:
laıyqty jumys izdestirý jáne jumysqa ornalasýǵa járdemdesý, onyń ishinde jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalary jónindegi kórsetiletin qyzmetti;
qyzmet (kásip) túrin tańdaý nemese ózgertý maqsatynda konsýltasııalyq, aqparattyq kórsetiletin qyzmetterdi jáne áleýmettik kásiptik baǵdarlaý jónindegi kórsetiletin qyzmetterdi;
eńbek naryǵynyń birtutas aqparattyq bazasynda qamtylǵan ózi týraly málimetterdi tegin alýǵa;
2) eger ol mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshysy bolyp tabylsa, jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik tólemder alýǵa;
3) «Memlekettik ataýly áleýmettik kómek týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes ataýly áleýmettik kómek alýǵa;
4) mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrylýǵa quqyǵy bar.
2. Jumyssyzdar:
1) osy Zańnyń talaptaryn saqtaýǵa;
2) osy Zańǵa sáıkes halyqty jumyspen qamtý ortalyǵyna kelip turýdyń tártibin, sharttaryn jáne merzimderin saqtaýǵa;
3) halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy bergen jumysqa joldamany alǵan kúnnen bastap bes jumys kúni ishinde jumysqa ornalasý máselesi boıynsha jumys berýshige júginýge;
4) halyqty jumyspen qamtý ortalyǵyna:
turǵylyqty jerin aýystyrýdy;
turaqty, ýaqytsha jumysqa, azamattyq-quqyqtyq sıpattaǵy jumysqa sharttar boıynsha ornalasýdy;
kásipkerlik qyzmetpen aınalysýdy;
uıymdyq-quqyqtyq nysany men menshik nysanyna qaramastan, uıymǵa quryltaıshy (ortaq quryltaıshy) bolýdy;
múgedektik tobyn belgileýdi nemese onyń ózgerýin;
zeınetaqy tólemderin taǵaıyndaýdy qosa alǵanda, jumyssyzben aldaǵy ýaqytta jumys isteý tártibine yqpal etetin ózgerister týraly málimetterdi ýaqtyly, bes jumys kúni ishinde usynýǵa mindetti.
16-bap. Jumyssyzdy esepten shyǵarý
1. Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy jumyssyzdy mynadaı jaǵdaılarda:
1) laıyqty jumystyń usynylǵan eki túrinen bas tartqanda;
2) dálelsiz sebeptermen:
halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy joldama bergen kúnnen bastap bes jumys kúni ishinde usynylǵan jumysqa ornalasý ornyna nemese oqý ornyna kelmegende;
shaqyrý boıynsha halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna qatysý úshin úsh jumys kúni ishinde halyqty jumyspen qamtý ortalyǵyna kelmegende;
halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynyń joldamasy boıynsha halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna qatysýdy óz betinshe toqtatqanda;
3) jumyssyz osy Zańda kózdelgen halyqty jumyspen qamtý ortalyǵyna kelip turý merzimderin dálelsiz sebeptermen buzǵanda;
4) jumyssyz bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi jazamen sottalǵanda ne zańdy kúshine engen sot sheshimi boıynsha májbúrlep emdeýge jiberilgende;
5) 15-baptyń 2-tarmaǵynyń 4) tarmaqshasynda kózdelgen jaǵdaılarda;
6) kórineý jalǵan nemese qoldan jasalǵan qujattar bergende esepten shyǵarady.
2. Osy baptyń 1-tarmaǵynyń 1) - 3) tarmaqshalaryna sáıkes esepten shyǵarylǵan jumyssyzdar esepten shyqqan kúninen bastap kúntizbelik otyz kún ótken soń ǵana halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynda jumys izdeýshi adam retinde qaıtadan tirkele alady.
4-taraý. JUMYSSYZDYQTAN ÁLEÝMETTIK QORǴAÝ
17-bap. Jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵaý sharalary
1. Halyqty jumyspen qamtý máseleleri jónindegi ýákiletti organ jáne jergilikti atqarýshy organdar eldiń jáne óńirlerdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damý boljamdary negizinde:
1) áleýmettik kásiptik baǵdarlaý júrgizýdi;
2) eńbek deldaldyǵyn;
3) jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryn;
4) jumyssyzdarǵa áleýmettik kómek kórsetýdi;
5) azamattardyń jekelegen sanattaryn jumysqa ornalastyrý úshin kvotalar belgileýdi kózdeıtin jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵaý jáne halyqty jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý sharalaryn ázirleıdi.
2. Jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalary:
1) kásiptik oqytýǵa jiberýdi;
2) azamattardyń jáne oralmandardyń kásipkerlik bastamashylyǵyna járdemdesýdi;
3) jastar praktıkasyna jiberýdi;
4) áleýmettik jumys oryndaryn uıymdastyrýdy;
5) jumys kúshiniń utqyrlyǵyn arttyrý úshin erikti túrde qonys aýdarýǵa járdemdesýdi;
6) múgedekterdi jumysqa ornalastyrý úshin arnaıy jumys oryndaryn uıymdastyrýdy;
7) qoǵamdyq jumystardy qamtıdy.
Jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna qatysýǵa on alty jastan bastap «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 11-babynyń 1-tarmaǵynda belgilengen zeınetkerlik jasqa tolǵanǵa deıingi adamdardyń quqyǵy bar.
3. Áleýmettik kómek:
1) mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshylary bolyp tabylatyn jumyssyzdarǵa jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik tólemderdi;
2) «Memlekettik ataýly áleýmettik kómek týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda kózdelgen sharttarda jáne mólsherde ataýly áleýmettik kómek kórsetýdi;
3) mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesiniń qatysýshylary bolyp tabylatyn jumyssyzdarǵa «Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda kózdelgen sharttarda jáne tártippen medısınalyq kómek kórsetýdi qamtıdy.
4. Jumysqa ornalastyrýǵa arnalǵan kvotalar:
1) eńbek qyzmeti úshin medısınalyq qarsy kórsetilimderi joq múgedekter;
2) kámelettik jasqa tolǵanǵa deıin ata-anasynan aıyrylǵan nemese ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan jastar qataryndaǵy, bilim berý uıymdarynyń túlekteri bolyp tabylatyn azamattar;
3) bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylǵan adamdar;
4) probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan adamdar úsh