«Aq kóılek, qara beshpet...»

Qaraǵandylyq tiginshiler oqýshylardy túgel kıindirmek Taıaýda kenshiler astanasynda ótken mektepke arnalǵan kıim kórmesi bizdiń oqýshy balalar bolashaqta qandaı kıim kııýi múmkin jáne qalaı kıinýi kerek degen basy ashyq suraqtarǵa baıypty jaýap berdi dep oılaımyz. Bárinen buryn kórmeniń kózdegeni kókeıden shyqty. Maqsat – shetten aǵylǵan kıim tasqynyna tosqaýyl qoıyp, bul naryqtaǵy otandyq ónimniń órisin keńeıtý. Máselen, búgingi kúnde Qaraǵandy oblysynyń 526 mektebinde 174,5 myń oqýshy bilim alady eken. Al endi óńirdegi ata-analar qytaı men qyrǵyzdyń qolynan shyqqan mektep kıimine jyl saıyn shamamen alǵanda 5 mlrd. teńge jumsaıtyn kórinedi... Oblystyq deńgeıde ótken bul kór­mege Qaraǵandy, Jezqazǵan, Temirtaý, Saran qalalarynyń jáne Abaı, Shet, Ulytaý aýdandarynyń jeńil ónerkásip salasyndaǵy kásiporyndary qatysyp, kópshilik nazaryna ózderi tikken kıim-keshek úlgilerin usyndy. Negizi mektep balasynyń ne kıip júrgenine nemquraıdy qaraǵandy qoıa­tyn kez keldi. Mamandardyń aıtýynsha, búgingi balanyń ústindegi kıimi óskeleń urpaqtyń kúni erteńgi bet-beınesin aıqyndaýǵa, qala berdi onyń densaýlyǵynyń durys baǵytta damýyna áser etetin faktorlardyń biri eken. Demek, «Adam kórki – shúberek» degen sózdiń astarynda mol maǵyna jatyr. Oblystaǵy tigin salasyna tý tikken kásipkerlerdiń óz isterine jaýap­ker­shilikpen qaraıtyndary qýantady. Mysaly, olar oqýshy kıiminiń balaǵa yńǵaıly hám qolaıly, densaýlyǵyna zııan keltirmeıtindeı sıpatta bolýyna erekshe mán beredi. Buǵan qosa, mektep formasynyń ýaqyt talabyna saı sándi bolýyna da basa nazar aýdarylady. Saıyp kelgende, munyń bári bizdegi bul kásiptiń kúni týǵanyn ańǵartqandaı. Tigin salasynyń ózine tán kiltı­pandary jetkilikti. Máselen, jazdyń basynda oqýshy balalardan ólshem alynyp, jún nemese maqta matadan tigilgen kıimder ázirlep qoısaq, olar kúzge taman sholtıyp shyǵa kelýi ábden múmkin. Nege deseńiz, tal shybyqtaı jetilip kele jatqan balanyń boıy men denesi jazǵy kanıkýl kezinde tolysyp óse túsetini belgili. Mundaı jaǵdaıda toqyma mataǵa jetetini joq. Sebebi, materıaldyń bul túriniń sozylǵyshtyq qasıeti bar. «Saran tigin-mata fabrıkasy» JShS-niń naryqta júrgenine bıyl 18 jyl bolady. Onyń sońǵy bes jylynda fabrıka oqýshylardyń kıimin tigýmen aınalysyp keledi. Mundaı jaýapty iske qadam bas­pas buryn kásiporyn tyńǵylyqty zertteý jumystaryn júrgizgen eken. Bul jerde tutynýshylar suranysy men medısına qyzmetkerleriniń aqyl-keńesi óz aldyna, birinshi kezekte memlekettik standarttar talaptaryn qaıta qarap, syzba-úlgilerdi ózgertýge týra kelgen. Tigin salasynda eńbek etip júrgen mamandardyń aıtýynsha, sońǵy jyldary balalardyń deneleri jińishkerip, boılary uzaryńqyrap bara jatqan kórinedi. Bir qyzyǵy, on jyl burynǵy merzimmen salystyrǵanda, qyz balalar irilenip, uldar jaǵy usaqtalǵan eken. Al endi tal­ǵam jaǵyna keler bolsaq, búginginiń balasy etimen et bolyp turatyn kıim úlgilerin unatatyn kórinedi. Ata-ana­lardyń tilegin de túsinýge bolady: olar bala kıiminiń biraz jyl kıis bergenin qalaıdy. Al Saran fabrıkasy bolsa, bul talaptyń údesinen shyǵyp keledi. Mysaly, kásiporynda joǵary synyp oqý­shylaryna arnap tigilgen jıletter birneshe jylǵa deıin óńin bere qoımaıdy eken jáne de jetkinshekter ony tastamaı kıetin kórinedi. Mine, osyndaı sapaly dúnıelerdi óndirip jatqan fabrıka jylyna oblystyń shamamen alǵanda 1200 oqýshy balasyn kıindirip keledi. О́ńirdegi tigin naryǵynda júrgen kásiporynnyń biri – «Fortýna» tigin fabrıkasy» JShS. Ázirge bul fırma oblys kóleminde sporttyq kıim túr­lerin tigýmen aınalysatyn birden-bir kásiporyn. Búgingi kúnniń ózinde fortýnalyqtar tanymal «Sportmaster» saýda mar­kasynyń jetkizýshilerine myqtap báse­keles bola alamyz degendi aıtady. Kásiporyn basshylarynyń aıtýynsha, qazirgi tańda fabrıka óziniń dızaı­nerlerin daıyndap jatqan kórinedi. Solardyń biri – mektep oqýshysy Málıka Jumadilova. Daryndy qyzdyń óz ónim­derimen sán konkýrstaryna qatysyp, dıplomant atanǵan óneri bar eken. Búgingi kúnde ol óz qurby-qurdastarynyń ta­lap-tilekterin eskerip, oqýshylarǵa arnalǵan kıim úlgilerin jasap júr. «Fortýna» JShS dırektorynyń orynbasary Danııar Bımaǵambetov ónim­derdi naryqqa shyǵarý isimen, onyń ishinde mekteptermen kelisimshartqa otyrýdy rásimdeý, ólshemderdi alý jáne basqa da sharýalarmen arnaıy mamandar aınalysýy kerek dep esepteıdi. Al Qaraǵandyda sharýanyń bul túrimen tapsyrýshy jáne operator retinde «Bizdin Forma» fırmasy tájirıbeni molynan jınaqtaǵan eken. Munyń ózi tutynýshylarǵa da asa qolaıly: Olar bosqa sabylmaı, bir ǵana mekenjaı bo­ıynsha baryp, mektep oqýshylarynyń formasyn jetkizýshiler týraly barlyq aqparatqa qanyǵyp, ózderine qajetti taýarlarǵa tańdaý jasap, ótinimderin rásimdeı alady. Temirtaý qalasyndaǵy «Ter-Ser» tigin sehy 2012 jyldan beri belarýstiń «Areola» dep atalatyn tigin-mata fab­rıkasymen áriptestik negizde tyǵyz qarym-qatynas jasaıdy. Osy ýaqyt aralyǵynda olar ózderiniń bir shoǵyr mamandaryn daıarlap, toqyma mata kıim úlgilerin ázirlep shyǵarǵan. Belarýstik áriptesterdiń jetkizip otyrǵan jipteri joǵary sapaǵa ıe eken. Bular tikken kıimniń túsi men pishini uzaq ýaqyt ózgeriske ushyramaıtyn kórinedi. Seh dırektory Baıan Aqbaevanyń sózine sensek, muny kásiporynda tigilgen kıimderdi kıetin pavlodarlyq oqýshylar kez kelgen ýaqytta rastap berýge ázir eken. Kórmedegi Qaraǵandy aıaqkıim fab­rıkasynyń ónimderi de ózine erekshe nazar aýdartty. Tabıǵı bylǵarydan tigilgen oqýshy aıaqkıimderi 38-shi ól­shemnen bastap sap túzegen. Baǵasy da qoljetimdi – 10 myń teńgeniń shamasynda. Al «Most» dep atalatyn óndiristik kooperatıvtiń alǵashqy áskerı daıyndyq pánine arnalǵan kıimderi men sporttyq kostıýmder jıyntyǵyna degen kópshilik qyzyǵýshylyǵynyń da mol bolǵanyn aıta ketken lázim. Tigin salasyndaǵy básekelestik saıystan aýdandyq jerlerdegi ismerler de shet qalyp jatqan joq. Mysaly Shet aýdanyndaǵy «Shójen D» fırmasy halyq shyǵarmashylyǵy ónimderiniń kórmesine qalmaı qatysyp keledi. Negizi kásiporyn ıesi Dıdargúl Shójen ulttyq buıymdar jasaýda búgingi kúnde umyt bola bastaǵan tehnıkalyq tásilder men sheberlik ádisterdi jańǵyrtyp júrgen izdenimpaz jan. Jeke kásipker birazdan beri mektep formasyn tigý isin uıymdastyryp, alǵashqy ónimderiniń úlgisin aýdan mektepterinde kórsetip te úlgergen. О́ńirdegi kásipkerler mektep for­masynyń sapasyna kez kelgen jerde jaýap bere alamyz degendi aıtady. Bular usynǵan baǵa da balaly-shaǵaly jandardyń janyna maıdaı jaǵady-aq. Mysaly, sheteldik mektep formasynyń bir jıyntyǵy 10-25 myń teńge aralyǵynda tursa, bizde tigilgen mekteptik «aq kóılek, qara beshpentterdiń» baǵasy 7-8 myń teńgeniń mólsherinde bolmaq. Eger de osy múbárak maqsattyń jolyn áldeqandaı aram múdde kesip ketpese, oqýshy kıimin óndiretin bizdiń ismerlerdiń bul naryqta tolyq ústemdik quraryna senýge ábden bolady. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY