Keshe bastalyp ketken elorda toıynyń eń qyzyqty baǵdarlamasyna balanatyn «Myńjyldyqtar toǵysyndaǵy Astana» kóshpendiler órkenıeti festıvalin tamashalaý barysynda kóńil tebirenterlik talaı taǵylymdy kórinisterdiń kýási boldyq.
«Han Shatyr» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵynyń oń qaptalyn ala qonys tepken ekzotıkalyq etnoaýylǵa aıaq basqannan-aq ertegi álemine engendeı ejelgi zaman elesterine elitip, erekshe kúıge bólendik. Ortasynda eńseli orda ornaǵan aqshańqan kıiz úılerdiń aınalasy abyr-sabyr. Asataıaqty aqsaqaldar, kımeshegi qarqaradaı keıýanalar, qyrmyzydaı qulpyrǵan qyz-qyrqyn, jelikken jigit-jeleń, bári osynda. Bes qarýyn beline baılaǵan batyrlar júr balpaq-balpań basyp. Eki metrden asatyn eńsegeı boıly erlerdi eki kúnniń birinde kóre bermeıtin bylaıǵy jurt olarmen birge sýretke túsip álek. Esteri kirgennen atys-shabys kınolardyń atyshýly keıipkerlerine elikteıtin qaradomalaqtarymyzdyń betin beri qaratýǵa septigin tıgizip jatsa bolǵany da mundaı bahadúrler baıqaýynyń.
Qaı jaqqa qarasańyz da qaınaǵan qyzý eńbek, arqa-jarqa aǵaıyn, yrdý-dyrdý toı-dýman... Anaý tusta alasha toqyp, tekemet basqan áıelder. Myna buryshta urshyqtarymen jip ıirip, jún sabaǵan jeńgeıler. Ánebir jerde qyshtan qumyra quıyp, saqına soqqan, qylpytyp qylysh qaırap, dombyranyń shanaǵyn «domalatqan» qolóner sheberleri otyr jandaryna talapty jastardy jınap alyp. Jón-aq. Aldyńǵy býyn aǵalar keıingi tolqyn inilerdi osylaısha úıretpese áriden tartylǵan altyn arqaýdyń úzilip qalýy op-ońaı. Sondyqtan jaqsy dástúr jalǵassa ıgi.
Qara qaıysty kúmispen kúptep ómildirik, quıysqan túıip, aıshyqty at ábzelderin jasaǵan, taspa tilip, qamshy órip, ertoqym qurastyrǵan jigit aǵasyn az-kem áńgimege tarttyq.
– Aty-jónim Janbolat Súıimbaı. Kıeli Túrkistannan keldim. Basty maqsatym – ulttyq qundylyqtarymyzdy ulyqtap, izimizdi basqysy keletin inilerimizge biliktilik dáristerin berý. Máselen, mynaý qurandy er ózimizdiń óńirde ósetin kóktaldan istelingen. Qańqasy túıeniń moınaq terisimen qaptalǵan. Odan ári tapsyrys ıesiniń talǵamyna jáne qaltasyna qaraı áshekeılenip, qajetti qalypqa keltiriledi. Ákem Tasbolat marqum kádeli kásipke bala kúnimnen baýlydy. Búginde bul otbasymnyń kúnkóris kózine aınaldy. Kórkemdeý jumystaryna kelinshegim Gúlzıra kómektesedi. On bes jyldan bergi kórgen-baqqanym osy. Birsypyra respýblıkalyq, halyqaralyq kórmelerge qatystym. Byltyr bir aıdan astam ýaqyt Abý-Dabı qalasynda boldym. Sheıhtardyń shaqyrýymen barǵan soń barymdy salyp baqtym. Arabtyń shaldary muńdaryn shaǵyp, ózderinde bul ónerdiń joǵalyp ketkenine keıistik bildirdi. Aıtýlaryna qaraǵanda, arǵymaqtaryn amerıkalyq kovboılardyń er-turmandarymen jabýlaıtyn kórinedi. Baýyrym Esbolat, balam Ramazan, shákirtterim Beksultan men Nursultan bárimiz tutynýshylarymyzdyń talap-tilekterin tap-tuınaqtaı oryndaýǵa tyrysamyz, – deıdi ol bizge aǵynan jarylyp,
Qaz-qatar jaıǵasqan ismerlerdiń arasynan asqan yjdaǵattylyqpen keste tigýge kirisken apaıdyń epti qımylyna eriksiz nazar aýdardyq. Amandyq surasyp, anyqtaǵanymyz, shyt-shybyrdyń shyraıyn kirgizgen kesteshimiz Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Shyńjań aımaǵynan atajurtyna ańsap jetken Kúlııa Qasenqyzy eken. Qolyndaǵy bizimen qolaıyn taýyp tuskıizdiń betin tutasymen túrlendirip tastapty.
Bilýimizshe, tuskıizder buryn jańadan túsken kelinderdiń jaýramaýy úshin tósektiń irge jaǵyna ustalynsa, keıinnen kelistire órnektep tórge iletin úrdis qalyptasqan. Qazir ony qala túgil aýyldaǵy úılerden kórmeıtin jaǵdaıǵa jettik.
Ońtústikqazaqstandyq Meńshárip Dáýren qaraǵashtyń dińinen jonyp alǵan qobyzyn sórege qoıypty. Kıeli aspapqa kóbinese mýzyka mamandary qolqa salatyn sııaqty. Ara-tura baqsylar suraıdy. Áıteýir ár taraptaǵy áleýmettiń qajetine jarap turǵany sózsiz.
Astanalyq ataqty qolónershi Berik Álibaı óziniń osynaý úlken jármeńkeden tys qalǵanyn bazyna qylyp jetkizdi: «Maǵan eshkim habarlaspady. Áıtpese ákeletin zattarym jetkilikti edi. Áıtse de áldekimderdiń jibergen «áttegen-aıyna» ókpelep jatyp almaı, alystan-jaqynnan atbasyn burǵan áriptesterimniń bazarlyǵyn baıqap shyǵýdy jón sanadym».
Ajarly-bazarly aýyldy aralaǵanymyzda qolyna qyran qondyrǵan jigittiń aınalasyna jınalyp qalǵan qalyń qaýymdy ańǵardyq. Úlken-kishi úzdigip túz qusyna qumarlana qaraıdy. Sony sezgen qaraǵandylyq qusbegi Serik Ábdirazaq búrkit baptaýdyń ádis-tásilderi tóńireginde shetjaǵalap syr shertip qoıady: «Aqsý-Aıýlynyń azamatymyn. Qus salyp, tazy júgirtip saıat qurǵanyma jeti jyldan asty. Ákemiz bastap, úı-ishimizben tegis ata-saltymyzdy ardaqtaımyz. Qaryndasym Maqpal Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde uıymdastyrylǵan «Salbýryn» báıgelerinde san márte olja salyp júrgen kánigi búrkitshi. Tomaǵasy sypyrylmaı toryqqan mynaý «Saryarqam» tórt ret qasqyrǵa túsip, qanjyǵamdy maılaǵan saıypqyran», dep jymyń-jymyń etedi sabazyń maqtanyshyn jasyra almaı.
Arnaıy bólingen alańqaıda at oınatqan Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Jaıdarbek Kúnǵojınov jetekshilik etetin áıgili «Nomad» kaskaderler tobynyń ónerine qoshemetpen qol soqpaǵandar kemde-kem. О́zimizdiń «Qazaqfılmniń» «Kóshpendilerinen» bastap Reseı, Gollıvýd, Bolıvýdtyń kınotýyndylarynda kórermenniń kózderin sharasynan talaı shyǵara jazdaǵan shytyrman trıýkterdiń avtory atanǵan asa ábjil shabandozdar bul joly da aıanyp qalǵan joq. Astaryndaǵy arǵymaqtary da aýyzdyqtarymen alysqanmen taqymy tastaı berik ıeleriniń ámirin eki etpeıdi. Aqmyltyq aqyn Serik Aqsuńqaruly: «Eposy, epopeıasy qyrattarymnyń, tuıaqtarymen jazylǵan pyraqtarymnyń», dep aǵyl-tegil jyrlaǵanyndaı jylqyny janyndaı jaqsy kórmeıtin, qyrdan qıqý shyqsa qany qyzbaıtyn qazaq bar ma?! Osy oıymyzdyń aıǵaǵyndaı «Kókpar», «Aýdaryspaq», «Qyz qýý», «Jamby atý» sekildi ulttyq oıyndardan kórsetilgen shoý árkimge umytylmastaı áser syılady.
Qumyrsqanyń ıleýindeı qujynaǵan qalashyqta búginde umytyńqyrap ketken keıbir salt-dástúrimizben, ádet-ǵumyryptarymyzben qaıta qaýyshqanymyz qandaı ǵanıbet. Kóshpeli mýzeılerge bas suqsańyz, ataqty restavrator Qyrym Altynbekov qaıta qalpyna keltirgen «Altyn adam», «Sarmat jaýyngeri» syndy kóne jádigerlerimizdi kórip, baıaǵyda baqýatty ómir súrgen babalarymyzdyń baı muralarymen tanysasyz. Erte, erte, ertede ata-babalarymyz qandaı bolǵanyn bilgisi kelgen jandardyń «Myńjyldyqtar toǵysyndaǵy Astana» atty festıvaldiń aıasyndaǵy mádenı sharalardy bir kórip ketkenin qalar edik.
Munda endi eki-úsh kún boıy elordalyqtar men qala qonaqtaryn alty Alashqa máshhúr ánshi, kúıshi, bıshiler, etnografııalyq toptar sahna tórinen sazdy sálem joldamaq.
Endeshe, en jaılaý – Esil jurtqa kóship kelgen ejelgi dáýir ǵajaıyptarymen dıdarlasýǵa asyǵaıyq!
Talǵat BATYRHAN,
«Egemen Qazaqstan»
