Qaýipsizdik Keńesine múshelik – Elbasymyzdyń eren eńbegi

– deıdi Parlament Májilisiniń depýtaty Saýytbek ABDRAHMANOV Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń shırek ǵasyrlyq táýelsizdik tarıhynda talaı ret abyroıymyzdy asyryp, aıbynymyzdy tasytqan kemeldigi bizdi taǵy bir bıikke – álemniń eń bedeldi uıymynyń asqar shyńyna alyp shyǵyp otyr. Prezıdenttiń syndarly syrtqy saıasatynyń saltanatyna búginde búkil álem kýá bolýda. Qazaqstan Respýblıkasynyń Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń músheligine saılanýy bul kúnderde barlyq buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy áńgimeniń altyn arqaýyna aınalýda. Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolyp saılandy dep kúni keshe bórkimizdi kókke attyq, bárimiz qýandyq. Bul – biz úshin úlken mártebe, úlken jetistik. Al osy atalǵan keńeske múshe bolýymyz biz úshin qanshalyqty mańyzdy? Onyń mán-maǵynasy nede? Bul iste Elbasymyzdyń úlken úlesi neden kórinedi? Osy taqyryptardaǵy suraqtarǵa Qazaqstan Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Májilistegi Qazaqstan halqy Assambleıasy depýtattyq tobynyń jetekshisi Saýytbek ABDRAHMANOV  jýrnalıst Jasyn Birkenov 24 kz telearnasynyń «Suhbat» baǵdarlamasynda júrgizgen suhbatta jaýap berdi. – Saýytbek Abdrahmanuly, sonymen, biz Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńe­sin­demiz. Biz úshin bul qansha­lyqty mańyzdy? Áńgimemizdi osydan bastasańyz. – Áńgimeni jalpy Birikken Ulttar Uıymynyń adamzat úshin mańyzynan bastaýǵa da bolady. Álemdegi eń bıik mártebeli uıym – Birikken Ulttar Uıymy. Onyń eń mártebeli organy – Qaýipsizdik Keńesi. BUU-da alty jumysshy organ bar. Osy organnan qalǵandarynyń sheshimderi usynys deńgeıinde, usynys sıpatynda bolady. Qaýipsizdik Keńesiniń sheshimi mindetti bolyp sanalady. Qaýipsizdik Keńesiniń erekshe baǵalylyǵy sonda. Qaýipsizdik Keńesi osy 70 jyl­dyq tarıhynda talaı ret álem­niń taǵdyryna qatysty máse­lelerdi kesip sheshti. Tipti, kón­begen kezde qarýly qaqtyǵys bolyp jatqan elderge birikken ás­kerler jiberip, soǵysty toqtattyrǵan jaǵdaılary bar. Asa qıyn jaǵdaılarda túrlishe jol­men toqtam salǵan, qajet jer­inde sanksııalar qabyldaǵan, sóı­tip, álemdegi beıbitshilikti qor­ǵaýǵa naqty úles qosqan organ. Qaýipsizdik Keńesiniń 15 múshesi bolady. Onyń beseýi – turaqty múshe. Atap aıtsaq, Ulybrıtanııa, Fransııa, Qytaı, AQSh, Reseı – bulardyń bári de ıadrolyq qarýǵa kópten ıe ári ekonomıkalyq qýaty óte kúshti memleketter. Bul memleketterdiń syrtynda 10 múshe el bar. Turaqty emes múshe elder dep atalady. Ol 10 múshe ár qurlyqtan eki orynnan, úsh orynnan, tórt orynnan dep bólinedi. Biz sol on orynnyń bireýin alyp otyrmyz. 2017, 2018 jyldarǵa. «Turaqty emes» degen tir­keske baılanysty jeke óz atymnan aıtarym bar. Jalpy, qazaq saıasatkerleri, jýrnalısteri osy máseleni bir oılanyp kórse bolady. Shyn máninde, oǵan saı­lanǵan el óziniń már­te­besi, ıaǵ­nı statýsy boıynsha Qa­ýip­sizdik Keńesiniń tolyqqandy múshesi. Ol elderdi Qaýipsizdik Keńe­siniń múshesi dep sóılesek, onda qate joq. Al jańaǵy  bes eldiń Qaýip­sizdik Keńesiniń  turaqty múshesi ekenin qosyp aıtqanda, olardyń salmaǵyn badyraıtyp kórsetemiz. Turaqty múshe elderdiń óziniń salmaǵy, árıne, bólekshe. Olarda veto qoıý múmkindigi bar. Kez kelgen sheshimge bir el veto qoısa, ol sheshim qabyldanbaıdy. Al qalǵan 10 eldiń statýsy daýys berý deńgeıinde sol eldermen birdeı. 15 el bir deńgeıde daýys beredi. Bir el – bir daýys. Qaýipsizdik Keńesiniń mú­sheleri ár aı saıyn tóraǵa retinde almasyp otyrady. Eki jyldyń ishinde 24 aı bar desek, 24 aıdyń ishinde Qazaqstan keminde bir ret, bir aı boıy Qaýipsizdik Keńe­sine tóraǵalyq etedi. Kúntizbelik rette basqasha kelip, eki aı tóra­ǵalyq etýi de múmkin. О́zimiz tele­dıdardan kórip júr­miz, Qaýip­sizdik Keńesiniń májilis­terin­de qandaı aıtys-tartystar bolyp jatatynyn, qandaı máse­leler talqylanyp jatatynyn, qandaı daý-sharlar bolyp jatatynyn. Solardyń barlyǵyn úı­lestiretin, kún tártibin aıqyn­daıtyn on bes eldiń bireýi Qa­zaqstan bolǵaly otyr. Bul, rasynda da, eldiń úlken mártebesi. Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna bizdiń laıyqty kelgenimizdiń kelisti kórinisi. Qaýipsizdik Keńesine múshelik – Elbasymyzdyń eren eńbegi. Táýelsizdik saraıynda Qa­zaq­stan halqy Assambleıasynyń uıymdastyrýymen AО́SShK elderi­niń ulttyq mádenı ortalyq­tarynyń keńesi boldy. Sonda Qytaı ókili aıtty: «Qazaqstan osy jyldar ishinde syrtqy saıa­sat­ta eki ret úlken serpilis ja­sady. Birinshisi – Eýropadaǵy qaýip­siz­dik jáne yntymaqtastyq uıy­my­na tóraǵalyq etkendigi, ekin­shisi – Qaýipsizdik Keńesiniń múshe­ligine saılanǵandyǵy», – dedi. Bul, rasynda da, búkil el bolyp, halyq bolyp qýanatyn jaǵdaı. – Saýytbek Abdrahmanuly, endi sonda «turaqty emes múshe» degen sózdi qoldanbaý kerek pe, joq álde onyń ornyna basqa sóz qoldaný kerek pe? – Joq, negizinde «turaqty emes múshe» degen, oryssha uǵymǵa qurylǵan, jasandy tirkes bolǵanymen, zańdyq turǵydan dál anyqtama. Resmı ataý. Biraq biz Qazaqstan Respýblıkasy Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń múshesi desek, solaı sóılesek, solaı jazsaq onda da qate bolmaıdy. Múshe el emes dep eshkim de aıta almaıdy ǵoı. Ekeýin de qatar paıdalana berýge bolady. – Qaýipsizdik Keńesiniń mú­sheligine saılanýymyzdyń bizge, qazaqstandyqtarǵa berer paıdasy qandaı? – Birinshiden, bul Qazaqstan­nyń álemdik arenadaǵy ornyn úlkeıtedi, salmaǵyn kóteredi. Aldymen biz myna jaǵdaıdy aıqyndap alýymyz kerek. BUU-ǵa múshe 193 eldiń ishinde osy 70 jyldyń ishinde birde-bir ret Qaýipsizdik Keńesine saılanbaǵan 60 el bar. 60 el birde-bir ret saılanbaǵan. Al Qazaqstan osyǵan shırek ǵasyr­lyq tarıhynyń ishinde qol jet­kizip otyr jáne Ortalyq Azııa óńirinen birinshi bolyp qol jetkizip otyr. Munyń salmaǵy sonda. Ekinshiden, Qazaqstan osy arqyly óziniń geosaıası úlken oıynshy retindegi ornyn badyraıtyp kórsetedi. Eldiń geosaıası múddelerine baılanysty, jalpy kún tártibine qatysty máselelerde naqty daýys beredi. Onyń syrtynda tóraǵa bolatyn aılarynda Qaýipsizdik Keńesiniń kún tártibin aıqyndaıdy. Bul eldik bedelimizdi qatty kóteredi. – Biz bul jeńisti Taılandtan sýyryp aldyq emes pe? – Durys, oǵan da jaqsy nazar aýdardyńyz. Eń aldymen, Taıland, oryssha aıtqanda, «raskrýchennyı» el. Ábden tanylǵan, týrızmi keńinen damyǵan, tarıhy kópke belgili erekshe el. Sonan da Taıland – brend. Kádimgi jurttyń bári biletin el. Sol turǵydan qa­raǵanda, ol elden jeńisti, ja­ńa siz aıtqandaı, sýyryp alǵanymyzdyń salmaǵy arta túsedi. Túptep kelgende, Birikken Ulttar Uıymyna múshe 193 eldiń 138-i memlekettiń týrızm turǵysynan tartymdylyǵyna, ekzotıkasyna, basqasyna qarap daýys bergen joq, túptep kelgende, Qazaqstannyń ıadrolyq qarýsyzdaný úderisine qosqan úlesin eskere otyryp, elimizdegi ahýalǵa, saıası turaqtylyqqa, ishki kelisimge, etnosaralyq birlikke qarap daýys berdi. Sonan keıin Qazaqstannyń beıbitshilikti qorǵaý salasyndaǵy jahandyq bastamalaryna qarap daýys berdi. Osy oraıda bizdiń bul saı­laýdaǵy úlken jeńisimizge Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Birikken Ulttar Uıymynyń resmı qujaty retinde qabyldanǵan «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesi de úlken úles qosty dep aıtýǵa bolady. – Bizdiń ıadrolyq qarý­syz­danýǵa baǵyttalǵan bastamalarymyz, jalpy turaqtandyrýǵa, Azııa óńirindegi qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan usynystarymyz osy jeńiske septigin tıgizip otyr ma? Mindetti túrde. Jalpy, biz mynany este ustaýymyz kerek. Adamzat adamzat bolǵaly,  memleketter qurylǵaly beri el ataý­ly, eldi basqarýshy halıf bola ma, han bola ma, patsha bola ma, korol bola ma, ımperator bola ma, bas hatshy bola ma, premer-mınıstr bola ma, bári de óziniń eliniń qyryp-joıatyn qarýǵa qol jetkizýine umtylǵan. Sony jasaýǵa umtylǵan. Solardyń jańa túrlerin tabýǵa umtylǵan. Tek bir el ǵana, sol eldi basqarǵan bir er ǵana óziniń qolyna túsip turǵan qarýdan úlken kemeń­ger­likpen bas tartty. О́ziniń qolyn­daǵy qarýdyń óńeshine óziniń qolymen qum quıdy. Sóıtip, búkil álemge beıbitshilik súıgish el, jasampazdyqpen aınalysýǵa nıetti el ekendigin dáleldedi. Sóıtip, táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap júzi jarqyn bolyp jańa jolyn bastady. Osyny da álem erekshe baǵalaıdy. ASTANA