Birikkenge bereke bar

Jambyl aýdanyndaǵy «Shaı­qo­ryq baǵy» óndiristik koope­ra­tıvi búginde 50 gektar jerge qarqyndy baý otyrǵyzyp, 70 adamdy turaqty jumyspen qam­typ otyr. Kooperatıv tóra­ǵasy Altaır Bolsynbekov bul tir­liktiń bári birliktiń arqasyn­da júzege asqanyn aıtady. «Al­dymen on otbasy bir koopera­tıv bolyp birigip, úlken joba jasa­dyq. Jobanyń jalpy quny – 718,3 mln. teńge. Sóıtip, Aýyl sharýa­shy­ly­ǵyn qoldaý qoryna bardyq. Qar­qyndy baq otyrǵyzýdyń bas­ty sharty – eń aldymen jer jáne baqtyń kútimine qajetti ınfra­qu­rylymy bolýy kerek. On ot­basynyń jeri osy talap údesinen shyǵa bildi. Osylaısha qarqyndy otbasylyq baq baǵdarlamasy boıynsha nesıe aldyq. Sondyqtan bizge qazir tek birigý qajet... Birneshe usaq sharýashylyqtar birigip, irilense, úlken isterdi qolǵa alar edi», deıdi bul jóninde Altaır Álimbekuly. Shynynda, sharýashylyq­tar­dyń mıdaı shashylyp, usaqtalyp ketýi bul salanyń qarqyndy damýyn tejep, iri jobalardy iske asyrýǵa jáne ozyq agrotehnologııalardy tájirıbede qoldanýǵa, qomaqty qarjylyq ınvestısııa tartýǵa kedergi keltirip otyr. Sondyqtan «jumyla kótergen júk jeńil» degendeı, turǵyndar ara­synda túsindirý jumystaryn júrgizip, aýylsharýashylyq koo­peratıvterin qurý jumys­taryn jalǵastyrý nazardan bir sát te tys qalmaýy tıis. Qazir baıaǵydaı baý-baq­shamyzǵa kóshetti shanshı salyp, túbine sý quıyp, ne otyrǵyzǵanyn ózi de túsinbeı, zaryǵyp baryp túıin­degen kezde ǵana qyzyl alma, álde sary alma ekenin kórip, «e, meıli» dep arqany keńge salatyn zaman emes. Qazir bári alaqandaǵydaı anyq bolýy qajet. Almanyń qandaı sortyn tańdaý kerek, ony qalaı otyrǵyzady, alǵashqy ónimdi qashan beredi, qansha jylda mol ónimge qol jetkizedi, mine, osynyń bári aldyn ala josparlanady. On otbasydan quralǵan sharýashylyq bul máseleni uzaq aqyldasyp, ǵalamtor aqtaryp, aqyrynda polshalyq mamanǵa «quda» túsedi. Polsha – alma baǵyn damy­tý máselesinde jemisti eńbek etip júrgen álemdegi úsh memle­ket­tiń biri eken. – Jambyl oblysyna ótken jyly keldim, – deıdi bizben áńgimesinde polshalyq maman Kazımır Pohodylo. – Shynyn aıtý kerek, alǵashynda bul jer biz tańdaǵan alma sortyn otyrǵyzýǵa óte qolaısyz bolyp kórindi. Jazy óte ystyq. Degenmen, topyraǵy óte qunarly eken. Aǵyn sý máselesi de biraz qoldy baılap edi. Keıinirek ol másele sheshildi. Qazir osynaý 50 gektarlyq alqapta 4 túrli alma sorttary otyrǵyzylǵan. Munyń ereksheligi, bul alma aǵashtary ekinshi jyly gektaryna 6-7 tonna shamasynda ónim beredi. Tórtinshi jylǵa aıaq basqanda bul kórsetkish 60-70 tonnaǵa jetedi. Tamshylatyp sýarý júıesi engizilgendikten, sý jáne mıneraldy tyńaıtqysh jaǵynan shyǵyn óte az. Áıtse de kúnniń qyzýy mol ónimdi 10-15 paıyzǵa azaıtyp jiberedi. Sondyqtan ekinshi jyly alma aǵashtarynyń basyn arnaıy tormen kólegeıleımiz. Bul bir jaǵy burshaqtan da saqtaıdy. Mol ónimdi kótere almaıtyndyqtan, alma butaqtaryn arnaıy temirmen baılaý qajet. Mine, bul baýdyń otyrǵyzý tehnologııasy barlyq talapqa saı. Eýropada da dál osylaı otyrǵyzylady. О́z basym osy alma egý máselesimen 40 jyldan beri aınalysyp kelemin. 25 gektar jekemenshik jerim bar. Mine, «Shaıqoryq baǵy» ón­diristik kooperatıvi birigýdiń ar­qasynda osyndaı iri isterdi qolǵa alyp, kópke úlgi bolyp otyr. Jalpy alǵanda, jemis baqtary búgingi kúni joǵary rentabeldi, ónimderi suranysqa ıe, bolashaǵy zor sala ekeni belgili. Onyń ústine, bul máselede ońtústiktiń óte qolaıly aýa raıyn tıimdi paıdalaný qajet. Sondyqtan, tek alma baqtarymen ǵana shektelmeı, osy óńirde dástúrli túrde ósirilgen júzim alqaptaryn da qaıta qalpyna keltirip, ony tereńdetip qaıta óńdeýdi uıymdastyrǵan da jón sııaqty. Dál qazir elimizde tańqýraı, qulpynaı, shıe, órik sııaqty jemisterge de suranys úlken. Iаǵnı, osy salalardy da damytýǵa kúsh salý kerek. Alynǵan ónimdi joǵary baǵaǵa ótkerý jáne turǵyndardy jyl boıy qamtamasyz etip otyrý úshin zamanaýı jemis qoımalaryn salý da kezek kúttirmeıtin másele. О́ıtkeni, Jambyl oblysy osy ónimderimen óz elimizdiń ǵana emes, kórshi jatqan Reseı jáne Qytaı elderiniń de alyp naryǵyna kirý múmkindikteri bar. Aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qory Qarqyndy baq baǵdarlamasy boıynsha 2016-2017 jyldary 200 gektarǵa, 2020 jyly 500 gektarǵa deıin nesıe berý máselesin qarastyrýda. Qazir bul baǵdarlama boıynsha Baızaq, Merki, T.Rysqulov jáne Qordaı aýdandarynda usaq sharýashylyqtar birigip, biraz sharýalar atqarylýda. Rasynda, aýyl sharýashylyǵy salasy alǵa basýy úshin ǵylymmen tyǵyz baılanys­ta bolýy kerek. Ekken egin kóp nemese az ónim berse de sonyń syryn zerttep, sońǵy tehnologııalardy engizip otyrmasa, bul sala damymaıdy. Taǵy da myqty mamandar qajet. Al usaq, áleýeti az sharýashylyqtar mundaı jaǵdaıǵa qol jetkizýdi oılanbaıdy da, tipten múmkindigi de joq. Áıtse de sharýalar birigýdiń tıimdi ekenin áli de jaqsy túsine bermeıdi. «Ortaq ógizden ońasha buzaý artyq» dep, birikse tıesili jerinen aıyrylyp qalamyn ba dep qorqaqtaıtyndary da kóp. Sharýalardyń osy túsinigin túbirimen ózgertetin ýaqyt jetti. Sondyqtan, «Baılyq baılyq emes, birlik baılyq» ekenin túsinip, jumysty biri­gýden, usaq qojalyqtardy irilendirýden bas­taý qajet. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy