Taǵdyrlas elderden – taǵylym

Osydan 71 jyl buryn Japonııanyń Hırosıma jáne Nagasakı qalalaryna tastalǵan atom bombalary kóptegen adamnyń ómirin bir mezette julyp áketti. Sondaı-aq, Bıkını atolyndaǵy ıadrolyq qarý synaǵy japondyq balyqshylardy sáýlelenýge ushyratyp, keıinnen sonyń saldarynan ajal qushtyrdy. Osy sııaqty júzdegen ıadrolyq sy­naq zardabyn tartqan Qazaqstan da atom qarýyna qatysty shynaıy aqıqatty erekshe túsinetin memleket bolyp sanalady. Son­dyqtan, Semeı ıadrolyq polıgony jabylýynyń 25 jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq konferensııa ıadrolyq synaqtardyń radıoaktıvti sáýleleriniń zardaptary jaıly shyndyqtyń barsha álemge keńinen taralýyna úles qosady. Soǵan oraı men atalǵan konferensııanyń ótkizilýin qup­taı otyryp, Qazaqstannyń osy máseledegi kóshbasshylyq róline qurmet sezimimdi bildirgim keledi. Iаdrolyq qarýsyz álem qurý úderi­sindegi mańyzdy qadam – ıadrolyq qarýdy qoldaný salda­rynyń aýyrtpalyqtaryn uǵyný. Iаdrolyq qarýdan zardap shekken taǵdyrlas Japonııa men Qazaqstannyń aldynda ıadrolyq qarýdan azat álemge qol jetkizý syndy asa mańyzdy mindet tur. Japonııa da Qazaqstan sekildi zaman jáne shekara uǵymdarymen shektelmeı, ıadrolyq qarýdyń adamı izgilikke jat ekendigin meı­linshe keńirek jarııa etý úshin barsha kúsh-jigerin jumsap otyr. Mysaly, Japonııa álemniń túkpir-túkpirinde atom bombasy taqyrybyna arnalǵan kórmeler uıymdastyryp ke­ledi. Osydan eki jyl buryn tamyz aıynda Qazaqstan Úkimetiniń qoldaýymen Astana qalasynda «Hırosıma jáne Nagasakı týraly estelik» kórmesi sátti ótken bolatyn. Sonymen birge, atom bombalaýynan zardap shekkenderdiń kýágerlik túsinikteri birneshe tilge aýdarylyp, arnaıy veb-saıtta jarııalandy. Atom bom­basynyń qasiretin tartqan adamdar búginde qartaıyp kele jatqanyn eskerip, ıadrolyq qarýǵa qatysty aqıqatty basqalarǵa jetkizý jaýapkershiligin jastarǵa tapsyrý maqsatymen 2013 jyly «Iаdrolyq qarýsyz álemniń jas ýákili» júıesi quryldy. Iаdrolyq qarýsyz álemniń jas ýákili retinde taǵaıyndalǵan kóptegen japonnyń jáne sheteldiń jas azamattary halyqaralyq konferensııalarǵa belsendi qatysady. Shetel azamattaryn Hırosıma men Naga­sakı qalalaryna kelip, atom bomba­synyń qasiretimen jaqynyraq tanysýǵa shaqyrady. Jýyrda, sáýir aıynda Hırosıma qalasynda «G7» Syrtqy ister mınıs­trleriniń kezdesýi ótti. Al mamyr aıynda AQSh Prezıdenti Barak Obama alǵash ret ıadrolyq qarýǵa ıe memlekettiń basshysy retinde saparmen Hırosıma qalasynda bolyp, atom bombasynyń zardaptaryn óz kózimen kórdi jáne ıadrolyq qarýsyz álem qurýǵa baǵyttalǵan úndeý jarııalady. Iаdrolyq qarýdyń qurbany bolǵan Hırosıma jerinen jarııalanǵan osy úndeý álem halyqtaryna úlken úmit syılady dep senemin. Sol sııaqty Semeı polıgony jaby­lýynyń 25 jyldyǵyna arnalǵan halyq­aralyq konferensııa da atom qarýynan bas tartý úderisiniń qarqynyn arttyra túsedi dep úmittenemin. Japonııa Qazaqstanmen birge Iаdro­lyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý shartynyń (IаSJTSh) kúshine enýine qolǵabys kórsetý Konferensııasynyń teń tóraǵasy retinde taǵaıyndalǵany málim. Qazir atalǵan shartqa qol qoıý men ratıfıkasııalaý talap etilip otyrǵan memleketterde sharttyń kúshine enýine tezirek qol jetkizý úshin belsene yqpal etip jatyr. Sonymen qatar, Japonııa Premer-mınıstri Sındzo Abe men Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ózara bes ret kezdesken bolsa, Japonııa men Qazaqstan arasynda eki ret joǵary dárejedegi Birlesken málimdeme qabyldanyp, onda IаSJTSh-nyń tezirek kúshine enýiniń mańyzdylyǵy týraly úndeý jasaldy. Japonııa men Qazaqstannyń aldaǵy ýaqytta da birlese otyryp, ıadrolyq qarý­syz álem qurý úshin bar kúshin salatyny kúmánsiz. Motome TAKISAVA, Japonııanyń Parlamenttik vıse-mınıstri