Kindikkeser

Qazaqta kindikpen baılanysty birshama uǵymdar bar. Árqaısysynyń mańyzy zor. Máselen, «kindik qany tamǵan jer» degen sózdiń astarynda adamnyń týǵan topyraǵyn, atamekenin bildiretin uǵym jatyr. Túrli jaǵ­daımen el asyp, jer asyp ketken azamattar ózderiniń kindik qany tamǵan týǵan jerlerin kórip, onyń eshteńemen aıyrbastalmaıtyn saf aýasymen bir tynystaýdy armandaıdy. Jaýgershilik zamanda sarbazdar kúreske attanyp bara jatyp, týǵan jerdiń bir ýys topyraǵyn oramaldaryna túıip ala júretin bolypty. Alda-jalda jat jerde jerlenetin bolsa, kindik qany tamǵan topyraqty basyna qoıýdy ósıet etken. «Kindigi baılanǵan» degen de uǵym bar. Iаǵnı, óz ólkesine oralyp, kindik qany tamǵan jerine mańdaı terin tamshylatyp, sonda eńbegin sińirgen adamdy «kindigi baılanǵan» deıdi. Iаǵnı, týǵan jerinen uzamaı, óz elinde qalǵan degendi bildiredi. Ondaı adamdar asa qurmetteledi. «Kindik sheshe» degen de uǵym bar. Bul qazirgi shala qazaqtardyń «krestnyı otes», «krestnaıa mat» dep shatasyp júrgenderinen múlde bólek. «Kindik sheshe» – balany anasynan buryn qolyna ustaıtyn adam. Sábıdiń kindigine qoly tıip, kindigin kesken adamdy kindik sheshe dep ataıdy. Musylman qaýymynda áıelderdi áıelder ǵana bosandyryp alý kerek degen jazylmaǵan zańdylyq qalyptasqandyqtan, «kindik áke» degen uǵym joq. Bul meniń kesip aıtqan pikirim emes. О́kil áke bary ras. Qazaq ǵurpynda kelini qursaq kótergen kúnnen bastap, enesi kindik sheshesin tańdaı bastaǵan. Kindik sheshe eldiń anasy, qursaǵyna qut qonǵan báıbishe bolýy tıis. «Kindik sheshe» bolatyn áıeldi ishteı daıyndap júrgen kelinniń enesi bir kúni aýyl áıelderin jınap, kishigirim kindik sheshe tańdaý dastarqanyn jasaǵan. Bolashaq nemeresiniń kindik sheshesi bolatyn adamǵa shaǵyn syı-sııapat jasaǵan. Kelindi qadaǵalaý tapsyrylǵan. Bosanatyn sátte kindik sheshe mindetti túrde kelinniń janynda bolyp, balany eń birinshi bolyp alaqanyna salyp, kindigin kesetin bolǵan. Qazaqta balanyń minezine qaratylyp, «kindik sheshesi bálenshe edi, soǵan tartyp ketken» degen de sózder aıtylady. Keńestik saıasattyń qursaýynda bolǵan qazaqtyń kindigin kezinde kim kespedi deısiz. Sodan bolar, bálkim, elimizde shala qazaqtar, óz ultyn mensinbeıtinder kóbeıip, syrty qazaq, ishi mazaq dúbáralardyń kóbeıgeni. Osyǵan oraı aıtarym, ult úshin kindik shesheniń atqarar róli erekshe. Olaı bolsa, osy dástúr-ǵurypty sapaly túrde jalǵastyryp, balalarymyzdyń óz ultynyń balasy, sonyń bolashaǵy úshin qam jeıtin azamaty bolyp ósýi úshin kúresýimiz kerek. Astanada jańadan ashylǵan eý­ro­­palyq standartqa saı, zamanaýı medısınalyq quraldarymen jab­dyqtalǵan jańa perzenthanada bosanǵan áıeldiń janynda bir adam­nyń qalyp, oǵan kómektesip, janyna demeý bolýyna jaǵdaı jasalǵan eken. Biraq, qazirgi kelinshekter basqalardan buryn jandaryna kúıeý­lerin qaldyryp jatady. Bul da qazaq úshin jat nárse. Tabıǵatynan uıań keletin qazaq áıeli kúıeýiniń kózinshe qınalǵanyn kórsetkisi kelmeı, tolǵaǵy qaıtyp ketip, balaǵa qıyn bolyp jatatyn jaǵdaılar jıi kezdesedi. Onyń ornyna dúnıege keletin balanyń kindik sheshesi qasynda bolsa, nur ústine nur bolǵan bolar edi. Osyǵan oraı, taǵy bir aıta ketetin jaǵdaı, jasóspirim, boıjetken qyzdar kindikterin ashyp júrýdi ádetke aınal­dyrǵan. Qazaq jazdy kúnderi bolsa da jeńil kóılektiń syrtynan qam­zol kıip, kindik tusty qymtap us­taǵan. Bul degenimiz, bolashaq anany jas kezinen durys tárbıelep, qursaqqa sýyq, jel tıgizbeı ustaýdyń bir joly. Qazirgi tańda bala kóterý sanynyń, týýǵa qabiletti áıelderdiń azaıyp ketkendigi de osy kindikpen tikeleı baılanys­ty ekenin medısına dáleldep otyr.  Asylzat ARYSTANBEK  ASTANA