Talasqannan emes, jarasqannan jetilemiz

Qazaq handyǵynyń basynan baǵy taıyp, bodandyq buǵaýy moınymyzǵa ilinip, úsh júz jyldaı otar bolyp, ult retinde joıylyp ketý qaýpimen betpe-bet kelip, arysyń atylǵan, halqyń qynadaı qyrylǵan qasap zamandy bastan ótkergen jurtpyz. Qudaıdyń qalaýy­men táýelsiz el atanyp, azattyqtyń aq tańyna da jettik. Mine, bıyl bul mereıli mezetke de shırek ǵasyr tolypty. Bul shúkir deıtin dúnıemiz. «Qıly-qıly zaman men kesiri kóp kezeńderden qalaı aman óttik eken» dep oılaısyń. Basty sebep, ultymyzdyń erik-jigeri men bolashaqta qazaqtyń óz qoly óz aýzyna jetken azat el bolady degen úmitinde jatsa kerek. Qur úmittenip qana qoımaı, naqty áreketke barǵanynyń arqasynda osy kúnge jetip otyrmyz. Erlerdiń eńbeginiń aqtal­ǵanyna 1991 jyly 16 jeltoqsanda kýá boldyq. Odan bergi ýaqytta saıasattyń san synynan súrinbeı ótip, jıyrma jyldyń aıasynda qalyptasqan memlekettiń damý strategııasyn qabyldadyq. Sonymen ultymyzdyń joıylyp ketý aımaǵynan shyǵyp, táýelsiz eldiń irgetasyn qalaý maqsaty biz úshin ótken shaqqa aınaldy. Endigi jerde ol jolǵa qaıta túsýdi Ja­ratqan Iemiz bizge buıyrtpaı-aq qoısyn dep tileımiz. Azattyqtyń alǵashqy kúni­nen bastap Tuńǵysh Prezıdent- Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstandy damyǵan memleket­terdiń qataryna qosyp, órkenıetti elderdiń kóshine ilestirýdi maqsat tutty. Ol murat sátti bastalyp az ýaqytta aldyńǵy qatarly 50 eldiń qatarynan oryn aldyq. Endigi maqsat – 30 eldiń qataryna ený. Osylaı sátti bastalǵan istiń aıaǵyna jetýine buqara tarapynan jappaı qoldaýdyń qajet ekeni aıtpasa da túsinikti. Alaıda, damý dańǵylynyń talaptaryn tıimdi paıdalanýymyzǵa san ǵasyrlar boıy sanaǵa sińip, rýhqa ornyǵyp alǵan keıbir senim, túsinikterdiń kedergisin keltirip jatqanyn ne­sine jasyraıyq?! Elimizdegi jerge qatysty re­for­manyń baǵyttary jóninde ortaq pikirge kele almaýshylyq kóbimizge oı saldy. Ishki qoǵam­dyq birligimizdiń, ortaq ıdeıaǵa toptasýdyń oılandyratyn tus­taryn sezinip qaldyq. Eldiń ishki tutastyǵynyń tek qana etnos­aralyq tatýlyqtan ǵana tur­maı­­tynyna kózimiz taǵy jetti. Atalmysh qujatqa kóptegen otan­dastarymyz kúdikpen qarady. Al kúdikti kúpirlik dep emes, bul máseleni taǵy bir aqylǵa salý dep túsingenimiz jón. Degenmen, keıde ulttyq sezimimiz dóreki ultshyldyq sıpatynda kórinetini de bar. Ol sezim aldymen ultqa paıda keltiretin, memleketke zııan keltirmeıtin qasıetpen kórinis tabýy tıis. Qaı kezde bolsa da jańashyldyq pen etimiz úırengen, kúni ótip bara jatqan qaǵıdattardyń taıtalasta júretini ómir zańy. Álemdegi geosaıası jaǵdaı kún saıyn ózgeriske ushyraýda. Biz­diń qoǵam da utqyr bolýǵa talpynýy kerek. Qoǵamda bolyp jat­qan jaǵdaılardy jan-jaqty túsinýden góri bar kináni bas-kózsiz ózgeristerge jaba salý árqashan da kezdesip turady. Munyń barlyǵy otarlyq sananyń jańǵyryǵy dep túsinemiz. Otarlaýshy eldiń ıdeologııasy asqaq rýhqa súıengen ulttyq murattyń jolyn kesip, tek búginniń ǵana múddesine qyzmet etýge, máńgúrtke basyńdaǵy «ke­­peshińdi» tartyp alady dep qorqytqandaı, qolyńdaǵyǵa ǵana ıe bolýǵa ıtermeleıdi. Bolashaqqa bastaý bolatyn, qandaı da bolsyn ulttyq ıdeıanyń birneshe, el birligi, ekonomıkalyq básekege qabilettiligi, ıntellektýaldy jasam­paz qoǵam, órkenıetti memleket sııaqty iri tuǵyry bar. Ult­tyq qundylyqtarymyz bir jaǵynan osyndaı el bolýymyzǵa jol kórsete alatyny anyq bolsa, ekinshi jaǵynan, ol álemdik damý jolynda, ómirdiń aǵys tolqynyna yńǵaılana júzýi de tıis. Iаǵnı, keı qundylyqtar ulttyń damýyna kedergi týǵyzyp, tozyǵy jetse, ony ómirdiń ozyǵyna aınal­­dyrýdyń jolyn izdegenimiz jón. Bul «Máńgilik El» ıdeıasyn us­tan­ǵan ultymyzdyń búgingi kúnmen ǵana emes, bolashaq­taǵy or­­ta­­syn anyqtap alý úshin de qajet. El taǵdyry qaı kezde de el tizginin ustaǵan azamattardyń qo­lynda. Tizgin ıesi degende bılikshini emes, jetilýge bastaıtyndardy aıtamyz. Bılikshisi ozyq, jetekshi azamaty kóp eldiń isi joǵaryǵa órleıdi. Solarǵa adaldyq, tabandylyq, sabyr tileı júrýimiz kerek. Olardyń halyq múddesine tolyqqandy jumys jasaýy úshin buqaranyń senimi kerek. Iаǵnı, bılik halyq qoldaýyn tolyq sezingen jaǵ­daıda erkin qımyl jasaýǵa múmkindik alady. Taǵy da jer máselesin mysalǵa alsaq, durys sheshim qabyldaý jóninde halyq óz Prezıdentine senim artty. El senimin qashanda basty qundylyq sanaıtyn Pre­zıdentimiz búgingi qazaq qoǵamyn qanaǵattandyratyn sheshim qabyldady. Zań kúshiniń qoldanysqa enýiniń merzimin bes jylǵa keıin shegerdi. Ras, der kezinde durys sheshim qabyldandy. Bul bir jaǵynan boı jarystyrýǵa emes, oı jarys­tyrýǵa ıtermeleıtin sabaqty dúmpý boldy. Birinshi sabaqty Ábish Kekilbaıulynyń «Búgingi otanshyldyq – tózim, búgingi erlik – sabyr, búgingi eldik –tynyshtyq» dep jazǵanymen túsindirsek bolady. Shynynda da, kókeıimizdi tesip, ishki qyzǵanysh otyn órshitip júrgen ádildik te, teńdik te azat elimiz barda ǵa­na ornaıdy. Azattyqtyń tiregi birlik pen tynyshtyq. Iаǵnı, ony saqtaý úshin júıeli sózge toqtaı biler jurt bolýy tıis. Aqyl aıtqansyp, bilgishsinip, ókpe-nazyn ulttyq múddeden joǵary qoıyp, elge iritki salý sekildi áreketterdi baıypty baǵamdaı alatyn el kerek. Aqyldy sóz aıtqandardyń bárin aqyldy deý, qolyna balta ustaǵannyń bárin usta eken dep oılaýmen birdeı. О́zińdi oılaý durys, degenmen, ózińdi elden joǵary qoıý qazaq úshin kúná. О́z pikirińmen úılese qoıma­ǵan jaǵdaılarǵa bola óz elińdi ózeginen teýip, ushpaqqa jete almasymyz da aıdan anyq. Ekinshi sabaq retinde úkimettik mekemelerdiń de árbir sheshim qabyldarda jan-jaqty saraptap, elmen oılasyp atqarǵany durys degen pikirdi qostaımyn. Jekelegen ókpe-renish, kóńildegi kirbiń birtindep ashý-yzaǵa aınalyp, aqyldyń aldyn oraıdy. Oılanbaı qabyldanǵan she­shim úshin qarsylyq bildirýge jurt birigemin dese, oǵan saıa­sı uıymnyń, oppozısııanyń da qajeti joq ekenin kórdik. «Ashý tasysa, aqyl tógiler» degen sóz osydan shyqqan bolar. О́z aqylymyzben toltyra almaǵan jerimizdi, óz aqylymen toltyrǵysy keletin «janashyr dostarymyz» tabylatynyna esh kúmán bolmasyn. Al olarǵa jol berip shańyraǵymyzdy shaıqaltyp alsaq, keler urpaq aldynda bıliktiń de, halyqtyń da eń úlken aıyby sol bolmaq. Naýryzbaı BAIQADAMOV, Qyzylorda oblystyq máslıhatynyń hatshysy