«Jeńistiń» jemisi

Taıaýda Qaraǵandy obly­syndaǵy Jańaarqa aýdanynda oryn tepken «Jeńis» asyl tuqymdy mal zaýyty» JShS men Birikken Arab Ámirlikteriniń «Myco Trading FZE» dep atalatyn asa iri kompanııasy arasynda 5 myń qoıdy eksporttaý jóninde kelisimshartqa qol qoıyldy. Qyrkúıektiń basynda jańaarqalyqtar Arab eline tonnalap qoı etin jóneltipti. Mundaı nátıjege asyl tu­qymdy mal zaýyty seleksııalyq jumystarǵa erekshe mán ber­gendiginiń arqasynda qol jet­kizgen. Álbette, sharýanyń qııýyn tapqan iskerlik pen myqty menedjmenttiń de bul iske ıgi áserin tıgizgenin eshkim joqqa shyǵarmas. Degenmen, etiniń dám­diligi men qunarlylyǵyn jaqsy bilip alǵan ózge jurttardyń qazaqtyń «Edilbaı» tuqymdas qoıyna degen qyzyǵýshylyǵy kúnnen-kúnge artyp keledi eken. Biz sóz qylyp otyrǵan «Jeńis» asyl tuqymdy mal zaýytynyń ataq-dańqy baıaǵydan-aq dúrildep turǵan bolatyn. Biraq ta órleýdi kórgen sharýashylyqtyń óliara kezeńniń qyspaǵyn da bastan keshken kezderi az bolmady. Keıingi jyldary isi tipti de keri ketken bolatyn. Degenmen, zaýyt osydan alty jyl buryn ınvestorlardyń arqasynda aýǵan júgin qaıta túzep aldy. Qazirgi tańda bul sharýashylyqta 17 myńǵa tarta et-maı óndirý baǵytynda ósiriletin qylshyq júndi, aq tústi, quıryqty qazaqy qoı tuqymy bar. Mal zaýyty jylyna 120-130 tonna qoı etin naryqqa shyǵara alatyn shamaǵa jetti. Onyń ishinde 90 tonnasy – marqa eti. – Mal tuqymyn asyldandyrýǵa úlken mán beremiz. «Asyl tu­qymdy» degen mártebege saı bol­ǵymyz keledi. Búgingi tańda álem­de etke, ásirese jas maldyń etine degen suranys óte zor. Sondyqtan da biz qazaqstandyq brend – «Edilbaı» tuqymyna úmit ar­typ otyrmyz, – deıdi «Jeńis» JShS-niń dırektory Jambyl Júndibaev. Jambyl Júndibaevtyń ózi Almaty zooveterınarlyq ıns­­tıtýtyn támamdaǵan. Mal sharýa­­shylyǵy salasy boıynsha eli­mizdiń birqatar óńirlerinde jumys istegen bilikti maman. «Jeńiske» basshy bolyp 2013 jy­ly kelipti. Jańa basshy salǵan jerden qojyrap ketken qoı sharýashylyǵyn kóterýdi qolǵa alǵan. Aldyńǵy jyly sharýa­shylyqta úsh jańa mal qorasy salynǵan. Myń qoı men 150 jyl­qyǵa arnalǵan bordaqylaý alańy da iske qosylypty. Sony­men qatar, byltyr et ónim­­derin óndiretin eki jeli de paı­­dalanýǵa berilgen. Osy jumys­tardy atqarýǵa elimizdegi qoı sha­rýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan baǵdarlamanyń da kóp kómegi tıdi, deıdi mal zaýytynyń basshysy. Qazirgi tańda «Jeńistiń» sha­rýa­shylyǵynda 120-ǵa jýyq jergilikti turǵyn eńbek etedi. Sharýashylyqta jumysshylardy materıaldyq turǵydan yntalandyrý sharalary jolǵa jaqsy qoıylǵan. «Qazirgi tańda ekonomıkasy damyǵan elderde mal etiniń jastaı satylǵanyna erekshe mán beriledi. Mysaly, álemde jylyna 8,5 mıl­lıon tonna qoı eti óndirilse, onyń 80 paıyzdaıy marqa etiniń úlesinde. Sondyqtan, satar qoıdy toqty, saýlyq bolǵanynsha ósirip shyǵyndalǵansha, tórt aılyq marqa kezinde etke satyp jibergen ekonomıkalyq jaǵynan áldeqaıda tıimdi», deıdi mal sharýashylyǵy salasyndaǵy belgili ǵalym, professor Tóleýhan Sadyqulov. Ol Sholpan Ádilhanovamen birge biraz ýaqyttan beri «Jeńis» zaýytymen birge mal tuqymyn asyldandyrý boıynsha jemisti jumys istep keledi. Álemde qoı jaryqtyqtyń 600-ge tarta tuqymy bar eken. Onyń ishinde jıyrmaǵa jýyǵy – ǵylym tilimen aıtqanda, quıryqty qoı. Al endi, myna qyzyqty qarańyz, osy jıyrma tuqymnyń jeteýi Qazaq­standa ósirilse, beseýi Qara­ǵan­dy oblysynda baǵylatyn kórinedi. Qoıdy qazaq qana baǵady degen adam qatty qatelesedi. My­saly, alystaǵy Avstralııa men baýyrlas Túrkııa elderinde de Shopan ata túligi myńǵyryp óse­tindigi belgili. Aıtaıyn dege­nimiz, bul elderde qoı tóli tórt aılyq marqa bolǵan kezinde soıyl­y­p, etke ótkiziledi eken. Ǵalym­dar­­dyń aıtýynsha, marqa etiniń qu­ramynda holesterın men maı shamaly ǵana bolatyn kórinedi. Aǵzaǵa degen paıdasy mol marqa eti narqynyń shet memleketterde sharyqtap turǵany da osyǵan baılanysty bolsa kerek. «Mal ósirseń qoı ósir, tabysy onyń kól-kósir» degen sóz beker aıtylmasa kerek-ti. Muny biz «Edilbaı» qoıynyń ekologııalyq taza etin alystaǵy Arabııaǵa ótkizip, el ekonomıkasynyń damýyna septigi mol eksport salasyn ekpindi ıgere bastaǵan «Jeńis» asyl tuqymdy mal zaýytynyń mysalynan-aq kórip otyrmyz. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» Qaraǵandy oblysy, Jańaarqa aýdany